Glüten buğday olmak üzere arpa, çavdar üzere tahıllarda bulunan bir proteindir. Günümüzde değişik hastalıklarla ilgisi nedeniyle isminden çok kelam ettiren bir besin hususudur.
Glütenin çoklukla sindirimi kolay olsa da birtakım şahıslarda bağışıklık sisteminin çok reaksiyon vermesi yahut sindirilememesi sonucu önemli hastalıklara yol açabileceğini belirten İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, bu bahiste bilinmesi gerekenleri şöyle anlattı:
İŞTE SIHHATE ETKİLERİ
Tahılların glisemik indeksi yüksektir ve toksik birçok bileşene sahip olabilirler. Glütende çölyak hastalığına, glüten hassasiyetine, öbür otoimmün hastalıklara, alerjik tepkilere ve sızıntılı bağırsak hastalığına yol açabilen gliadin proteininin yanı sıra insülin direncine ve diyabete neden olan lektinler, vitamin-mineral emilimini azaltan fitat üzere ziyanlı öteki proteinler de vardır.
Katkı unsuru olarak kullanılır
Günümüzde tahılların ve bilhassa buğdayın, çok eski vakitlerde tüketilen buğdaya nazaran genetiği ile çok fazla oynanmıştır ve bol ölçüde glüten içerir. Tahılların yetiştirilmesinde kullanılan tarım ilaçları, ekmeğe katılan birçok katkı unsuru glütenin ziyanlı tesirlerini artırır. Besinlere elastikiyet, dolgunluk, biçim, kıvam kazandıran, hamur işlerinin hafif, çıtır-çıtır ve gevrek olmasını sağlayan glüten, bu özellikleri nedeniyle çabucak her türlü hazır yiyecekte de katkı hususu olarak kullanılır.
BELİRTİLERİ SİNSİDİR
Glütenle ilgili rahatsızlıklar, ekseriyetle kronik yorgunluk, deri döküntüleri, migren yahut geçmeyen mide-bağırsak sıkıntıları üzere öbür hastalıklarla kolay kolay karışabilen sinsi belirtilerle ilerler.
Herkes mi glütensiz beslenmeli?
Glütensiz beslenme; buğday, arpa, çavdar ve yulaf üzere tahıllarda bulunan glüten proteinine karşı tıbbi rahatsızlığı olan şahısların uygulaması gereken bir tedavi usulüdür. Sağlıklı bireylerin tıbbi bir gereklilik olmadan glütensiz beslenmesi kan şekeri dengesizliklerine ve besin eksikliklerine yol açabilir.
Glüten hassasiyeti nedir?
Glüten hassasiyeti, bu proteine karşı bedenin çok hassaslık göstermesidir. Bu durum, çölyak hastalığı olarak bilinen otoimmün bir hastalıktan çok daha farklıdır. Zira glüten hassasiyetinde, bağışıklık sistemi etkilenmez. Beden; sindirim problemleri, karın ağrısı, şişkinlik, baş ağrısı, yorgunluk üzere belirtilerle reaksiyon verir.
Glüten hassasiyeti tanısı koymak vakit zaman zordur. zira spesifik testler birçok sefer negatif sonuçlar verir.
Çölyak bu türlü ortaya çıkar
Glütenin neden olduğu en kıymetli hastalık çölyaktır. Glüten ince bağırsak mukoza hücrelerine toksik tesir yapar; bu yüzden bedenin bağışıklık sistemi harekete geçer ve ince bağırsaklarda var olan besin, vitamin ve minerallerin emilimini sağlayan villus ismi verilen parmaksı çıkıntılar ortadan kalkar.
Villusların ortadan kalkmasıyla besinler, vitamin ve mineraller emilemez; kronik ishal, zayıflama, çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği ortaya çıkar.
Bu belirtileri önemseyin
Bağırsak tutulumunun yaygınlığı şikayetleri belirler. Bazen ishal, karın ağrısı, şişkinlik, gaz üzere şikayetler olmadan kansızlık; osteoporoz; karaciğer yağlanması; nöropati, demans üzere nörolojik belirti ve bulgularla seyredebilir. Yaygın bağırsak tutulumu olan hastalarda kronik ishal, kilo kaybı, berbat kokulu ve yağlı gaita sıktır. Tedavisi olmayan bir hastalıktır fakat tahlili glüten içeren her türlü tahıl ve yiyeceklerden uzak durmaktır.
GİDEREK ARTIYOR
Besinler, vitamin ve mineraller emilemez; kronik ishal, zayıflama, çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği ortaya çıkar. Birinci derece akrabalarda hastalık sıktır. Çölyak hastalığı gözden kaçan ve öbür hastalıklarla karıştırılan bir hastalıktır, sıklığı yüzde 1’e kadar çıkmaktadır ve görülme sıklığı giderek artmaktadır.
Bu eserlere dikkat!
Glütenin var olduğu esas yiyecekler ekmek, makarna, çörek, gevrek, pasta, pizza, işlenmiş et (sosis, salam, sucuk), bira, alkollü içecekler, hazır sos-çorba, turşu, sirke, bulgur, irmik, kuskus ve müslidir. Ayrıyeten birtakım ilaçlar, hoşluk ve kozmetik eserlerinden ruj, fondöten, pudra, losyon, makyaj materyalleri glüten içerebilir. Bu eserlerin kullanılması alerjik tepkilere, cilt kuruluğu; kaşıntı üzere durumlara yol açabilir.