Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun ömrün (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. Çoruhlu, SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlıyor…
Dr. Çoruhlu, bu kez longevity eşliğinde hem sağlıklı hem uzun ömür için birinci şartlardan biri olduğunu vurguladığı D vitamini eksikliğiyle başa çıkma yollarını açıkladı…
HAYATİ ÖNEME SAHİP
Gerçekten üst seviyesindeki tabiplere ve araştırmacılara “Bir tane takviye ya da kan kıymeti söyleyin.
En değerli o olsun bu konuda” dediğinizde, İngilizce, Almanca, Fransızca sorun, hepsi size vitamin D bedelinin yukarıda olmasının ‘all-cause mortality’ yani rastgele bir nedenden mevte ve hastalanmaya yatkınlığı % 40, neredeyse yarı yarıya değiştireceğini söyler.
Yani birinci söyleyeceği cümle budur şayet bahsimiz suplement dayanağı, yani dışarıdan ne alalım konusuysa…
Doğru kullanıyor muyuz?
“Vitamin D her gün bir tane” üzere cümleleri çok duyuyoruz lakin raftan neyi aldın, ne kadar aldın, nasıl aldın, bunun versiyonları ne kadar işe yarayıp yaramadı? Bunları bilmek gerek.
‘Nasıl olsa güneş var’ demeyin
Bugünlerde ‘D vitaminini güneşten alırız’ üzere bir sevinç olabilir ancak bunu yapabilen insan sayısı birtakım koşullardan ötürü, hani genetikten başlar hayat biçimine kadar devam eder, o kadar yüksek değildir…
Zaten o denli olsaydı her eylül, ekim check-up’ında “Bütün yaz simsiyah oldum, nerede bu vitamin D?” diye konuşmalar olmazdı…
GÜNEŞ ALERJİSİ OLANLAR NE YAPACAK?
Tatile gidildiğinde “Benim güneş alerjim var, çok kızarıyorum, kaşınıyorum, duramıyorum güneşte” diyenlerin takviye alması gerekir. O alerji sebep oluyor? ‘’D’yi yakalayacağım, ultraviyole B diye’’ öğle yatmaktan oluyor. 10 dakika da olsa dik açıda gelsin istenir ya. Bence o da rafa kaldırılması gereken bir bilgi olmalı. Bu kişi ne yapmalı? Hem güneş alerjisi dediği şeyi azaltmak hem de D vitaminini cebine stoklayabilmek için takviye almaya devam etmesi lazım ve ışık olarak da sabah ve öğlesi seçmesi lazım.
DEĞERİ NE KADAR OLMALI?
Hekimlerin tamamı “D’siz olmaz” der. O yüzden “Otoimmün hastalığım var, ben D kullanmalı mıyım?” Evet… “Kanser geçmişim var, D vitamini kullanılır mı?” Evet, diş fırçalamak üzere.
Ben kendi haddimi aşmamak ismine bu mevzuyu endokrincilere paslayıp “Şunun üstüne çıkmayalım, buralar iyidir” cümlelerini onlardan duymayı deontolojik olarak daha yanlışsız buluyorum. Ancak benim şu anda söyleyeceğim yuvarlak bir cümle kullanacaksak mesela 50’nin üstü, 80’ler civarı yeterlidir bence. Yani 80’ler civarı yeterlidir diyorum. Mayo Klinik falan filan, oralara giden hastalarımın otoimmün sorunları olanlara günde 60.000 ünite üzere günlük veriyorlar. Bu, medikal tavsiye değildir. Lakin o iş çok büyüyecek. O yüzden şimdilik ortada kalmak ismine 50’yi, 80 arası güzeldir diyelim.
Yıl uzunluğu alınmalı
Güneş alerjisi dışında rastgele bir alerjisi olan da D dayanağı alabilir. Bahar aylarında hapşırık, tıksırık, alerji dönemi oluyor ya kimi insanlarda… O durum da D’ye devam etme nedenidir bütün yıl. İmmün sistemin işte TH1, TH2 deniyor. İki tane sistemi var T lenfositlerin. Biri alerjide köpürür, öbürü otoimmünitede köpürür. Alerji tarafına mı gideyim, otoimmünite tarafına mı gideyim?
‘’İki tarafa da gitme, dur olduğun yerde…’’ Bunu kim yapar? D vitamini yapar. Demek ki otoimmünitede de, alerjide, hapşırıkta, tıksırıkta da D lazım. Ayrıyeten İstanbul’dayken diyelim ki ağrılarınız yahut otoimmün bir sorununuz var. Güneye yanlışsız indiğinde, Ege’ye, Akdeniz’e şikayetlerin azalıyorsa “Her yaz ne depresyon kalıyor ne alerji ne ağrı” ise tekrar D’yi kışın da alman lazım.
Tatil vaktinde gençleşmenin işareti
Güneşe karşı şapkaya katılıyorum. Gözlük kullanılmasını başından beri söylüyorum. Fakat göz de cilt de ışığa ayarlı. Gözün gün ışığı aldığı yani gözün ışığı aldığı dalga uzunluğuyla cildinki tıpkı olması lazım. Yani koyu gündüz gözlük takarsam gözüme gece sinyali giderken cildime gündüz sinyali gidiyor.
