ANKARA (AA) – DİLHAN TÜRKER YILDIZ – Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Nadir Karakulak, elektronik sigaraların kalp ve damar sağlığı üzerindeki bazı olumsuz etkilerinin kullanımdan hemen sonra başlayabildiğini belirterek, bu ürünlerin damarların daralmasına ve pıhtılaşmayı kolaylaştırabilecek değişikliklere yol açarak kalp krizini tetikleme potansiyeli taşıdığını kaydetti. Prof. Dr. Karakulak, AA muhabirine yaptığı açıklamada, özellikle gençler arasında yaygınlaşan ve ‘puff’ olarak bilinen elektronik sigaraların sanıldığı kadar masum olmadığını vurguladı.
Bu cihazların içerdikleri sıvıyı ısıtarak solunum yoluyla alınan bir aerosol oluşturduğunu anlatan Karakulak, bunun yalnızca su buharından ibaret olmadığını, nikotin başta olmak üzere çeşitli kimyasal maddeler ve zararlı partiküller içerdiğini belirtti. Karakulak, nikotinin stres hormonlarının salınımını artırarak kalbin daha hızlı atmasına, kan basıncının yükselmesine ve damarların daralmasına neden olduğunu, böylece kalbin iş yükünü artırdığına işaret ederek, “Elektronik sigara aerosolündeki bazı maddeler endotel olarak isimlendirdiğimiz damarların iç yüzeyini kaplayan ve damar sağlığında önemli rol oynayan hücrelerin işlevini bozabilir. Uzun vadede tüm bu etkilerin toplamı, damar sertliği gelişimine katkıda bulunabilir.” dedi. Elektronik sigara kullanımının özellikle kalp ve damar hastalığı bulunan kişilerde daha fazla risk oluşturduğuna dikkati çeken Karakulak, şöyle konuştu:
“Nikotinin yol açtığı kalp hızı ve tansiyon artışı, damar daralması ve kalbin oksijen ihtiyacındaki olumsuz artış, kalbin yeterince oksijen alamamasına neden olabilir. Bu nedenle elektronik sigaraların kalp krizini tetikleme potansiyeline sahip olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle halihazırda kalp damar hastalığı olan bireylerde risk çok daha fazla. Elektronik sigara kullanımı sırasında veya hemen sonrasında kalp krizi gelişmesi tıbben mümkündür. Nikotin içeren elektronik sigaralar, kullanımdan kısa bir süre sonra vücutta adrenalin gibi stres hormonlarının salınımını artırabilir. Bunun sonucunda kalp daha hızlı atmaya, tansiyon yükselmeye ve damarlar daralmaya başlar. Bir taraftan kalbin oksijen ihtiyacı artarken, diğer taraftan kalbe ulaşan kan ve oksijen miktarı azalır. Kalp damarlarında önceden darlık bulunan kişilerde bu dengesizlik çok daha hızlı ve ciddi sonuçlara yol açabilir.”
‘HIZLI GELİŞEN VE KORONER DAMARI KRİTİK SEVİYEDE TIKAYAN BİR PIHTI, KALP KRİZİNİ TETİKLEYEBİLİR’
Karakulak, koroner damarlarda ani kasılma ve pıhtı oluşumunun da kalp krizini tetikleyebileceğinin altını çizerek, “Bir diğer önemli mekanizma, kalbin kendisini besleyen koroner damarlarda ani kasılma, yani koroner spazm gelişmesidir. Böyle bir durumda damar geçici olarak ciddi ölçüde daralır ve kalp kasına giden kan akımı ani olarak azalır. Başka bir mekanizma ise elektronik sigara aerosolündeki bazı maddelerin damar iç yüzeyinin işlevini bozarak damar içinde ani pıhtı gelişimine yol açma potansiyeli. Hızlı gelişen ve koroner damarı kritik seviyede tıkayan bir pıhtı, kalp krizini tetikleyebilir.” bilgisini verdi.
Nikotinin damarların daralmasına ve kalbin daha fazla çalışmasına neden olduğunu aktaran Karakulak, özellikle kalbi besleyen koroner damarlarda gelişen ani ve şiddetli daralmanın kalp kasına ulaşan kan miktarını azaltarak göğüs ağrısına, bazı durumlarda ise kalp krizine yol açabildiğini söyledi.
Karakulak, pıhtılaşma açısından da endişe verici bulgular bulunduğuna dikkati çekerek, “Bazı deneysel ve küçük ölçekli insan çalışmaları elektronik sigara kullanımının, kanın pıhtılaşmasında görev alan trombositlerin aktivitesini artırabildiğini göstermiştir. Bu durum teorik olarak damar içinde pıhtı oluşumunun kolaylaştığı anlamına gelir. Üstelik bu etkilerin bazıları kullanımdan sonraki ilk dakikalarda ortaya çıkabiliyor. Elektronik sigaralar damarların daralmasına, damar iç yüzeyinin zarar görmesine ve pıhtılaşmayı kolaylaştırabilecek değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle özellikle kalp damar hastalığı bulunan kişilerde güvenli bir alternatif olarak görülmemelidir.” diye konuştu.
