İnfertilite (kısırlık) günümüzün en yaygın üreme sıhhati sorunu. Lakin çocuk sahibi olmak için yaşanan zahmetler uzun yıllar daha çok bayanların üreme sıhhati üzerinden konuşuldu. Meğer gebeliğin oluşmasında erkek faktörü de değerli bir yere sahip. Sperm üretimi ve kalitesi ise sanıldığından çok daha hassas bir istikrara bağlı. Bayan Hastalıkları, Doğum ve Tüp ebek Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş, bu kapsamda baba olmayı engelleyen risk faktörlerine dikkat çekerek, tavsiyelerde bulundu…
İŞTE GÖZDEN KAÇAN O FAKTÖRLER
Risk sırf sperm sayısıyla hudutlu değil; spermin hareketliliği ve kalitesi de ömür usulünden çevresel faktörlere kadar pek çok etkenden etkilenebiliyor. Günlük alışkanlıklar, kullanılan kimi ilaçlar, çevresel maruziyetler ve sıhhat sıkıntıları bu dengeyi bozabiliyor. İşte erkeklerin farkında olmadan yaptığı, baba talihini azaltan hatalar…
1- Sigara sperm kalitesini vuruyor
Sigaranın kalp ve akciğerlere verdiği ziyan düzgün biliniyor. Fakat üreme sistemi üzerindeki olumsuz tesirleri birçok vakit gözden kaçıyor.
Sigara dumanındaki toksik maddeler bedende oksidatif gerilimi artırarak sperm hücrelerine ziyan verebiliyor. Sigara kullanımı; sperm sayısının azalması, hareketliliğin düşmesi ve olağan sperm yapısının bozulmasıyla ilişkilendiriliyor. Elhasıl çocuk sahibi olmayı planlayan erkekler için sigarayı bırakmak sırf genel sıhhat açısından değil, üreme sıhhati açısından da kıymetli.
2- Fazla alkol hormon istikrarını bozabiliyor
Özellikle yoğun ve nizamlı alkol tüketimi erkeklerde hormonal sistemi etkileyerek testosteron üretimini ve sperm oluşumunu olumsuz etkileyebiliyor. Risk bilhassa uzun vadeli ve yüksek ölçüde alkol tüketiminde artıyor. Bu sebeple çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin alkol tüketimini gözden geçirmesi öneriliyor.
3- Fazla kilolar yalnızca kalbe değil spermlere de ziyan veriyor
Obezitenin diyabetten kalp hastalıklarına kadar pek çok sıhhat sıkıntısıyla bağlı olduğu biliniyor. Fakat fazla kiloların erkek üreme sıhhati üzerindeki tesiri daha az konuşuluyor. Artan yağ dokusu hormonal dengeyi değiştirebiliyor, testosteron düzeylerinin düşmesine katkıda bulunabiliyor. Obeziteyle birlikte artabilen inflamasyon ve oksidatif gerilim de sperm üretimi ve kalitesi üzerinde olumsuz tesir yaratabiliyor. Sağlıklı kiloya ulaşmak bu sebeple sadece aynadaki manzarayla değil, üreme sıhhatiyle da ilgili.
4- Sıcaklık olumsuz etkiliyor
Testislerin bedenin dışında bulunmasının biyolojik bir sebebi var: Sağlıklı sperm üretimi için beden sıcaklığından biraz daha düşük bir ortam gerekiyor.
Bu sebeple testislerin uzun mühlet yüksek sıcaklığa maruz kalması sperm üretimini olumsuz etkileyebiliyor. Çok sık sauna ve jakuzi kullanmak, yüksek sıcaklıklı ortamlarda çalışmak yahut uzun mühlet testis bölgesini ısıya maruz bırakmak dikkat edilmesi gereken faktörlerden.
Dizüstü bilgisayarı saatlerce direkt kucakta kullanmak da yarattığı ısı sebebiyle tartışılan alışkanlıklardan biri.