Yani gölgede durarak güneş gözlüğü takmadan bir yaz tatili geçirirsek gözlerimizin iPad okumaları düzelecektir, numara gerileyecektir.
Birinin tatilde gençleşip gençleşmediğini anlamasının yolu, birinci günde –tabii bu 40’lı yaşlar ve okuma gözlüğü kullanıyorsa– birinci günde tabletini yahut telefonunu aldığında takıyorsa 10. günündeki kıyaslamaya bakacak. O gözlüğe muhtaçlık olmuyor, o büyütmeye muhtaçlık olmuyor. Sebep? İşte dışarıda olduğun için, denize girdiğin için, bilhassa yere çıplak bastığın için, ışığı bedenin bir halde hani şapkalıyken gördüğü için… O yüzden bir tatil bana beni gençleştirdi demek, sonunda –kilodan falan hiç bahsetmiyorum– okuma gözlük numaranın biraz geri gitmesi ve o kadara gereksinim olmamak… İşte onun ismi reverse aging, onun ismi longevity yani.
Karaciğer yağlanması varsa iş zorlaşır
Bir sürü kıssa var karaciğerin uğraştığı… Yağlanma, toksinler… Bir de “Vitamin D’yi dönüştürüver bir zahmet” diyorsun. Bu yüzden literatür diyor ki: “Karaciğer yağlanmasının yüksekliği ve kilonun yüksekliği, karaciğerde klasik manadaki yağda eriyen D3’leri aldığınızda onun 25 sulanmış vitamin D versiyonunu yapmanızı zorlaştırır.’’
Günün başında ve sonunda da güneş alınabilir
Hiç güneşe çıkmamanın da bir sürü dezavantajı var. Onun için bölge seçmek, yani bedenin alt kısımları özgür bırakıp, o denli ciltle ilgili büyük benler falan da yoksa güneşle temasta tutmak lazım. “D vitamini öğle yüksek güneşte gelir” deniyor lakin ben de diyorum ki orayı bypass edebilirsiniz ve sabah 10’a, öğlenden sonra 5’ten sonra kalacağınız güneşin de sizin için bir manası var.
Yaz tatiline karşın düşükse ne yapılmalı?
‘’Geçen eylülde, ekimde check-up’a gittim benim D 40’ı geçmemişti” diyenler de D vitamini takviyesi almalı.
Başka kimler almalı? “İşte benim ortalama işte 40’larda gidiyor, yazın da bıraktım yani, hani çok da yukarı çıkarmadım” grubu var, bu kümeden otoimmün hastalığı olanlar… Buna tiroit de girer, sedef de girer, egzama da girer, ülseratif kolit de girer, yani bir sorunu varsa ve bu sorun bedeninde dışarıdan değil de bedenin kendi içinde oluyorsa o almaya devam edecek.
Mesela modu düşük olanlar, yazın içine sevinç gelmemiş olanlar da alacak ki biraz daha yukarı çıktığında daha yüksek randıman alabilsinler.
NASIL HİSSETTİRİYOR?
Benim çok nacizane lakin bu medikal bilgi üzere değil, bir D vitamininin bende o gün ve sonraki gün çalıştığının hissi şu… Hani ‘o gün daima yağmurluymuş da o gün güneşli bir günmüş meğer’ üzere bir kıpırtı. Yaşama sevinci…
Hepsi yağda emiliyor
Güncel dayanaklar yağda emiliyor. Yanlış anlaşılmamak ismine “bunlar kötü” demiyorum. ‘’Bu D3’ler yağda emilir, yağlı yemekle alın’’ deniyor.
Sonra yeni rapid formuna bakıyorsun, sana “yağda emilmiyor” diyor. “Bunu suda eriyen versiyon üzere düşün” diyor. Yağda erir demek; karaciğere safrayla girmeli, orada işlenmeli, bir yol. Ancak yağ emilim problemleri var mı insanlarda?
Çoğunda var. Enzimleri, amilazı, lipazı yüksek olabiliyor, pankreas enzimi yetersiz oluyor, safra sorunu oluyor, ishal oluyor. Aslında bağırsakla ilgili bir emilim kaygısı oluyor. O yüzden hekiminize “yağda eriyen vitamin D’yi alıyorum, hoş ancak hani her vakit dozunu tutturamayabilir miyim?” diye sorun. İşte kilo başına şu kadar diye bir hesap yapmaya çalışıyorlar ki onunla bile tırmandırmak çok güç.
‘Suda eriyor’ ne demek?
Literatüre bakıyorsun, dünyadaki sayısız marka D3’lerin emilimleri en ülkü kuralda bile % 73’tür diyor. İshal, bağırsak problemleri olduğunda o % 0’a kadar düşüyor. Yani ortalama % 40, yani yarı yarıya emiliyor üzere. Sonra bunun literatürüne bakıyorsun, suda eriyor ne demek? Karaciğere gitmesine gerek yok demek. Yani ister ishal ol, ister siroz olsun, bahis orayla ilgili olmadığı için sana her vakit % 90’ın üstünde veriyor. O yüzden bir sürü eserde de “Karaciğere uğramadan oradan çıkmış halini hazır verelim” üzere dünyalar başlayacak. Vitamin D bunlardan biri.