Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve İran arasındaki savaş yerini hâlihazırda hassas bir ateşkes sürecine bırakmış olsa da 28 Şubat’ta başlayan çatışmalarda en dikkat çeken olaylardan birisi de ABD donanmasında görev alan ve dünyanın en büyük uçak gemisi olarak bilinen USS Gerald R. Ford uçak gemisinde çıkan yangınlar oldu. İran’a yönelik saldırılarda aktif rol alan gemi, çamaşırhane bölümünde çıkan yangının ardından onarım için Yunanistan’daki Girit Suda Deniz Üssü’ne çekilmişti. Yaşanan bu olay birçok kişi için şaşkınlık verici olsa da uçak gemilerinde çıkan yangınlar, dünyanın en büyük uçak gemisi filosuna sahip olan ABD donanması için şaşırtıcı değil. Hatta geçmişte çok daha ağır sonuçları olan bazı benzer olaylar da yaşandı. Bu olaylardan en akılda kalanlardan biriyse 14 Ocak 1969’da USS Enterprise uçak gemisinde gerçekleşti. Peki o gün USS Enterprise’da tam olarak ne yaşandı?
USS Enterprise
Takvimler 14 Ocak 1969’u gösterdiğinde Pasifik Okyanusu’ndaki Hawaii kıyılarında bulunan USS Enterprise uçak gemisinde güverte oldukça hareketliydi. Tatbikat, eğitim ve denetleme faaliyetleri kapsamında planlanan inişler ve kalkışlar yapılıyor ve personel gün içerisinde görev alacak uçakları uçuşa hazırlamakla uğraşıyordu. Ancak bir uçak gemisi için alışıldık olan bu tablonun bir kâbusa dönüşmesi çok zaman almadı. Saat 08.19’da güvertede gerçekleşen bir patlama, USS Enterprise uçak gemisindeki bu günlük normali bir anda adeta cehenneme çevirdi.
UÇAKLARA YÜKLÜ ROKETLER PATLADI
1960 yılında denize indirildiğinde nükleer enerjiyle çalışan ilk uçak gemisi unvanına sahip olan USS Enterprise, döneminin en büyük ve en hızlı savaş gemilerinden birisiydi. Yaklaşık 340 metre uzunluğa sahip olan gemi, savaşa hazır durumdayken yaklaşık 4 bin 600 ila 5 bin 800 personele ev sahipliği yapabiliyordu ve bu özelliğiyle adeta yüzen bir şehir gibiydi. Kazanın gerçekleştiği yıllarda ABD, Asya Pasifik bölgesinde büyük bir savaş içerisindeydi. Kuzey Vietnam’da bulunan Sovyet destekli sosyalist yönetimle doğrudan çatışmaya giren ABD ordusu için işler yolunda gitmiyordu. USS Enterprise da savaş bölgesinde görevlendirme almaya hazırlanıyordu ve bu sebeple gemide, savaşa hazır olacak şekilde 4 bin 600 ila 5 bin 800 personel bulunuyordu.
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
Kaza sabahı normal başladı. Personelin hazırlıkları sürüyordu. Gemi güvertesinde park hâlinde olan ve gün içerisinde görevli olan uçaklara mühimmat yüklemeleri yapılıyordu. Saatler 08.19’u gösterdiğinde beklenmeyen bir patlama gerçekleşti. Güvertede park hâlinde bulunan F-4 savaş uçaklarının birine yüklenmiş olan MK-32 Zuni roketlerinde gerçekleşen patlama, bir anda bütün güverteyi sardı. Gerçekleşen patlamanın etkisiyle diğer uçaklarda bulunan mühimmatlar da art arda patladı ve güvertede bulunan jet yakıtının da alev almasıyla birlikte yangın büyük bir alana yayıldı. Uçak gemisinde güverteyi köpük ve suyla kaplayan bir otomatik yıkama sistemi bulunuyordu. Ancak patlamalar sonucunda fırlayan şarapneller, güvertedeki yangın musluklarını ve ana su borularını parçaladı. Bu yüzden sistem çalıştırıldığında güverteye yeterli su ve köpük basıncı ulaştırılamadı. Yangın söndürme sistemi, yaşanan patlama sebebiyle devre dışı kalmıştı.
