The Guardian’da yer alan habere nazaran, İstanbul’un kırsal kısımlarındaki köylerde yaşayan vatandaşlar, yıllardır her hafta iki ya da üç gece kenti kaplayan ağır bir kokudan muzdarip. Sıcak yaz gecelerinde dahi pencerelerini kapatmak zorunda kalan bölge sakinleri, kokunun kaynağının besin ve organik atıkların çürümesiyle etrafa gaz yayan Silivri Katı Atık Depolama Tesisi olduğunu belirtiyor.
Çevre sakinlerini rahatsız eden bu gazlar, mahallî bir etraf sorunu olmanın çok ötesine geçiyor. Tesis, gezegeni ısıtan güçlü bir sera gazı olan metanı o denli yüksek ölçülerde atmosfere salıyor ki oluşan gaz bulutları uzaydan uydu kameralarıyla bile net bir formda görülebiliyor. Uydu bilgileri, Silivri’deki çöp alanının Türkiye’nin en yüksek salım yapan atık tesisi olduğunu gösteriyor.
California Üniversitesi (UCLA) araştırmacılarının tahliline nazaran, saatte ortalama 7,4 ton metan salımı yapan Silivri tesisi, dünya genelinde tespit edilen en yüksek sızıntı kaynaklarından biri pozisyonunda. Tek başına bu sızıntının global ısınmaya tesiri, 1,5 milyon akaryakıtlı SUV aracın birebir anda çalışmasına denk geliyor. UCLA araştırmacıları; İzmir, Ankara ve Antalya da dahil olmak üzere Türkiye genelinde “akıl almaz büyüklükte” metan sızıntılarına sebep olan çok sayıda depolama alanı bulunduğunu söz ediyor.
COP31 ÖNCESİ DİKKAT ÇEKEN ZAMANLAMA
Türkiye’de dünyanın en büyük metan sızıntılarından kimilerinin tespit edilmiş olması kritik bir periyoda denk geliyor. Gelecek BM İklim Zirvesi COP31’e mesken sahipliği yapmaya hazırlanan Türkiye, metan salımlarını azaltmayı tüm ülkelerin üzerinde uzlaşmasını istediği aksiyon gündeminin birinci sırasına koymuş durumda.
GÜNDE 10 BİN TON ATIK
Saha boyutunda ise sorun uzun müddettir devam ediyor. Silivri ve etrafındaki köylüler, yetkililerden bir müdahale beklese de tesis işletmecisi kurumlarla bağlantıya geçmekte zahmet çekiyor. Kimi vatandaşlar yansılarını Google Haritalar üzerindeki tesis pozisyonuna yorum yazarak lisana getirirken, kimileri ise imza kampanyaları düzenlemeye çalışıyor.
Guardian’ın haberine nazaran Silivri’deki tesis, günde yaklaşık 10 bin ton atığın işlendiği Türkiye’nin en büyük tertipli depolama alanı. Gazeteye konuşan etraftaki köy sakinleri, yıllardır bilhassa kimi gecelerde yoğun berbat kokudan şikayet ettiklerini anlattı. Yolçatı köyünde yaşayan Kemalettin Özenç, kokunun bilhassa rüzgarsız havalarda arttığını belirterek, “Koku hafif değil, insanı boğuyor. Bazen aileler gece yarısına kadar dışarıda kalıyor. İçeri girdiğinizde bile kaçamıyorsunuz” dedi.
Guardian muhabirlerinin uydu imgelerini gösterdiği İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) iştiraki İSTAÇ’ın Silivri tesisindeki yetkililerden Fatih Arslan ise salımın, atık dökümü tamamlandıktan sonra şimdi üzeri kil katmanıyla kapatılmamış bölgelerden kaynaklanabileceğini söyledi. Arslan, “Bunun gerçekleşmesi kaçınılmaz. Elbette iyileştirmeler yapmamız gerekiyor” tabirini kullandı. Tesiste, atıklardan oluşan metanın güç üretiminde kullanılmak üzere saatte yaklaşık 6 bin metreküpünün toplandığı bildirildi.
Arslan, önceliklerinin açık alanları süratlice toprakla kapatmak ve çöpten üretilen metan gazını güce dönüştürmek olduğunu belirtti. Tesisteki mevcut ünitede saatte 6 bin metreküp metan gazının yakıt olarak kullanıldığını belirten Arslan, gazın atmosfere sızmasının tıpkı vakitte ekonomik bir kayıp olduğunu vurguladı.
Tesis Sorumlusu Ebubekir İkinci ise mevcut durumun geçmişe kıyasla büyük bir gelişme olduğunu söz etti. 1990’lardaki çöp dağlarını ve 1993’te Ümraniye çöplüğünde meydana gelen ve 39 kişinin hayatını kaybettiği patlamayı hatırlatan İkinci, çağdaş depolama tekniklerinin geçmişteki felaket senaryolarına kıyasla çok daha inançlı olduğunu savundu.
“KÜRESEL ÖLÇEKTE BİLE AKIL ALMAZ ORANLAR”
Günde 10 bin ton atık işleyen Silivri, Türkiye’nin en büyük katı atık tesisi pozisyonunda. İstanbul’un öteki yakasındaki Şile çöp alanının da saatte 4 ton metan gazı salımı yaptığı ve bunun yaklaşık 800 bin SUV aracın oluşturduğu sera gazı tesirine denk geldiği kaydedildi. UCLA grubu, Carbon Mapper portalındaki uydu datalarını kullanarak Türkiye genelinde en fazla emisyon üreten 10 çöp alanını listeledi.
UCLA Stop Methane projesinin yöneticisi Cara Horowitz, “Bu tesislerin birçoğu global ölçekte bile akıl almaz büyüklükte metan salım oranlarına sahip. Bunlar, dünyadaki insan kaynaklı en büyük tekil metan sızıntıları arasında yer alıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Metan emisyonları global ısınmanın yaklaşık dörtte birine sebep oluyor. Gazın atmosferdeki ömrü karbondioksite kıyasla daha kısa olduğu için metan salımlarını kesmek, global ısınmayı kısa vadede yavaşlatmada bir “acil durum freni” olarak görülüyor.
METAN SIZINTILARINI ÖNLEMEK ÇİN ÇÖZÜM YOLLARI
Türkiye, COP31 konut sahibi olarak sıfır atık ve metan azaltımını hareket gündeminin en üst sırasına koyduğunu söz ediyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum zirveye katılacak ülkelere gönderdiği mektupta, “Metan emisyonlarını azaltmak, yakın vadeli sıcaklık artışını yavaşlatmak için en süratli ve en tesirli stratejiler arasındadır” tabirlerini kullandı.
Ancak The Guardian’ın aktardığına göre, Çevre Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi mevzuyla ilgili sorulara karşılık vermedi ve tesiste fotoğraf çekilmesine müsaade vermedi.
Türkiye, 2030 yılına kadar metan emisyonlarını yüzde 30 azaltmayı taahhüt eden global “Global Methane Pledge” (Küresel Metan Taahhüdü) mutabakatını imzalayan 159 ülke arasında şimdi yer almıyor.
Uzmanlar, organik atıkların çöplüklere gitmesini engellemenin metan sızıntılarını önlemede en kesin yol olduğunu belirtiyor. Örneğin Güney Kore’de besin atıklarının neredeyse yüzde 100’ü geri dönüştürülüyor. Türkiye’nin çöp depolama alanlarındaki sızıntıları denetim altına alması ve yanlışsız atık yönetimi politikaları uygulaması halinde global ölçekte metan azaltımında önder pozisyona gelebileceği vurgulanıyor.