Tarım ve Orman Bakanlığının et ve süte yönelik düzenlemelerinin hem tüketici sıhhati hem eserlerin standart ve kalitesine katkı sağlaması bekleniyor.
Türkiye Süt, Et, Gıda Sanayicileri ve Üreticileri Birliği Derneği (SETBİR) Yönetim Kurulu Başkanı Fatma Can Sağlık, atılan adımların ehemmiyetini anlattı.
Bakanlığın içme sütü eserlerine yönelik düzenlemesinin Resmi Gazete’de yayımlandığını hatırlatan Sağlık, “Yeni düzenlemeyi, tüketicinin satın aldığı eserin içeriğini daha kolay anlayabilmesi, eserler arasında sağlıklı karşılaştırma yapabilmesi ve piyasada ortak standartların güçlendirilmesi açısından kıymetli buluyoruz” dedi.
Düzenlemenin sırf etiketlerdeki kimi tabirleri değiştiren mevzuat güncellemesi olarak yorumlanmaması gerektiğini vurgulayan Sağlık, şöyle devam etti:
“Bu, eser reçetelerinden ham madde tedarikine, ambalaj dizaynından üretim planlamasına kadar bölümün birçok sürecini ilgilendiren kapsamlı bir ahenk çalışması. İçme sütlerinde sırf doğal aroma vericilerin kullanılabilecek olması, tüketici beklentilerini ve eser içeriğinin daha açık biçimde tanımlanmasını temel alan bir yaklaşım ortaya koymaktadır.
Bununla birlikte, bu değişikliğin daha evvel mevzuata uygun olarak kullanılan doğala özdeş yahut yapay aroma vericilerin sıhhat açısından inançsız olduğu formunda yorumlanmaması gerektiğinin altını çizmek isteriz. Gıdalarda kullanılan aroma vericiler, ilgili mevzuat kapsamında güvenlilik değerlendirmelerinden geçirilmekte ve belirlenen kullanım şartlarına uygun biçimde kullanılmaktadır. Buradaki değişiklik, bir sıhhat riski tespitinden fazla içme sütlerine yönelik eser standardının ve tüketici irtibatının tekrar belirlenmesidir.”
“Haksız rekabetin önlenmesine katkıda bulunacak”
Sağlık, şeker kullanılan eserlerin ön yüzünde ek şeker oranının açıkça belirtilmesinin de tüketicinin şuurlu tercih yapması bakımından kıymetli bir adım olduğuna işaret ederek, düzenlemenin sadece kullanılan şekerin cinsini değil, ölçüsünü ve etikette nasıl bildirileceğini de kapsadığını söyledi.
İçme sütlerinin “tam yağlı”, “yağlı”, “yarım yağlı” ve “yağsız” olmak üzere 4 temel sınıfta sunulacak olmasının raflardaki kavram karmaşasını azaltacağını vurgulayan Sağlık, “Ara yağ sınıflarının kaldırılması ve yağ oranının ambalajın temel görüş alanında açıkça belirtilmesi, tüketicinin emsal eserleri daha kolay karşılaştırmasını sağlayacak. Ortak ve anlaşılır bir sınıflandırma, tüketicinin korunmasının yanında farklı tanımlamalar üzerinden oluşabilecek haksız rekabetin önlenmesine de katkıda bulunacak” diye konuştu.
“Hem teknik hem de operasyonel bir hazırlık dönemi olacak”
Sağlık, düzenleme sonrasında birtakım eserlerde reçete değişikliği yapılması, doğal aroma vericilerin tedarik süreçlerinin tekrar planlanması, eser tahlillerinin yenilenmesi ve ambalajların mevzuata uygun hale getirilmesi gerekeceğine dikkati çekerek, kesim açısından hem teknik hem de operasyonel bir hazırlık dönemi olacağını anlattı.
Özellikle ambalaj ve aroma tedarik mühletleri dikkate alındığında, uygulama asıllarının açık olması ve kontrollerin bütün işletmeler bakımından tıpkı ölçütlerle yürütülmesinin ehemmiyet taşıdığını belirten Sağlık, “Süt ve süt eserleri bölümümüz, besin mevzuatındaki değişikliklere ahenk sağlayabilecek teknik bilgiye, üretim altyapısına ve kalite idaresi tecrübesine sahiptir.
