Hacettepe Üniversitesi Hidrojeoloji Mühendisliği Programı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mehmet Ekmekçi, yağışların afete dönüşmesini sadece iklim şartlarıyla açıklamanın kâfi olmadığını belirtti. Kentleşme, altyapı ve arazi kullanımının da tesirli olduğunu söyleyen Ekmekçi, beton ve asfaltla kaplanan yüzeylerin yağmur suyunun süratle derelere ulaşmasına sebep olduğunu anlattı.
Son günlerde artan yağışlara ait değerlendirmede bulunan Ekmekçi, tabiata uygun olmayan kentleşmenin ve yanlış planlamanın rolüne dikkat çekerek, “Planlamamızda dere yataklarına yapılaşma müsaadesi verilirse, taşkın ovaları iskana açılırsa bu iklimsel olay afete dönüşüyor ve bunun tek sorumlusu bizler, beşerler oluyoruz” dedi.
YAĞIŞ KISA SÜREDE DÜŞÜYOR, SU DERE YATAKLARINDA TOPLANIYOR
Ekmekçi, geçmişte yıl içine yayılan yağışların değerli bir kısmının artık birkaç gün, hatta birkaç saat içinde düşebildiğini söyledi. Yağış şiddeti toprağın suyu süzdürme kapasitesini aştığında suyun bir kısmının yüzeyden aktığını, böylelikle daha fazla suyun daha süratli biçimde dere yataklarında toplanarak taşkın pikini oluşturduğunu belirtti.
Toplam yağış ölçüsü değişmese bile yağışın vakte dağılımının ehemmiyet taşıdığını vurgulayan Ekmekçi, “Daha kısa müddetlerde daha büyük ölçülerde yağış düşüyor. Daha uzun süren kuraklıklar kelam konusu olabiliyor” diye konuştu. Bitkilerin çiçeklenme periyotlarındaki değişimin de mevsimsel kaymaya işaret ettiğini belirten Ekmekçi, kısa vadeli ve yüksek şiddetli yağışların kullanılabilir su kaynağı oluşturma potansiyelinin azaldığını söz etti.
BİR DERECELİK ARTIŞ NEM KAPASİTESİNİ ETKİLİYOR
İklim değişikliği ile şiddetli yağışlar arasındaki fizikî irtibatın iklim bilimciler tarafından ortaya konulduğunu söyleyen Ekmekçi, atmosferdeki sıcaklığın bir derece artmasının nem taşıma kapasitesini yüzde 7–8 artırdığını belirtti. Bunun yoğun ve şiddetli yağışlara sebep olabildiğini, global müşahedelerin de bu ilişkiyi doğruladığını kaydetti.
Ekmekçi, sıcaklık artışıyla birlikte kısa periyodik şiddetli yağışlar ve uzun kuraklıklar üzere aşırı olayların artmasının beklendiğini, bu durumun geleceğe ait öngörüleri zorlaştırdığını söyledi.
“ERKEN UYARI SİSTEMLERİNİN KURULMASI GEREKİYOR”
Taşkın riskine karşı alınması gereken tedbirleri de sıralayan Ekmekçi, yağışların farklı tekerrür mühletleri dikkate alınarak mevcut yapılaşmanın kademeli biçimde taşınması gerektiğini belirtti. Kentlerdeki drenaj sistemlerinin gelecekte oluşabilecek yağış şiddetine nazaran yine tasarlanmasını ve havza ölçeğindeki taşkın risk haritalarının güncellenmesini önerdi.
Ekmekçi, “Mutlaka erken ihtar sistemlerinin kurulması gerekiyor” dedi. Bu sistemlerin başarısı için hakikat planlama, tabiatla uyumlu kentleşme ve maruziyetin dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Uyarılan halkın ne yapacağını bilmesinin de değerli olduğunu belirterek uzmanlar tarafından verilecek eğitimin gerekliliğine dikkat çekti.
Emisyonların azaltılmasının değerini de vurgulayan Ekmekçi, bu kapsamda COP31 ve 2053 gayelerini değerli gördüğünü tabir etti.