Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Tokat’ta bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal şikâyetleriyle sağlık kuruluşlarına yaklaşık 5 bin kişi başvurdu. Yaşananların ardından Tokat Valisi Abdullah Köklü, yatarak tedavi gören yaklaşık 70 hastadan 40’ının taburcu edildiğini, tedavisi süren 30 civarındaki hastanın ise hayati tehlikesinin bulunmadığını açıkladı. Ancak bu noktada en sık sorulan ve en önemli soru, ‘zehirlenme vakarının neyden kaynaklandığıydı’. Bu noktada içme suyuna kanalizasyon karıştığı iddiaları ortaya atılıyor ve şehrin en önemli hatlarından olan su borularının yenilenme çalışmaları ile zehirlenmeler arasında bağlantı olup olmadığı soruluyordu. Tokat’ta yapılan boruların yenilenmesine ilişkin altyapı çalışmasıyla, akciğer kanserine neden olmasıyla bilinen ve son derece tehlikeli bir malzeme olan asbestin ortadan kaldırılması hedefleniyordu. Türkiye’de asbest kullanımı, üretimi ve ticareti 31 Aralık 2010 tarihi itibarıyla tamamen yasaklanmıştı. Resmi yasaktan daha önce, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre içme suyu şebeke projelerinde 2002 yılından itibaren asbestli çimento boruların kullanımına son verilmişti. Ancak bu tarihlerden önce yapılan altyapı inşaatlarında asbest kullanıldığından Tokat belediyesi önemli bir yenileme hareketi başlatmış ve Altıyüzevler Mahallesi Danişment Gazi Caddesi’nde ekonomik ömrünü dolduran yaklaşık 550 metrelik asbest içme suyu ana şebeke hattını yenileyerek ‘Ø315 mm PE100’ borularla değiştirmeye başlamıştı. Peki 5 bin kişiyi hastanelik eden ve ilk bakışta norovirüs izleri taşıyan vakalarda sebep neydi? Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Hüsrev Diktaş ve Tokat Veteriner Hekimler Odası Başkanı Seyit Sami Karyağdı Milliyet.com.tr’ye anlattı.
HIZLI YAYILIP HASTA EDİYOR: NOROVİRÜS ÖLDÜRÜCÜ MÜ?
Kısa süre içinde binlerce insanın hasta olmasına neden olan şey her neyse bulaş hızı son derece hızlı olmalıydı. Çünkü aynı anda 5 bin kişinin hastalanması ve uzmanlara başvurması bir restoranda ya da evde yapılmış yemekte zehirlenmeye benzemiyordu. Çoğunluğu etkilediğinden akıllara ilk gelen şey ‘Norovirüs’tü. Peki ama Norovirüs’ü nasıl tanımalıyız? Doç. Dr. Hüsrev Diktaş bu konuya ilişkin, “Norovirüs, özellikle ani başlayan bulantı, kusma ve ishalle kendini gösteren, son derece bulaşıcı bir virüs enfeksiyonudur. Halk arasında mide gribi olarak da bilinen bu hastalığın ortaya çıkması için çok az miktarda virüsün vücuda girmesi yeterlidir. En sık bulaşma yollarından biri, virüsle kirlenmiş su ve gıdaların tüketilmesidir. Özellikle yeterince temizlenmemiş sebze ve meyveler, iyi pişirilmemiş deniz ürünleri ve hijyenik olmayan koşullarda hazırlanan yiyecekler bulaşmaya aracılık edebilir. Bunun yanında, hasta kişilerin temas ettiği kapı kolları, musluklar ve ortak kullanım alanları da bulaşma açısından risk oluşturabilir. Norovirüsün en dikkat çekici özelliklerinden biri, kusma sırasında çevreye yayılan küçük damlacıkların yüzeyleri ve yiyecekleri kirletebilmesidir. Bu nedenle okullar, hastaneler, bakım evleri ve toplu yaşam alanlarında kısa sürede çok sayıda kişiyi etkileyen salgınlar görülebilir. Virüs, genellikle vücuda girdikten 12-48 saat sonra belirtilerini göstermeye başlar. Hastalar, iyileştikten sonra da bir süre dışkılarıyla virüs yaymaya devam edebilir. Bu nedenle yalnızca hastalık sırasında değil, iyileşme döneminde de bulaştırıcılığın devam edebileceğini göz önünde bulundurmak, el ve çevre hijyenine dikkat etmek gerekir” diye konuştu ve şöyle ekledi:
“Norovirüs enfeksiyonuna bağlı ölüm nadiren görülür. Sağlıklı bireylerin büyük çoğunluğunda hastalık kısa sürede ve kalıcı bir soruna yol açmadan iyileşir. Ancak hastalığın ağır seyretmesi açısından temel risk, yoğun kusma ve ishal sonucunda gelişen ciddi sıvı kaybıdır. Bu durum özellikle yaşlılarda, küçük çocuklarda ve kanser, diyabet, kalp yetmezliği veya böbrek hastalığı gibi eşlik eden ciddi sağlık sorunları bulunan kişilerde daha tehlikeli olabilir. Sıvı kaybı; böbrek fonksiyonlarının bozulmasına, elektrolit dengesizliklerine ve dolaşım yetmezliğine neden olabilir. Norovirüs her yaş grubunda enfeksiyona yol açabilse de hastalığın klinik sonuçları kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre değişir.”
