Kahve, dünyanın en sevilen ve en çok tercih edilen içecekleri ortasında yer alıyor. Uzmanlara nazaran bilhassa bilişsel performansa düzgün geliyor. Bunun için de yanlışsız vakitte tüketilmesi gerekiyor.
“Kahve fakat bu biçimde odaklanmayı ve zihinsel canlılığı destekleyebilir’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Yanlış saatte içildiğinde ise çarpıntı, huzursuzluk, mide yanması, titreme, gün içi güç dalgalanması ve gece uyku problemlerine yer hazırlayabilir. Yani sorun kahvenin makus olması değil. Sıkıntı, biyolojimize uygun saatte içilmesidir’ dedi ve bu hususta ezber bozan bilgiler verdi:
Düşman değil ancak dozu ve vakti önemli
Kahve birçok insan için keyifli, toplumsal ve zihinsel olarak destekleyici bir alışkanlıktır. Lakin her bedenin kafeine verdiği cevap birebir değildir.
Bazı beşerler kahveyi süratli metabolize eder, kimileri ise kafeinin tesirini saatlerce taşır. Bu nedenle kendinizi dinleyin. Kahveden sonra çarpıntı, huzursuzluk, mide yanması, titreme, ani açlık, öğlenden sonra çöküş ya da gece uyku bölünmesi yaşıyorsanız, kahveyi suçlamayın lakin saatini kesinlikle sorgulayın.
Saat 17.00’den sonra neden riskli?
Kahvenin ikinci kritik saati akşamüstüdür. Bilhassa 17.00’den sonra içilen kahve, farkında olmadan gece uykusunu bozabilir. Zira kafein bedende çabucak kaybolmaz. Şahıstan şahsa değişmekle birlikte, kafeinin tesiri saatlerce sürebilir. Hatta kahveden 6 saat sonra bile kafeinin kıymetli bir kısmı bedende faal kalabilir.
Bu nedenle akşamüzeri içilen kahve, gece yatağa girdiğimizde hala beynin uykuyu başlatma sistemine müdahale ediyor olabilir.Burada sorun yalnızca uykuya dalamamak değildir. Kimi şahıslar uyuduğunu zanneder, fakat uyku yüzeyselleşir. Gece bölünmeleri artar, derin uyku azalır.
Kimler dikkatli olmalı?
Ertesi sabah daha yorgun uyanırız. Yorgun uyanınca yeniden kahveye sarılırız. Böylelikle kahve uykusuzluğu kapatır üzere görünür lakin bazen uykusuzluğun devam etmesine de katkı verir. Bu yüzden bilhassa uyku sorunu yaşayan, gece sık uyanan, sabah dinlenmemiş kalkan, çarpıntı ya da tasa yaşayan bireyler için 17.00 sonrası kahve suçsuz olmayabilir.
Çözüm önerileri
1- Sabah uyanınca birinci ritüeliniz su içmek olsun. Gece boyunca susuz kalan beden, kahveden evvel suya daha çok muhtaçlık duyar.
2- Gün ışığı alın. Sabah ışığı beynin biyolojik saatine güçlü bir uyanma sinyali gönderir.
3- Aç karnına kahve içmeyin. Çarpıntı, titreme, mide yanması ya da huzursuzluk yaşıyorsanız, kahveyi küçük bir kahvaltıdan sonra içmeyi deneyin.
KEYİF İÇİN TÜKETİN
4- Uyku sorununuz varsa, kahve saatini erkene çekin. Gece sık uyanıyorsanız, son kahvenizi öğlenden sonra erken saatlerde bitirmeyi deneyin.
5- Kahveyi yorgunluğu bastırmak için değil, keyif ve odak için tüketin. Daima kahveyle ayakta kalmaya çalışmak altta yatan uyku, gerilim yahut beslenme problemini örtebilir.
6- Birden kesmek yerine kademeli olarak azaltın ve içme saatinizi kaydırın. Sabah kahvesine çok alıştıysanız, evvel 15 dakika, sonra 30 dakika geciktirerek ilerleyin.
7- Vücudunuzun verdiği sinyali takip edin. Kahveden sonra gerginleşiyorsanız, sorun kahve değil, ölçü yahut zamanlama olabilir.
Bu tekliflerin gayesi kahveyi hayatımızdan çıkarmak değil; kahveyi beynimizin ve bedenimizin ritmine uygun hale getirmektir. Zira beyin yalnızca kafeinle uyanmaz. Işıkla uyanır, hareketle uyanır, istikrarlı kan şekeriyle uyanır ve en değerlisi panikle değil, ritimle uyanır.
Sabah erken içmek neden herkese âlâ gelmez?
Uyandığımızda bedenimiz aslında kendi uyanma sistemini çalıştırır. Sabah saatlerinde kortizol dediğimiz hormon doğal olarak yükselir.
Bu hormon yalnızca gerilim hormonu değildir; tıpkı vakitte sabah bizi ayağa kaldıran, kan şekerini ve güç kullanımını düzenleyen, bedene “güne başlıyoruz” bildirisi veren biyolojik bir sinyaldir.
Tam bu sırada, bilhassa aç karnına kahve içersek, aslında faal olan uyanıklık sisteminin üzerine bir de kafein eklemiş oluruz. Bu da kimi bireylerde bedeni daha enerjik değil, daha alarmda hissettirebilir.
Kalp biraz daha süratli atar. Eller titreyebilir. İç ezası gelebilir. Zihin açık üzeredir ancak beden huzursuzdur. Sonra birkaç saat içinde güç düşer ve kişi yine kahveye yönelir.
Beyni nasıl tesirler?
Kafeinin temel tesirlerinden biri adenozin sistemidir. Adenozin, gün içinde beyinde biriken ve bize ‘yoruluyorsun, dinlenme vakti geliyor’ iletisi veren bir moleküldür. Kafein, adenozinin bağlandığı reseptörleri bloke eder. Yani yorgunluğu ortadan kaldırmaz; bir müddetliğine beyne yorgunluk sinyalini duyurmaz.
Bu yüzden kahve içince kendimizi daha uyanık hissederiz. Fakat uykusuzluk, gerilim, açlık ya da makûs beslenme devam ediyorsa, kahve sorunu çözmez; yalnızca üzerini örter. Sabah uyanır uyanmaz kahve içtiğimizde ise iki sistem üst üste biner: Doğal kortizol uyanışı ve kafeinin uyarıcı tesiri. Birtakım bireylerde bu birleşim uygun bir odaklanma yaratırken, birtakım bireylerde gerginlik, çarpıntı ve ani güç düşüşü yapabilir.
En hakikat vakit hangisi?
Çoğu kişi için daha istikrarlı olan seçenek, kahveyi uyanır uyanmaz değil, yaklaşık 60-90 dakika sonra içmektir. Böylelikle bedenin kendi uyanma sistemi biraz çalışır, kortizol dalgası daha doğal akar, kan şekeri ve sıvı istikrarı toparlanır. Sabah yüzü yıkamak, meskenin içinde birkaç dakika hareket etmek ve mümkünse protein içeren küçük bir kahvaltı yapmak bedeni daha yumuşak uyandırır. Sonrasında içilen kahvenin tesiri daha sağlıklı hissedilir.