Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sosyal medya hesabından paylaştığı Denizli’de üretilen siyah domates, kısa müddette gündem oldu. Paylaşımın akabinde çok sayıda kişi, “Bu domates GDO’lu mu?” sorusunun karşılığını araştırmaya başladı. Uzmanlar ise siyah domatesin farklı renginin genetiği değiştirilmiş olduğu manasına gelmediğini belirtiyor.
GDO İDDİALARI GÜNDEME GELDİ
Siyah domatesin koyu renge sahip olması, sosyal medyada çeşitli tezlerin ortaya atılmasına sebep oldu. Bu renk, antosiyanin ismi verilen doğal bitki pigmentlerinden kaynaklanıyor. Birebir pigmentler mor üzüm, böğürtlen, yaban mersini, mor lahana ve patlıcan üzere birçok zerzevat ve meyvede de doğal olarak bulunuyor. Dünyada yetiştirilen Black Krim, Indigo Rose, Cherokee Purple ve Kumato üzere siyah ya da mor domates çeşitleri de klasik bitki ıslahı prosedürleriyle geliştirildi. Bu sebeple sırf renginin koyu olması, bir domatesin GDO’lu olduğu manasına gelmiyor.
TÜRKİYE’DE GDO’LU ÜRETİM YASAK
Türkiye’de genetiği değiştirilmiş bitkilerin ziraî hedefle yetiştirilmesine müsaade verilmiyor. 2010 yılında yürürlüğe giren 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu kapsamında GDO’lu bitkilerin etrafa hür bırakılması ve üretimi yasaklanmış durumda.
Kanuna ters biçimde GDO’lu bitkisel üretim yapanlar hakkında mahpus ve isimli para cezası uygulanabiliyor. Ayrıyeten Türkiye’de bugüne kadar besin gayeli onaylanmış rastgele bir GDO bulunmuyor. Bu sebeple Bakanlığın tanıttığı siyah domatesin GDO’lu olarak üretilmesi yasal açıdan mümkün görülmüyor.
GDO’LU DOMATES DAHA ÖNCE ÜRETİLDİ Mİ?
Domates, geçmişte genetiği değiştirilmiş eserler arasında yer aldı. ABD’de 1994 yılında onaylanan Flavr Savr isimli domates, raf ömrünü uzatmak maksadıyla geliştirildi. Fakat yüksek maliyetler ve ticari başarısızlık sebebiyle birkaç yıl sonra piyasadan çekildi.
Bugün ise marketlerde yaygın olarak satılan ticari bir GDO’lu domates bulunmuyor. Birtakım ülkelerde mor domatesler üzerine biyoteknolojik çalışmalar sürse de bu eserlerin ticari üretimi epey sonlu kalırken, Türkiye’de yetiştirilmiyor.
FARKLI RENK GDO ANLAMINA GELMİYOR
Uzmanlar, tüketicilerin alışılmışın dışındaki renkleri direkt GDO ile ilişkilendirmemesi gerektiğini vurguluyor. Siyah domatesin yanı sıra mor havuç, mor patates, mor karnabahar ve siyah pirinç üzere birçok eser de doğal genetik çeşitlilik yahut klasik bitki ıslahı yollarıyla elde edilebiliyor. Bu sebeple sırf eserin görünümüne bakılarak GDO’lu olduğu sonucuna varılması gerçek kabul edilmiyor.