Kalp krizinin yalnızca ileri yaşlarda veya damarlarında ciddi tıkanıklık bulunan kişilerde görülmediğine, sağlıklı gençlerde de farklı nedenlerle gelişebildiğine değinen Karakulak, bilimsel yayınlarda elektronik sigara kullanan 20’li yaşlardaki bireylerde kalp damarlarının tama yakın tıkandığı veya ani ritim bozukluğu gelişen vakaların bildirildiğini, bu bildirimlerin bireysel vakalara dayandığını ve kesin bir neden-sonuç ilişkisi ortaya koymadığını vurguladı.
Gençlerin elektronik sigaraları zararsız bir alışkanlık olarak görmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Karakulak, bu ürünlerin kalp ve damar sistemi üzerindeki bazı olumsuz etkilerinin kullanımın hemen ardından başlayabildiğini, uzun yıllar kullanılmalarının yaratacağı sonuçların ise henüz tam olarak bilinmediğini söyledi.
‘ELEKTRONİK SİGARALAR, İÇERDİKLERİ NİKOTİN NEDENİYLE KALBİN ELEKTRİKSEL FAALİYETLERİNİ ETKİLEYEBİLİR’
Karakulak, şunları kaydetti: “Bilimsel çalışmalar elektronik sigaraların kalp ve damar sistemi üzerinde olumsuz etkileri olduğunu gösteriyor. Biyolojik mekanizmalar açısından çok güçlü veriler var elimizde. Bildirilmiş vakalar da var. Ancak gençlerde görülen kalp krizleri ve ani kalp durmalarındaki olası artışın doğrudan elektronik sigara kullanımından kaynaklandığını söylemek için henüz yeterli kanıtımız bulunmuyor. Bununla birlikte, elektronik sigaraların kalp ve damar sistemi üzerindeki olumsuz etkileri ve mekanizmaları dikkate alındığında, bu ürünlerin ciddi kardiyovasküler olaylara katkıda bulunabileceği göz ardı edilmemelidir. Elektronik sigaralar, özellikle içerdikleri nikotin nedeniyle kalbin elektriksel faaliyetlerini etkileyebilir. Nikotinin kalp hızını artırması ve stres hormonlarını uyarması çarpıntıya ve ritim bozukluklarına yatkınlığa neden olabilir.”
Prof. Dr. Karakulak, elektronik sigaranın ritim üzerindeki etkilerinin kalp hastalığı, kalıtsal ritim bozukluğu veya başka risk faktörleri bulunan kişilerde daha belirgin hale gelebildiğini belirtti. Ritim bozukluklarının tamamının hayati tehlike oluşturmadığını ifade eden Karakulak, kalbin karıncıklarından kaynaklanan ventriküler taşikardi ve ventriküler fibrilasyon gibi ciddi ritim bozukluklarının ise ani kalp durmasına ve acil müdahale edilmediğinde ölüme neden olabildiğini söyledi. Karakulak, elektronik sigaraların bu tür ritim bozukluklarını tetikleyebileceğine ilişkin bulgular ve vaka bildirimleri bulunmakla birlikte, doğrudan neden-sonuç ilişkisini ortaya koyan klinik verilerin henüz sınırlı olduğunu kaydetti.
‘ANİ VE YÜKSEK MİKTARDA NİKOTİN ALIMI NİKOTİN ZEHİRLENMESİNE NEDEN OLABİLİR’
Kısa sürede yoğun miktarda nikotin alınmasının kalp sağlığı üzerindeki etkilerine dikkati çeken Karakulak, “Kısa sürede yoğun miktarda nikotin alınması demek kalp hızında ve tansiyonda ani yükselme, damarlarda ani daralma ve kalbin oksijen ihtiyacının hızlı artışı demektir. Aynı zamanda kısa sürede olması kalbin koruyucu, telafi edici mekanizmalarının yeterince devreye girememesi demektir. Özellikle kalp damar hastalığı veya ritim bozukluğuna yatkınlığı bulunan kişilerde bu etkiler daha ciddi sonuçlar doğurabilir. Ani ve yüksek miktarda nikotin alımı bulantı, baş dönmesi, çarpıntı ve ağır durumlarda nikotin zehirlenmesine neden olabilir.” ifadelerini kullandı.
Karakulak, elektronik sigaranın güvenli bir alternatif olmadığını, genç yaşta edinilen bu alışkanlığın hem nikotin bağımlılığı hem de uzun vadeli kalp ve damar sağlığı açısından risk oluşturduğunu vurguladı. Renkli tasarımları ve çeşitli aromalarıyla gençlere cazip gelen “puff” olarak bilinen ürünlerin yüksek miktarda nikotin içerebildiğini ve kısa sürede bağımlılığa neden olabildiğini aktaran Karakulak, kalp ve damar sistemi üzerindeki olumsuz etkilerin genç yaşlarda ve herhangi bir belirti olmadan da ortaya çıkabildiğini söyledi. Karakulak, ailelerin çocuklarıyla açık iletişim kurarak elektronik sigaraların riskleri konusunda onları doğru bilgilendirmesi gerektiğini belirterek, daha az zararlı olduğu düşüncesiyle bu ürünlerin kullanımına göz yumulmaması uyarısında bulundu.