YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Ekonomim gazetesinin sorularını yanıtladı. Özel, alandan iktisada ait tespitleri ve tahlil tekliflerinin sorulması üzerine şunları söyledi:
“Kasım 2023’te, evvelki partimizde misyona gelirken vatandaşın problemlerini masa başında konuşmayacağımızı hep alanda olacağımızı söylemiştik. Hem 19 Mart darbesi sonrası İstanbul’da yoğun mitingler yaptık. Bunlar reaksiyon mitingleriydi ve iktisat öne çıkmıyordu. Anadolu’ya geçtiğimizde iktisadın hissesi yüzde 80’e çıktı. Arkadaşlarımıza ‘İl ve ilçelere gideceksiniz. Esnafla, KOBİ’lerle, büyük ölçekli işletmelerle, OSB idareleriyle, esnaf odalarıyla, sanayi ticaret odalarıyla, ticaret borsalarıyla bir araya gelip hem sektörel hem ilinize mahsus sıkıntıları toplayıp onların tahlil tekliflerini bize ileteceksiniz’ dedik. Bunun yanında şimdi Ekonomi Eşgüdüm Konseyi olarak nitelendirdiğimiz, Türkiye’de çabucak hepsi kamuoyu tarafından çok yakından bilinen, takip edilen 11 ekonomist arkadaşımız ziyaretler gerçekleştirdi. Bursa, Kocaeli, Gebze, Tekirdağ, Çorlu, Kayseri, Kars’a yaptığımız ziyaretler var. Oralarda hem meseleleri hem onların tahlil beklentilerini dinliyoruz. Ben parti programımız hakkında bilgi veriyorum. Oradan çok değerli geri dönüşler alıyoruz. Soruları uzmanlık alanlarına nazaran arkadaşlarımız yanıtlıyorlar.
“ASGARİ ÜCRET ALANA DÜŞÜK, VERENE YÜKSEK”
İki büyük açmaz direkt göze çarpıyor. Bir tanesi minimum fiyat sorunu. Özellikle dokuma, dericilik, konut dokumacılığı üzere alanlarda minimum fiyat alan için çok düşük, veren için çok yüksek. Zira dışarıyla kıyaslandığı ülke Mısır olunca, Afrika ülkeleri olunca dolar bazında öbür bir noktaya geliyor. İkincisi, döviz kuru. Bu da olağanda bizler için yüksek fakat ihracatçı için katlanılamaz seviyede düşük. Kar etmek bir yana, kendini döndürmekten alıkoyuyor. Para kazanamayınca yatırım erteleniyor. Yatırım ertelenince teknoloji geriliyor yahut muhtaçlık duyulan büyüme kapasite artışı sağlanamıyor ya da kapasite korunamıyor. Bu sefer yurt dışında pazar kaybıyla karşı karşıya geliyor. Bu da istihdamı vuruyor, işsizliğe dönüşüyor. Bu iki büyük açmaz her yerde ortak sorun. En başta Devlet Planlama Teşkilatı’nı (DPT) evvel ismen ortadan kaldırdılar. Tenkitlere de dediler ki ‘Kalkınma Bakanlığı bünyesinde devam edecek.’ Sonra o fonksiyonu de kaybettirildi. Şu an Türkiye’de aranan elemanın sorunu büsbütün bir planlama sorunu.”
BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET
Özel, “Bölgesel taban fiyatı yanlışsız buluyor musunuz” sorusuna şu cevabı verdi:
“Elbette sektörel ya da bölgesel minimum fiyatın sakıncaları, emek dünyasının buna itirazları çok kıymetli. Fakat aşikâr alanları korurken, bakarken örneğin oralarda sosyal güvenlik takviye primlerinin devlet tarafından karşılanması, sosyal güvenlik takviyelerinin verilmesi ve gelen prim tahsilatının aşikâr bölümlere direkt teşvik olarak aktarılması üzere bölümleri gözetici birtakım önlemler almak lazım. Bölgesel minimum fiyat tartışmalarındaki rezervlere hak veriyoruz ancak bölümlere yönelik piyasa da istihdamı muhafazaya yönelik teşvikler lazım. Biz onu, ‘Alan için 39, veren için 29 bin lira taban fiyat öneriyoruz’ diyerek formüle etmiştik. Bunun Anadolu’daki KOBİ’lerde çok büyük bir karşılığı olduğunu görüyoruz. Zira şöyle söylüyor: ‘Ben verdiğim minimum fiyattan utanıyorum. Ancak verirken de elim titriyor.’ ‘Asgari fiyat artsın lakin yük bizim sırtımızdan alınsın’ diye bakıyorlar.
Sektör dal, eser ürün bakarsanız mesela Yalova’da kivi üreticisi diyor ki ‘Kiviyi tam 80-90 liradan satacağız ve para kazanacağız. O sırada İran’dan 40 liraya kalitesi düşük kivi geliyor.’ Kars’a gidiyorsunuz, ‘Et ithalatına verilen müsaade bizi mahvetti, fiyatlar düştü’ diyor. Manisa’da üzüm üreticisi geçen sene sattığının üçte biri fiyata üzüm satmak zorunda kalıyor. O gün için fiyatı düşürüyor, tüketiciyi rahatlatıyor üzere görünüyor ancak üretici şikayet ediyor. Her şeyin başında planlamama sorunu ortaya çıkıyor.
Bir de vakit zaman selektif kredi diye daima söyledikleri, güzel bir iktisat idaresinde kredilerin gerçek yerle buluşturulması diye teoride konuşulan sıkıntıda, kredilerin siyasi saiklerle yönlendirildikleri, krediye ulaşma konusunda kayırmacılıkların yapıldığı üzere şikayetleri de duyuyoruz. Bu ortak sıkıntılarda finans ve işletme yanında yüksek girdi maliyetleri, güç maliyetleri, tahsilat süreçleri yatırım iştahını zayıflatıyor. Bilhassa tahsilat meseleleri ve kurdaki düşüklük, yani maliyetine çalışma. ‘Pazarımı, çalışanımı, fabrikamı kaybetmemek için 30 yıllık birikimimi üç yıldır harcıyorum sadece ayakta kalmak için. Fakat bu sefer de yatırım yapamıyorum. Teknoloji çok süratli değişiyor, teknoloji yatırımını yapamadığımız için oyunun dışında kalmaya başladık’ diyorlar. İşte sanayisizleşme sıkıntısında işin kıymetli bir boyutu bu. Yani alanda iş dönüp dolaşıp birebir yere gidiyor. Daima gerçek vakitte gerçek planlama yapılmaması.”
“TÜRKİYE PLANLAMA KURUMU’NU KURACAĞIZ”
Özel, “Dile getirdiğiniz sıkıntıların üstesinden nasıl gelmeyi düşünüyorsunuz? Planlamayla mı başlayacaksınız” sorusuna karşılık ise şöyle konuştu:
“DPT üzere, Türkiye Planlama Kurumu’nu kuracağız. Türkiye Planlama Kurumu baştan aşağıya DPT’nin ruhuyla ancak çağın gereklerine uygun olarak, yüksek teknolojiyi kullanarak yapay zekanın imkanlarıyla aylar yıllar sürecek tahlilleri, çok süratli yapabilecek çağdaş bir Türkiye Planlama Kurumu’nu oluşturmak birinci gayemiz. İkincisi hem tarımda hem yatırımda hakikat gayelere yanlışsız yönlendirme yapmak için kamunun burada rol alması, inisiyatif kullanması gerekiyor. Bilhassa Türkiye’nin dokumacılık sıkıntısına farklı bir yerden yaklaşmak gerekiyor.”