Patlamaların ardından alarm durumuna geçen gemide yangın kısa süre içinde kontrol altına alındı ve nükleer reaktörlere ulaşması engellendi. Yangının tamamen söndürülmesiyse yaklaşık 4 saat sürdü. 4 saatin sonunda ortaya çıkan manzara korkutucu bir boyuttaydı: Patlama ve yangın sonucunda 28 denizci hayatını kaybetmiş, 314 denizci ise yaralanmıştı. Güvertede yaşanan patlama 15 savaş uçağını da tamamen yok ederek geminin büyük bir hasar almasına neden olmuştu. Kazanın maliyeti, geminin gövdesindeki yıkımla birleştiğinde o dönem için 126 milyon doların üzerinde (günümüzdeki maliyeti 1.1 milyar dolar) hasara sebep olmuştu.
PATLAMAYA EGZOZ DUMANI SEBEP OLDU
Kazanın ardından yapılan incelemede varılan sonuç birçok kişi için şoke edici oldu. İlk patlamanın sebebi güvertede yapılan bir yanlış konumlandırmadan kaynaklanmıştı. Kazanın sebebinin, ABD Donanması uçak gemilerinde 1960’lardan 1990’lara kadar yaygın olarak kullanılan, jet uçaklarını çekmek ve motorlarını çalıştırmak için tasarlanmış çok amaçlı bir güverte destek aracı olan MD-3A’nın egzozundan çıkan aşırı sıcak egzoz dumanının F-4 uçağında yüklü olan mühimmatı kritik sıcaklığa ulaştırması ve bunun sonucunda patlamasına neden olduğu anlaşıldı. İlk patlama, uçağın yakıt tankını delerek yangını hızla uçuş güvertesine yaymış; yangın, pistte mühimmat yüklü bekleyen diğer uçaklara sıçrayarak ardı ardına büyük patlamaları tetiklemişti. İlk patlamada gemide bulunan itfaiye timinin neredeyse tamamının hayatını kaybetmiş olması, kazayı daha da korkunç bir hâle getirmişti.
Yaşanan bu kazanın ardından ABD donanmasında bulunan uçak gemilerinde yangın ve patlama durumlarına karşı alınan önlemlerde köklü değişiklikler yapıldı. Patlamaya neden olan MD-3A araçlarının egzoz çıkışları, sıcak gazların uçaklara doğru yanlamasına çıkışını engellemek için gökyüzüne bakacak şekilde yeniden tasarlandı ve yeni tasarımda bu araçların uçaklara olabildiğince uzak olabilmesi için yenilikler yapıldı. Uçak gemilerinde bulunan mühimmatların üzeri ısıya karşı dayanıklı özel bir kaplamayla kaplandı ve gemilerde görev alan güverte personelinin tamamına itfaiye eğitimi verilmesi kararlaştırıldı. İtfaiye timlerinin ekipmanları da yine bu kaza sonucunda yenilendi ve koruyucu giysiler ısıya daha dayanıklı olacak şekilde tasarlandı. Güvertede bulunan ve olası yangın durumlarında kullanılan boru sistemleriyse zırhla kaplandı ve olası bir patlamada şarapnelden etkilenme ihtimalleri en aza indirildi.
Güvertesinde gerçekleşen kaza sonucunda ağır hasar alan gemi, Hawaii’deki Pearl Harbor askerî limanına çekildi. Yaklaşık 50 gün süren onarım çalışmalarının ardından yeniden hizmete dönen gemi, 31 Mart 1969’da Vietnam Savaşı’ndaki görevlendirmesi sebebiyle Asya Pasifik bölgesine hareket etti.