Diyarbakır’ın Lice ilçesinde yıllardır üreticiler tarafından korunan ata tohumları yine toprakla buluşuyor. Kendine mahsus ekşimsi tadı, iri ve etli yapısıyla bilinen Lice domatesi, bu yıl yaklaşık 600 dönümlük alanda yetiştiriliyor.
Dağlardan gelen soğuk kaynak sularıyla beslenen eserin hasat döneminin başlamasıyla birlikte tarlalarda yoğunluk da arttı. Üreticiler, hasat sırasında ayırdıkları domateslerden elde ettikleri tohumları kurutarak gelecek dönem için saklıyor.
HASAT YAĞIŞLAR NEDENİYLE GECİKTİ
Doğal metotlarla yetiştirilen Lice domatesinde bu yıl hasadın yağışlar sebebiyle geciktiği belirtildi. İlçede dönüm başına 3 ila 3,5 ton arasında eser alınması beklenirken, hasadın ekim sonuna kadar sürmesi öngörülüyor. Lice İlçe Tarım ve Orman Müdürü Hakan Hani, ürünün bölge halkı tarafından yoğun ilgi gördüğünü belirterek tescil sürecinin de devam ettiğini söyledi.
Hani, Lice domatesinin özelliklerini anlatırken, “Lice domatesimiz, soğuk havayı seven, dağlardan gelen soğuk sularla beslenen ve yıllardır ata tohumlarıyla üretilen bir eserimizdir.” dedi. Hasadın bu yıl gecikmesine karşın rekoltenin güzel olduğunu belirten Hani, ilçede yaklaşık 600 dönüm alanda üretim yapıldığını söz etti.
İÇİ ETLİ, TADI EKŞİMSİ
Lice domatesini başka eserlerden ayıran özelliklere değinen Hani, “Ekşimsi tadı, ince kabuklu, iri ve etli olması değerli özellikleri arasında. Çoklukla sofralık olarak tüketiliyor. Bu özellikleri domatese olan ilgisi artırıyor ve ekim alanının genişlemesine katkı sağlıyor. Bu yıl yağışlardan ötürü eserlerimizi biraz geç hasat edeceğiz. Ekim sonuna kadar domatesimiz olacak. Olağan kurallarda 15 Eylül’e kadar hasat bitmişti lakin şu anda yeni hasada başlayan tarlalarımız mevcut” tabirlerini kullandı.
Ortalama yükü 200 ila 250 gram arasında değişen eserin yetiştirilmesinde küçükbaş hayvan gübresi kullanıldığı belirtildi. İnce kabuklu olması sebebiyle raf ömrü kısa olan eserin yaklaşık 5 gün içinde tüketilmesi gerekiyor. Bu sebeple yüklü olarak sofralık tüketilen eser, salça ve konserve üretiminde da bedellendiriliyor.
TOHUMLAR SANDIKLARDA KORUNUYOR
Lice domatesinin üretiminde kullanılan ata tohumları ise üreticiler tarafından gelecek yıllara aktarılıyor. Hasat devrinde ayrılan domateslerden elde edilen tohumlar çeşitli süreçlerden geçirildikten sonra kurutuluyor ve bir sonraki ekim periyoduna kadar serin ve uygun şartlarda saklanıyor.
Hani, ata tohumlarının üretimdeki ehemmiyetine dikkat çekerek, “Ata tohumuyla yetiştirilen Lice domatesi katiyen hibrit domateslere benzemez. Bu sebeple raf ömrü kısadır. Vatandaşlarımız hasat sonrası ayırdıkları domatesleri dalda bırakıp belirli süreçlerden geçirerek ata tohumları elde ediyor. Bu tohumları bir sonraki yıl tekrar ekiyorlar. Halkımız bu tohumları asırlardır sandıklarda, kilerlerinde ve altınlarının yanında gözlerinin parıltısı üzere saklıyor. Onlar için bu tohumlar altından daha değerlidir” dedi.
ÜRETİM ALANININ BÜYÜTÜLMESİ HEDEFLENİYOR
Lice’de üretim alanlarının genişletilmesi için de çalışmalar sürdürülüyor. Sulama kanallarının artırılması, kimi yerlerin tekrar üretime kazandırılması ve ekim alanlarının büyütülmesi hedefleniyor.
Hani, üreticilere teknik ve saha dayanağı sağlandığını, ziraî uğraş yolları konusunda da bilgilendirme yapıldığını belirtti.
Kırsal Çeper Mahallesi Muhtarı Celal Erdem ise ata tohumlarının geçmişten bugüne itinayla korunduğunu belirterek, “Üretim alanını daha da genişletmeye çalışıyoruz. Domatesimizin pazarını büyütmek istiyoruz. İl dışında yaşayan akrabalarımız, eşimiz dostumuz var. Ankara, İzmir ve İstanbul üzere illere de rahatlıkla gönderebilmek istiyoruz. Bu iri bir domates, tadı ekşimsi ve çok hoş. Bizden isteyenler oluyor lakin her yere gönderemiyoruz. Bakımı düzgün yapıldığı vakit randıman de alıyoruz. Hayvan gübresiyle yetiştiriliyor. Hibrit değil ata tohumu kullanıyoruz. Ata tohumumuzu sandıklarda saklıyoruz. Büyüklerimiz tohumu bozulmaması için serin yerlerde koruma ederdi” sözlerini kullandı.
“BU TOHUMLA BÜYÜDÜK”
Çeper Mahallesi’nde üreticilik yapan Alattin Savan da Lice domatesinin tohumlarının jenerasyondan nesile aktarıldığını söyledi. Çocukluğundan bu yana birebir tohumla üretim yaptığını belirten Savan, “Ben gözümü bu tohumla açtım. Bu tohumla büyüdük ve daima olarak bu tohumu takım biçiyoruz” dedi.
Üretimin geçmiş yıllarda daha yüksek düzeylerde olduğunu belirten Savan, üretimin artırılması için dayanak beklediklerini söz etti. Sulama kanallarının güzelleştirilmesini ve kullanılmayan toprakların yine üretime kazandırılmasını isteyen Savan, paketleme imkanlarının geliştirilmesi gerektiğini de lisana getirdi.
Savan, “Ata tohumuyla ürettiğimiz domatesleri yüksek üretim düzeyine çıkarmak, paketleme imkanlarının oluşturulmasını istiyoruz. Yalnızca bölgedeki vatandaşlar bu lezzeti tatmasın. İstanbullu da İzmirli de Ankaralı da bu domatesin tadına baksın” sözlerini kullandı.