“DÖRT SÜTUN ÜZERİNDE YÜKSELECEK BİR ADALET KAVRAMINA İHTİYAÇ VAR”
Özel, “Ekonomide kaynak dönüşümünü nasıl yaratmayı, kaynağı nereden sağlamayı planlıyorsunuz” sorusuna ise şu karşılığı verdi:
“Çok adaletsiz bir vergi sistemi var. Dolaylı vergilerin yüzde 64 seviyesinde olduğu bir yerde ne toplumsal refahtan ne vergi adaletinden kelam etmek mümkün değil. Dört sütun üzerinde yükselecek bir adalet kavramına gereksinim var. Bunlardan bir tanesi hiç kuşku yok ki yargı adaleti. Buna alışılmış iktisat açısından baktığımızda tüzel öngörülebilirlik, herkes açısından hukuk teminatı ve memlekette yatırım yapacak kişinin önünü görmesi. Türkiye’de 47 yıl sonra ana muhalefet partisi birinci parti oldu, iktisadın yüzde 84’üne dokunacak belediyeleri kazandı. O günden sonra operasyonlar başladı. En son o kazanan idaresi değiştirdiler. Yerine mutlak butlan getirdiler. Bunlar yargı kararı ancak direkt ekonomiyi etkileyen kararlar. Siyasi saiklerle yapılan tutuklamalara şahit üretmek için insanların şirketlerine el koyuyorlar. ‘Eğer itirafçı olursan mal varlığını iade ederiz’ diyorlar. Bunların hepsine bakıldığında Türkiye’ye kim gelecek, parasını sokacak, Türk parasına çevirecek, fabrika için arsa alacak, bina yapacak, borçlanacak, eleman bulacak, Türkiye’de yatırım yapacak? Dört sütun üzerinde yükselen, toplumsal adaleti sağlayacak, vergi adaletini sağlayacak, gelir dağılımını adil yapacak ve bunların hepsinin içinde olmazsa olmaz tahminen de en ortadaki taşıyıcı kolon olarak bir hukuk devletinin tekrar inşa edilmesi kıymetli.”
“DÜŞÜK ENFLASYON İÇİN SİYASİ İRADENİN HUZUR VERMESİ LAZIM”
Özel, “Enflasyonu nasıl indireceksiniz” sorusuna karşılık şunları söyledi:
“Enflasyon maalesef dünya tarihinin en büyük servet transferine dönüştü. Hepimizin cebindeki para belirli bir kesitin cebine aktarıldı ve bir seçim kazanmak uğruna Türkiye yüksek enflasyonla tanıştı. Bizim bu yüksek enflasyonla nasıl uğraş edileceğini bilen, konusunda çok yeterli yetişmiş takımlarımız var. Türkiye’de enflasyonla uğraş konusunda dünyanın yaptığı doğruları yapma konusunda liyakatli takımlar var ve vazifeye hazır. Lakin siyasi iradenin bir huzur vermesi, önünü açması, rahat vermesi lazım. Mehmet Şimşek’in gelip uygulamaya başladığı birçok yönüyle eleştirilebilecek lakin aşikâr bir mühlet için anti-enflasyonist program noktasında tam sonuç almaya yönelik göstergeler varken 19 Mart darbesi geldi ve dünya kadar rezerv yakıldı. Maalesef Mehmet Şimşek de ‘Bu rezervler bu günler için biriktirildi’ diyerek darbenin finansörü olarak işin finans boyutunu üstlenmiş oldu.”