5- Kas yapmak isterken doğurganlığınızı kaybetmeyin
Spor salonlarında yahut internet üzerinden denetimsiz biçimde kullanılan anabolik steroidler erkek doğurganlığının en önemli düşmanlarından biri olabilir. Üstelik “testosteron erkeklik hormonudur, ne kadar
fazla o kadar iyi” fikri büyük bir yanılgıdır. Dışarıdan testosteron yahut anabolik steroid alınması beynin testislere gönderdiği hormonal sinyalleri baskılayabiliyor. Bunun sonucunda sperm üretimi önemli biçimde azalabiliyor, kimi erkeklerde ise süreksiz olarak büsbütün durabiliyor.
6- Stres ve uykusuzluk da listeye dahil
Yoğun iş temposu, daima gerilim ve geceleri birkaç saatlik uykuyla günü kurtarmak çağdaş ömrün sıradan bir modülüne dönüştü. Fakat bedenin hormonal sistemi bu tempodan etkilenebiliyor. Kronik gerilim ve yetersiz uyku hormonal istikrar üzerinde olumsuz tesirler yaratabiliyor. Tek başına birkaç uykusuz gece elbette kısırlık manasına gelmiyor. Lakin gerilim, sistemsiz uyku, berbat beslenme ve hareketsizlik bir araya geldiğinde üreme sıhhatini da etkileyebilecek bir tablo ortaya çıkabiliyor.
7- Kullandığınız ilaçları hekiminize söyleyin
Bazı ilaç ve tedaviler sperm üretimini etkileyebiliyor. Bazı hormon tedavileri ve farklı ilaç kümelerinde da üreme sıhhatini etkileyen sonuçlar görülebiliyor. Fakat burada değerli bir ihtar var: Çocuk sahibi olmayı planlayan erkekler kullandıkları ilaçları kendi kendilerine bırakmamalı. İlaçların muhtemel tesirleri kesinlikle tabiple birlikte değerlendirilmeli. Kanser tedavisine başlanacaksa gelecekte çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde tedavi öncesinde sperm dondurma üzere doğurganlığı hami seçenekler de gündeme gelebiliyor.
8- Sessiz ilerleyen varikoseli gözden kaçırmayın
Varikosel, testis etrafındaki toplardamarların genişlemesiyle ortaya çıkıyor ve erkek infertilitesinde sık karşılaşılan durumlardan biri olarak biliniyor. Testis etrafındaki sıcaklığın artması ve oksidatif gerilim üzere düzenekler sperm üretimini ve kalitesini etkileyebiliyor. Fakat varikoseli olan her erkek infertil değildir ve her varikoselin ameliyat edilmesi gerekmez. Çocuk sahibi olmakta zahmet yaşayan erkeklerde yapılacak ürolojik kıymetlendirme, durumun ehemmiyetinin belirlenmesini sağlıyor.
9- Bazı enfeksiyonlar iz bırakabiliyor
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar sırf kısa müddetli bir sıhhat sorunu olarak görülmemeli. Klamidya ve gonore üzere birtakım enfeksiyonlar erkek üreme sistemini etkileyebiliyor ve kimi vakit besbelli şikâyet oluşturmadan ilerleyebiliyor.
Testis yahut epididimi etkileyen enfeksiyonlar da sperm üretimi ya da spermin taşınması üzerinde sorun yaratabiliyor.
Bir öteki şaşırtan nokta ise yüksek ateş. Ağır ve yüksek ateşle seyreden birtakım hastalıkların akabinde sperm kıymetlerinde süreksiz düşüşler görülebiliyor.
10- Görmediğimiz tehlike: Çevresel kimyasallar
Pestisitler, ağır metaller, birtakım çözücüler ve endüstriyel kimyasallar bilhassa yoğun yahut uzun müddetli mesleksel maruziyet durumunda erkek üreme sıhhati açısından risk oluşturabiliyor. Burada hedef günlük hayatta karşılaşılan her kimyasaldan korkmak değil. Fakat kimyasallarla çalışan şahısların iş güvenliği tedbirlerine uyması ve gerekli esirgeyici ekipmanları kullanması değer taşıyor.