Tebliğin yayımından evvel faaliyet gösteren işletmelere 31 Mart 2027’ye kadar mühlet tanınmasını, reçete, tedarik, ambalaj ve stok süreçlerinin sağlıklı biçimde yönetilebilmesi açısından kıymetli buluyoruz. Bu mühlet içinde işletmelerimizin gerekli ahenk çalışmalarını tamamlayacağına inanıyoruz” sözlerini kullandı.
Dönerde “raf ömrü” hassasiyeti
Türkiye Kasaplar Federasyonu Başkanı Fazlı Yalçındağ da ete yönelik düzenlemelere ait değerlendirmede bulundu.
Kıymanın vatandaşların gözünün önünde çekilmesini desteklediklerini vurgulayan Yalçındağ, tavuk dönerde yağın yüzde 15’e düşürüldüğünü lakin kimi yerlerin yaprak formunda açılmış yahut kıyma haline getirilmiş yağı simit halinde et katmanları arasına koyup, bu yağı ete yedirerek satışa sunduğunu anlattı.
Yalçındağ, satış noktasındaki dönerin raf ömrünün pişirme sürecinin başladığı andan itibaren en fazla 12 saat olacağına işaret ederek bu süreyi fazla bulduklarını söyledi.
Ayrıca, et eserlerine et, süt, yumurta ve yoğurt haricinde protein ve azot kaynağı olabilecek başka bileşenlerin eklenemeyeceğine dikkati çeken Yalçındağ, “İçine et koymayıp da protein ekleyip ‘sanki et varmış gibi’ bir laboratuvar bulgusuna ulaşmak gerçek değildi.” değerlendirmesinde bulundu.
“Doğru etiketlenmiş, tarifine uygun eserlerin piyasaya sunulması hedef olmalı”
Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Kezban Candoğan da nişasta, soya ve protein tozu üzere katkı maddelerinin et eserlerine teknolojik olarak su tutma, bağlama ve yapıyı düzenleyici fonksiyonları sebebiyle ek edildiği bilgisini vererek, şunları söyledi:
“Üreticilerin eser formülasyonlarını ve proseslerini yine düzenlemeleri gerekebilir. Getirilen sınırlamaların, eser tarifine ve bileşimine uygunluğunun korunması, et eserlerinde et dışı bileşenlerin aşırı kullanımından kaynaklanabilecek kalite problemlerinin ve mevzuata muhalif uygulamaların önlenmesine katkı sağlayabileceği görüşündeyim.”
Çiğ dönerin perakende satış noktasındaki raf ömrünün, pişirme sürecinin başladığı andan itibaren en fazla 12 saat olmasının öngörüldüğünü belirten Candoğan, gıda güvenliği boyutuyla değerlendirildiğinde, 12 saatlik sonun kıymetli bir denetim noktası olduğunu lisana getirdi.
Candoğan, yeni bildiride, eserin merkez sıcaklığının en az 72 santigrat dereceye ulaşması biçimindeki düzenlemeye de değinerek, şunları kaydetti:
“Ülkemize mahsus klâsik et eserlerinin tanımlanan özelliklerinin korunması ve eser bileşimi ile üretim proseslerinin daha net hudutlar içinde tutulması, özgün üretim karakterine dönüş açısından da kıymetlendirilebileceği görüşündeyim. Bununla birlikte, tütsülemenin nitekim klâsik prosesin bir modülü olduğu farklı et eserleri açısından mevzu ayrıyeten değerlendirilmelidir.
Yeni kriterlerin hem tüketici sıhhati hem de eser teknolojisi açısından bilimsel bilgilerle izlenmesi değerli. Yeni düzenlemenin muvaffakiyetini sırf mevzuatın ne kadar kapsamlı olduğu değil, alanda ne kadar hakikat uygulanabildiği belirleyecek. Tüketici açısından inançlı, hakikat etiketlenmiş ve nitekim tarifine uygun eserlerin piyasaya sunulması temel gaye olmalı.”