“İKTİDARIMIZDA DÜNYAYA DEMOKRASİ, İSTİKRAR, KALKINMA VADEDECEĞİZ”
Özel, “Siyasi telaşları bırakarak enflasyonun daha süratli düşmesine müsaade verecek misiniz” sorusunu şu sözlerle yanıtladı:
“Siyasi tercihlerle, iktidarda kalmak için yaptıkları birtakım yanlışlarla Türkiye’nin CDS’i yükseldi. O periyotta yalnızca devletin değil, herkesin borçlanmasında risk primi bir maliyet olarak geldi. Hala daha onun bedelini daima birlikte ödüyoruz. O maliyetlerin her bir adedinin bir fiyatlanması var. O fiyatlanmanın karşılığı enflasyon. Fakat biz iktidar olduğumuzda, birincisi Türkiye’de türel öngörülebilirliğin olmadığı riskler ortadan kalkacak. Yargıya siyasi baskı ortadan kalkacak. Birinci amacı Avrupa Birliği’ne tam üyelik olan bir iktidar gelecek. Biz dünyaya demokrasi, istikrar, kalkınma ve emniyetli bir iktisat vadediyor olacağız. Bunun getireceği katkı çok büyük olacak. Dünya piyasaları, iç piyasadaki yatırımcılar, tüm iktisat etrafları, finans etrafları bir kredi açacak. O krediyi yanlışsız kullanmak ve heba etmemek çok çok kıymetli.”
“BİZİM İKTİDARIMIZDA FON KRİZİ OLMAZDI”
Özel, “İktidarda olsanız fon krizini nasıl yönetirdiniz” sorusunu şöyle yanıtladı:
“Biz iktidarda olsaydık bu türlü bir fon krizi olmazdı. Muhakkak bir müddettir bu piyasalardaki manipülasyonlara, bu tip berbat niyetli tertiplere karşı zati hükümet uyarılıyordu. İhtarlar bir yıldır çok açık ortadayken düzenlemeleri ağustos ayına kadar bıraktılar ve bu güzel niyetli bir bırakma değildi. Temel olarak bu düzenlemelerle artık oyunu eskisi üzere oynayamayacaklarını gördüler. Bu kurdukları, var ettikleri, köpürttükleri, büyüttükleri fonu vatandaşın sırtına bıraktılar ve kaçtılar. Hakikat piyasa düzenlemelerini yapmak lazım. 2008 yılında Amerika’da bu yaşandı ve Amerika buna karşı önlemi aldı. Türkiye’deki fon 940 kat büyümüş kapalı devirde. Bir efsane olarak da bu fon idare şirketleri konuşuluyor. Maalesef burada işin iki yönüyle de en çok bu işin mağdurlarının AK Parti’ye yakın seçmen olduğu söyleniyor. Faiz yerine öteki yatırım araçlarına yönelen bir seçmen olarak söyleniyor. Bunu da anlıyoruz ve bu da çok ıstırap verici. Seçmen, bu türlü bir hisle yöneldiği fonda dolandırıldı. Bu asrın dolandırıcılığı. Siyasetten isimlerle anılan fon yöneticileri var. Kendileri için yerli ve ulusal bir ponzi alanı tanımlamışlar ve orada kendi kendilerine şakalaşa şakalaşa milletin geleceğini kararttılar. Madoff’ta yapıldığı üzere geriye gitmek lazım. Kapalı devirde kim kazandı? Açık periyotta kim kazandı? Kim ne para koydu, ne kadar koydu? Herkese koyduğu parayı geri verip, orada elde ettiği fahiş karları tahsil edip, fona koyup ondan sonra fona yatırım yapanlara bölüştürmek lazım. Madoff krizi Amerika’da bu formda çözüldü. İki şey oldu. Bir, mağduriyet minimize edildi. İki, misal facialar, felaketler yaşanmamaya başladı. Zira yanına kar kalmayacağını biliyor artık oradaki yatırımcı. Bu mevzuda Sayın Ümit Özlale’nin imzasıyla 11 ekonomist arkadaşın dört gündür çalıştıkları 15 maddelik bir kanun teklifini Meclis’e sunduk. Bütün partilerin incelemesine sunuyoruz. Biz bu kanun teklifini öbür partilerle görüşeceğiz. Kabul edilmesi noktasında 1 Ekim günü Meclis açıldıktan sonra birinci geçirilecek kanun olarak görüşülmesini önereceğiz. Bizim teklifimiz çabucak gündeme gelip kanunlaştırılabilir.”