Antalya’nın Kaş ilçesinde yaşayan 45 yaşındaki üretici Osman Akın, Orman Genel Müdürlüğü’nden aldığı müsaadeyle topladığı kurumuş sedir köklerini klâsik metotlarla işleyerek sıvı katrana dönüştürüyor. Epeyce zahmetli bir süreçten geçen üretimde Akın, yılda yaklaşık 300 litre katran elde ediyor. Eserin kilogramını ise 1000 liradan satışa sunuyor.
KURUMUŞ SEDİR KÖKLERİNİ DAĞLARDAN TOPLUYOR
Sinneli Mahallesi’nde yaşayan Osman Akın, sedir köklerinden katran üretme geleneğini ailesinden ve bölgedeki büyüklerinden öğrendi. Üretim için öncelikle Orman Genel Müdürlüğü ile Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden gerekli müsaadeleri alan Akın, akabinde dağlık alanlarda kurumuş ve çürümüş sedir ağaçlarının köklerini topluyor.
Yıllar evvel kesilmiş, bizatihi kurumuş yahut gövdesi büsbütün yok olmuş sedir ağaçlarının köklerini kıymetlendiren Akın, topladığı kökleri küçük kesimlere ayırarak üretime hazırlıyor.
VARİLİN İÇİNDE ZAHMETLİ ÜRETİM
Parçalanan sedir kökleri özel olarak hazırlanan varilin içerisine yerleştiriliyor. Varilin ağzı kapatıldıktan sonra etrafında ateş yakılarak içerideki köklerin muhakkak bir sıcaklığa ulaşması sağlanıyor.
Isınan odunlardan açığa çıkan sıvı, varile bağlanan boru aracılığıyla dışarıdaki tenekeye aktarılıyor. Bu süreç sonucunda sedir köklerinden sıvı katran elde ediliyor.
Üretim sürecini anlatan Osman Akın, “Orman Genel Müdürlüğü Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden müsaade alıp rüsumumuzu (sedir odunu almak için ödenen para) yatırıyoruz. Dağa çıkıyoruz, çürümüş, yıllar evvel kesilmiş, tabiatıyla kurumuş ya da gövdesi yok olmuş sedir köklerini topluyoruz. Bu kökleri kesip meskene getiriyoruz. Bu köklerin tek tek parçalayıp, varilimize diziyoruz. Varilin ağzını kapattıktan sonra kenarına ateş yakıyoruz. Varilin içinin muhakkak bir ısıya gelmesini sağlıyoruz. Elde ettiğimiz ısıyla varilin içindeki odunlar terliyor. Terleme sonucu oluşan sıvı, varile bağlı borudan tenekeye akıyor. Böylelikle katranı elde ediyoruz” dedi.
YILDA 300 LİTRE KATRAN ELDE EDİYOR
Akın, üretimi bilhassa yaz devrinde gerçekleştirdiğini ve tüm süreç sonunda yılda yaklaşık 300 litre sıvı katran elde ettiğini belirtti. Klâsik metotlarla hazırlanan eserin kilogramını ise 1000 liradan sattığını söz etti.
ÇOBANLAR ARASINDA GELENEK SÜRÜYOR
Sinneli Mahallesi’nin 73 yaşındaki eski çobanlarından Murat Akça da sıvı katranın bölgede uzun yıllardır hayvancılıkla uğraşanlar tarafından kullanıldığını anlattı.
Katranın hayvanlarda bit, kene, pire ve uyuz üzere problemlere karşı kullanıldığını belirten Akça, “Katran sıvısı hayvanlardaki bit, kene, pire ve uyuza yararlıdır. Onun dışında bütün çobanlar bu katranı kullanır. Evvelden beri böyledir. Biz bunu atalarımızdan gördük, onlar da kullanıyordu. Çobanlar arasında bu gelenek devam ediyor” dedi..
Akça, geçmişten günümüze aktarılan bu sistemin yöredeki çobanlar arasında sürdürüldüğünü, katranın hayvanların içme suyuna da katıldığını ve çeşitli hastalık ve parazitlere karşı kullanıldığını tabir etti.