Menopozla birlikte birçok bayanda zihinsel performansta değişimler olabilir. Söz bulmada ve odaklanmada zorlanma, unutkanlığın artması birçok vakit tasaya yol açar. Doğal olarak bu durumun kalıcı bir bozulma olup olmadığı tasası yaratır…
Bilimsel açıdan değerlendiril-diğinde, menopozda hafıza değişiminin çoğunlukla süreksiz biyolojik süreçlerle bağlantılı olduğunu belirten Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Menopozda unutkanlık, bilgilerin silinmesi değil; kaydetme ve hatırlama suratının yavaşlamasıdır. Beyin yapısal olarak ziyan görmez. Metabolik istikrar değişir. Bu sebeple yanlışsız yakla-şımlarla hafıza fonksi-yonlarını desteklemek mümkündür’’ dedi ve şu bilgileri paylaştı:
Neler yaşanır?
Menopoz periyodunda bayanlar sıklıkla şunları yaşar:
– Zihin bulanıklığı: Sözleri bulamama, unutkanlık, dağınık düşünceler
– Uykusuzluk: Sıcak basmaları, gece terlemeleri, melatonin bozulması
– Moral bozukluğu: Serotonin(mutluluk hormonu) ve dopamin (beynin odaklanma ve motivasyonunu sağlayan molekü) düşer, depresyon riski artar
– İstek kaybı: Dopaminin azalmasıyla motivasyon düşer
Beyin sebep etkilenir?
Östrojen yalnızca üreme hormonu değildir. Beyin için de güçlü bir hormondur. Azalmaya başladığında…
1 Hafıza merkezlerini BOZAR: Östrojen, bilhassa hipokampus bölgesinde hudut hücreleri arası ilişkiyi güçlendirir. Azalınca irtibat suratı düşer.
2 Beynin gücünü düşürür: Östrojen, hücrelerin güç santrali olan mitokondrileri takviyeler. Östrojen fikir beyin gücü azalır, buna zihinsel yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve “beyin sisi” eşlik eder.
3 Uyku ve gerilim döngüsünü bozar: Progesteron azalınca uyku bölünür. Derin uykuda beyin gündüz öğrendiklerini uzun periyodik hafızaya aktarır. Uyku bozulunca berraklık azalır. Birebir periyotta gerilim hormonu kortizol daha kolay yükselir, bu da beyni öğrenme modundan savunma moduna geçirir.
Alzheimer’dan kuşku edilmeli mi?
Bu en çok merak edilen bahistir. İkisi farklıdır…
Menopoza bağlı unutkanlık, dalgalıdır, uykusuzluk ve gerilimle artar. İpucu verseniz hatırlarsınız. Günlük hayat hünerleriniz korunur. Fakat günlük hayat besbelli etkileni-yorsa kıymetlendirme gerekir.
İlerleyici bir tablo: Kalıcıdır, giderek artar, günlük ömrü (yemek yapmak, faturaları ödemek, yolu bulmak gibi) bozar. Kuşku varsa kesinlikle bir tabibe danışarak ayrım yapılması gerekir.
Beyni güçlendirme yolları
Dünya Sağlık Örgütü hayat biçiminin bilişsel sıhhat için kritik olduğunu vurguluyor. İşte tavsiyeler:
1 Beslenme: Akdeniz tipi beslenme, kâfi protein ve Omega-3 üzere yeterli yağlar. Protein açısından güçlü kahvaltı nörotransmitterin yani hudut hücreleri (nöronlar) arasındaki sinaps ismi verilen boşlukta sinyal iletimini sağlayan kimyasal habercilerin üretimini dayanaklar. Kolin içeren besinler asetilkolin sentezine katkı sağlar. Asetilkolin öğrenme ve hafıza süreçlerinde değerli nörotransmitterdir. Sağlıklı yağlar hücre zarının bütünlüğünü takviyeler. Omega 3 yağ asitleri nöroinflamasyonu yani beynin kendini muhafaza gayretiyle başlattığı fakat uzun sürdüğünde hafıza ve dikkati olumsuz etkileyen beyin içi iltihaplanma sürecini azaltır. Antioksidan açısından güçlü sebzeler, oksidatif gerilimi (hücrelerin güç üretirken ortaya çıkan atıkların gereğince temizlenememesi sonucu beyin hücrelerinin yıpranması) azaltır.
2 Hareket: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş üzere aktivite. Sabah saatlerinde gün ışığı almak sirkadiyen ritmi düzenler. Melatonin baskılanır, kortizol fizyolojik biçimde yükselir, dikkat sistemleri aktive olur. Fizikî hareket beyin kan akımını artırır. BDNF olarak bilinen nörotrofik faktör aktive olur. BDNF öğrenme, hafıza, sinaptik plastisite açısından kritik bir proteindir. Bu sebeple kısa periyodik sabah yürüyüşleri bile bilişsel performansı destekleyebilir.
3 Uyku: Ortalama 7-8 saat, sistemli ve kaliteli uyku
4 Stres idaresi: Nefes antrenmanları, toplumsal destek
5 Zihinsel aktivite: Yeni bir şey öğrenmek, bol bol kitap, mecmua,gazete okumak. Gerekli durumlarda doktor denetiminde hormonal yahut hormonal olmayan dayanaklar de kıymetlendirilebilir. Unutkanlık yaşıyorsanız, bunu tek başınıza takip etmeyin. Bir bayan hastalıkları ve doğum uzmanı yahut nöroloji uzmanı ile görüşerek size özel bir plan oluşturmanız en doğrusudur.
Zihinsel yük hafızayı zayıflatır mı?
Günlük ömürde çok sayıda sorumluluğun tıpkı anda yürütülmesi zihinsel yük olarak tanımlanır. Planlama, tertip, duygusal sorumluluklar, iş yükü zihnin daima faal kalmasına sebep olur. Beyin kapasitesi doluyken yeni bilgiyi kaydetmek zorlaşır. Bu durum unutkanlık hissini artırabilir. Birçok vakit sorun hafıza zayıflığı değil bilişsel yük fazlalığıdır.