TOKAT’TA YAŞANANLARIN PERDE ARKASI: ASBEST Mİ YOKSA VİRÜS MÜ?
5 bin kişinin hastaneye benzer belirtilerle başvurması, neredeyse herkes tarafından tüketilen bir şeyin zehirlenmeye yol açtığına dair önemli bir işaret olabilirdi. Ancak yapılacak testler ve incelemeler tamamlanmadan kesin sebepler ortaya koyulamazdı. Olası zehirlenme sebepleri ve belirtilerin neye işaret ettiği konusunda öngörüde bulunmak araştırmaya yeni boyutlar kazandırabilir. Doç. Dr. Hüsrev Diktaş Tokat’ta yaşananların Norovirüs kaynaklı olup olamayacağını ve olası sebepleri, “Aynı bölgede, birbirine yakın zamanlarda çok sayıda kişide bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal gelişmesi, ortak bir salgın kaynağının bulunabileceğini düşündürür. Ancak bu tür bir salgında tek bir etkene odaklanmak doğru değildir. Norovirüs, olası etkenlerden biridir. Bununla birlikte rotavirüs, Salmonella, Shigella ve bazı Escherichia coli türleri gibi bakteriler de mutlaka değerlendirilmelidir. Özellikle ani başlayan ve yoğun kusmanın ön planda olduğu durumlarda, gıdalarda önceden oluşmuş bakteriyel toksinler de akla gelmelidir. Binlerce kişinin benzer belirtilerle sağlık kuruluşlarına başvurması durumunda, yalnızca norovirüs üzerinden değerlendirme yaparak kesin bir tanıya ulaşmak mümkün değildir. Kesin sonuca ulaşmak için hastaların dışkı örneklerinin mikrobiyolojik yöntemlerle incelenmesi, ayrıca gerekli durumlarda su ve şüpheli gıda örneklerinin ilgili laboratuvarlarda analiz edilmesi son derece önemlidir” diye açıkladı.
Ancak akıllara pek çok ihtimal de geliyordu. Vakalar bir virüs kaynaklı mıydı yoksa kimyasal maddelerin etkisi konuşulabilir miydi? Tokat’ta değiştirilen ve insan sağlığı için yüksek riskli olan asbestli boruların vakalarla ilgisi olabilir mi? Doç. Dr. Hüsrev Diktaş şöyle açıkladı: “Tokat’ta asbest içeren boruların değiştirilmesine yönelik çalışmalar yapıldığı biliniyor. Ancak öncelikle asbeste maruz kalma ile akut bağırsak enfeksiyonlarını birbirinden ayırmak gerekir. Asbest, özellikle solunum yoluyla uzun süre maruz kalındığında akciğer kanseri, akciğer zarı kanseri ve asbestoz gibi ciddi hastalıklarla ilişkilendirilen bir maddedir. Ancak bu hastalıklar genellikle yıllar içerisinde gelişir. Asbest liflerinin içme suyuna karışması ise ayrıca değerlendirilmesi gereken bir çevre sağlığı problemidir. Bununla birlikte, asbest içeren suyun tüketilmesinin birkaç gün içerisinde binlerce kişide ani başlayan bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal tablosuna neden olduğunu gösteren güçlü bilimsel kanıtlar bulunmamaktadır. Bu nedenle görülen akut vakaları doğrudan asbeste bağlamak, mevcut bilimsel veriler ışığında doğru bir yaklaşım olmayacaktır.”
İNSANLARDAN SONRA HAYVANLARDA DA MI GÖRÜLDÜ?
Norovirüs’ün bulaş kaynağı henüz net olarak belirlenmemiş olsa da insanlardan sonra hayvanların da bu virüsten etkilenip etkilenmediği merak konusu oldu. Tokat Veteriner Hekimler Odası Başkanı Seyit Sami Karyağdı yaptığı açıklamada hayvan vakalarına da dikkat çekti:
“Araştırmalar, insan norovirüsünün köpeklerin bağırsak hücrelerine bağlanabildiğini ve köpeklerin bu virüse karşı bağışıklık yanıtı (antikor) geliştirebildiğini göstermiştir. Bu da köpeklerin insan norovirüsü ile enfekte olabileceğini kanıtlamaktadır. Kedilerde de norovirüs varlığı ve hastalığa neden olduğu çeşitli araştırmalarda tespit edildi. İlimizde de hayvanlarda insan vakalarında olduğu gibi buna benzeyen ishal, kusma semptomları görülen vakalar kliniklerimiz tarafından bildirildi. Hayvan sahiplerimizi kendilerinin ve besledikleri partili dostların sağlığı için bu hastalık konusunda duyarlı olmaya davet ediyoruz. Özellikle patili dostlarımızın sağlığı için hazır su tüketmelerini, olumsuz bir durum ve semptom gördükleri zaman en yakın veteriner kliniğine başvurmaları hastalığın seyri ve çapraz bulaşma konuları açısından önem arz ediyor.”