Biyokimya Uzmanı Dr. Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun ömrün (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. SÖZCÜ TV’de İpek Özbey’in sorularını yanıtlayan Çoruhlu, bu kere yıllardır “sık ye, ara öğün yap” tavsiyesi yerine sebep artık “aç kal” denildiğinin bilimsel karşılığını anlattı. Aralıklı oruç, az yeme ve aç kalma tekliflerinin bilimsel temelini oluşturan otofajinin ne olduğunu, ne vakit ve nasıl çalıştığını şöyle açıkladı.
OTOFAJİ NEDİR?
Otofaji ‘aç kalın, aralıklı oruç yapın, az yiyin’ tavsiyelerinin karşılığıdır. Bedenin gece açlığında devreye giren hücre temizliğidir. Oto kendi kendine demek, faji yemek demek. ‘Yemek bitti, şimdi ben kendime dönüp bakayım’ diyor beden. Otofaji bir kalite denetim ve çöp ayrıştırma sistemidir. Bu kendine dönük bakım güzel bir şey. Bir fabrika paklığına benzeri. Bizim hücrelerimiz hormon, enzim, protein üzere daima bir şey üretir. Her hücre kendi işini yapar ancak bu gereçlerin uzaysal bir konfigürasyonu var. Gerçek doğru biçimde paketlenmesi lazım.
Eğer bozuk paketlenirse buna berbat katlanmış yapı diyoruz. İşte bu beden için çöptür.
Kötü olan proteinler geri dönüşür
Otofaji tam bu noktada devreye girer, bir kalite denetim ustabaşısı üzere, olmuşla olmamışı ayırır. Bozukları toplar, hücrenin midesi diyebileceğimiz özel bir bölgeye getirir, orada küçük kesimlere ayırıp sindirir. Güzel olan aminoasitleri ‘bunu geri koyayım’ diyerek geri dönüşüme sokar. Bu sistemin keşfi 2016’da Japon bilim insanı Yoshinori Ohsumi’ye Nobel Ödülü getirdi. Uzamış açlıkta hücrede otofaji durumu aktive olur. Böylece, hücredeki berbat proteinler geri dönüşüme katılır.
Mide gurultusu ‘temizlik’ sesidir
İşte size pratik bir ödev… Erkenden yemeği kestiğinizde ‘Bugün içeride paklık var’, dişinizi fırçalarken ‘şu anda paklık başlıyor’ diye düşünün. Karnınız guruldayınca rahatsız olmayın, ‘bulaşık makinesi çalışıyor’ diye düşünün.
Temizlik vazifelisi gece gelir
Otofajide vakit ve taban kıymetli. Vakit gece, taban açlık. Biyolojimizdeki otofaji genleri epigenetik olarak geceye ayarlı.
Ofis örneği verelim… Bütün gün işler yapıldı, akşam oldu herkes gitti. Mide çalışanları, sindirim emekçileri gitti. Uyuduk, zihin sustu. İşte o vakit paklık vazifelisi gelir ve sabaha kadar hücreyi temizler. ‘Aa bu çöpe ezkaza atılmış’ deyip ayırır. Siz gece ofise gelirseniz, temizlikçi siz oradayken paklık yapamaz.
İşte en hakikat formül
Türkiye’deen çok konuşulan 16 saat açlık-8 saat yeme kuralı söylenmemesi gereken bir şey. Zira genler epigenetik olarak geceye ayarlı. Kıymetli olan gündüz 16 saat aç kalmak değil, akşamdan ne kadar çaldığınızdır…
Otofajiyi tetiklemek için en değerli kural akşam saatlerinde (örneğin 17:00’de) yemek yemeyi kesmektir. Gece uykusu ile birleşen bu açlık süreci bedende derin bir paklık sağlar. Zira beden sindirimle uğraşmaz; bunun yerine büyüme hormonu (melatonin ve GH) salgılayarak hücresel tamirat ve paklık sürecini başlatır.
Akşamdan ne kadar çalarsan otofaji o kadar artar. 8’de yiyordun 7’ye çektin, otofaji arttı. 7’de yiyordun 6’ya çektin, daha da arttı. 6’da yiyordun 5’e çektin, daha da arttı. Lakin bu saatlerden itibaren gece boyunca yemeyerek derin uykuda olman lazım.
Sabah 5’te ye, 8’de ye bunun kıymeti yok.
Önemli olan akşam açlığı ve derin uyku. Bu günlük paklık için kâfi. “Yapılmazsa ne olur? Garb-aging: Çöp mesken sendromu… Hani meskenlerinde her şeyi biriktirenler var ya, belediye grupları zorla girip temizliyor. Beden da çöp meskene dönüşüyor.
Çünkü bedenin bunları temizleme kapasitesi vakitle azalıyor. Okinawa Adası’ndaki üzere uzun yaşayanlarda paklık yapan eleman sayısı fazla. Birikim olmuyor, kafa dinç. Sonraki sabah enerjik uyanıyorsunuz.
Aslında Biriken çöpler hasta ediyor
Vücutta biriken çöpler hastalıklara yol açar. Örneğin Alzheimer’da ‘film çektirdim, tau denen proteincikler görüldü’, Parkinson’da ‘Lewy cisimcikleri, sinükleinler görüldü’ dersiniz. Aslında bunlar bireye ilişkin özel durumlar değil. Temizlenememiş proteinlerin orada öbek yaratmasıdır. Cildinizdeki yaşlanma lekeleri de birebir. Rastgele bir hücreyi mikroskop altında çöplü mü çöpsüz mü diye görebilirsiniz. Zombi hücreleri görebiliyoruz orada.
Egzersiz ve uykuyla da desteklenmeli
Kaloriyi azaltmak ömrü uzatıyor, bu longevity çalışmalarının en başıdır. Otofaji açlıkla artıyor.
Temizlik açlıkla artıyor lakin zamanlaması gece olmalı. Natürel otofaji yalnızca açlıkla değil, antrenman ve kaliteli uyku ile de desteklenmelidir.
Kilit: Asetil Anahtar: Spermidin
Bir düğmeye basmanız gerekiyor ki paklık başlasın.
Ancak bu düğmeye basmayı engelleyen molekül var.
Otofajiyi durduran molekül yemek fazlalığından gelen asetil kümesidir Asetil, EP300 genini kilitliyor, paklık başlayamıyor. Kilidi açan molekül ise spermidindir. Bedenimizde var fakat yaşla azalır. Longevity desteklerinde patentli ve doğal formu vardır.
Faydası ne vakit görülür?
Otofajininetkisi sonraki sabah fark ediliyor. Olağanda 7-8’de yiyordun, o gün 5’te kestin, açlıktan yorgun uyanmam lazım dersiniz.
Oysa okadar enerjik uyanırsınız ki. Zira yağ yakma sürecini artırdığı için yağdan gelen yüksek güçle dinç uyanırsınız. Zihniniz açılır, Alzheimer ve Parkinson’daki protein birikimlerinin temizlenmesinde en tesirli sistemdir.
Eklemleriniz daha yumuşak olur. Kalbin pompası rahatlar. İç organ yağlanması yalnızca gece açlığıyla sarfiyat. Kan trigliseridleri, karaciğer yağları sarfiyat. Kaslar korunur.
Çöp dolu hücre sayısı azalınca bağışıklık da güçlenerek, virüslere odaklanır. Bunlara bağlı olarak yaşlanma suratı azalır.