İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmada Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ankara Sektörel Denetim Daire Başkanlığınca hazırlanan kontrol raporu belgeye girdi.
Raporda, yaş meyve ve zerzevat bölümündeki fiyat artışlarının sebeplerinin araştırılması hedefiyle yürütülen çalışmada, firmaların üreticilerden yaptığı alımların büyüklüğü ve bu alımların toplam mal alımları içerisindeki hissesinin temel alındığı belirtildi.
Bu kapsamda, toplam mal alımlarının en az yüzde 70’i müstahsil makbuzuna dayanan firmalar ile müstahsillerden dokümanlı alım fiyatı 300 milyon lira ve üzerinde bulunan firmaların riskli mükellef kümesinde değerlendirildiği, belirlenen kriterler doğrultusunda 207 firmanın araştırma kapsamına alındığı kaydedildi.
İlk tahlillerde, bu firmaların sırf üreticilerden eser satın alan tüccar yahut toptancı hal firmalarından oluşmadığı, değerli kısmının ulusal ve lokal zincir marketlere nizamlı olarak yaş meyve ve zerzevat tedarik ettiğinin belirlendiği aktarıldı.
Bu sebeple incelemenin sadece müstahsil makbuzlarının doğruluğuyla hudutlu tutulmadığı, tedarik zincirindeki eser, doküman, maliyet ve fiyat hareketlerinin birlikte değerlendirilmesinin gerekli görüldüğü söz edildi.
– Fiilen çiftçilik yapmayan şahıslar ile vefat eden şahıslar ismine makbuzlar kesildi
Raporda, müstahsil makbuzunun defter tutma yükümlülüğü bulunmayan çiftçilerden yapılan mal alımlarının belgelendirilmesinde kullanıldığı lakin dokümanın düzenlenmiş olmasının, üzerinde belirtilen eserin ilgili kişi tarafından üretildiğini ve alıcı firmaya teslim edildiğini tek başına kanıtlamadığı belirtildi.
Yapılan ön değerlendirmelerde, vefat eden şahıslar ismine müstahsil makbuzu düzenlenmiş olabileceğine işaret eden kayıtlara rastlandığı aktarıldı.
İncelemelerde ayrıyeten birtakım müstahsil makbuzlarının gerçek bir eser teslimine dayanmadığı, ismine doküman düzenlenen kimi şahısların fiilen çiftçilik yapmadığı, kimilerinin ise ilgili firmayı tanımadığını ve rastgele bir eser teslim etmediğini beyan ettiği bilgisi verildi.
Raporda, birtakım makbuzlarda gösterilen eser ölçülerinin da çiftçilerin arazi büyüklüğü ve makul üretim kapasitesiyle açıklanamadığı, ölçülerin bölgesel ve teknik randıman kıymetlerinin değerli ölçüde üzerinde olduğuna işaret edildi.
Belgelerde yer alan ürün tipi, ölçüsü yahut ünite fiyat bilgilerinin birtakım üreticilerin beyanlarıyla örtüşmediği, kimi süreçlerde ise makbuzlardaki ünite fiyatların üreticilerin bildirdiği gerçek satış fiyatlarının bariz formda altında kaldığı tespiti yapıldı.
Raporda, “Söz konusu bulguların, incelenen müstahsil makbuzlarındaki uyumsuzlukların her durumda evrak sistemine ait kolay yahut münferit kusurlardan ibaret olmayabileceğini, birtakım süreçlerde ticari ve vergisel sonuçlar doğuran sistematik bir sistemin modülü olabileceğini göstermektedir.” tabirleri kullanıldı.
Gerçek bir eser teslimine dayanmayan yahut ölçü ve bedel açısından gerçeği yansıtmayan müstahsil makbuzlarının, işletme kayıtlarında fiktif mal ve stok oluşturularak maliyetlerin artırılmasına, böylelikle brüt karlılık, kurum çıkarı ve vergi matrahının düşürülmesine imkan sağlayabileceği değerlendirmesi yapıldı.
Raporda, bu evrakların ayrıyeten kaynağı belgisiz yahut kayıt dışı temin edilen eserlerin işletme stoklarına dahil edilerek sonraki satışların kayıtlı mal hareketi üzere gösterilmesine destek oluşturabileceği kaydedildi.
– 41 firmanın müstahsil beyanları, makbuzları, teslim ve ödeme kayıtları uyumlu bulunmadı
Müstahsil makbuzunda gösterilen maliyetin sonraki satış fiyatına yakın belirlenmesi halinde evrakın satış fiyatına görünürde maliyet desteği oluşturabileceği belirtilen raporda, ölçü, fiyat yahut üretim kapasitesindeki uyumsuzlukların ise tek başına dokümanın gerçek dışı olduğunu göstermeyeceğine dikkat çekildi.
Raporda, araştırılan toplam 41 firmanın mali bilgilerinde brüt karlılık oranlarının genel olarak düşük olduğu, en yüksek hacimde alınıp satılan birtakım eserlerin ünite alış ve satış fiyatları arasında epeyce hudutlu fark bulunduğu ve firmaların kıymetli bir kısmının kurumlar vergisi beyannamelerinde ziyan beyan ettiği belirtildi.
Alış ve satış fiyatları arasındaki farkın düşük olmasının, birinci bakışta firmaların yüksek ticari çıkar elde etmediğini gösterebildiğini lakin bu durumun alımların ve maliyetlerin gerçekliğini tek başına kanıtlamadığı aktarılan raporda şu tespitlere yer verildi:
“Alış ölçüsünün yahut maliyetin gerçek dışı ya da içeriği prestijiyle aldatıcı evraklarla yükseltilmesi halinde muhasebe kayıtlarındaki brüt karlılık doğal olarak düşük görünebilecektir. Öteki taraftan düşük brüt karlılık, piyasa şartları, fire, nakliye, ambalajlama, tasnif, depolama maliyetleri, marketlerce uygulanan kesintiler yahut kayıt dışı satışlardan da kaynaklanabileceğinden, bu ihtimallerin birbirinden ayrılabilmesi için eser bazında yüklü ortalama alış ve satış fiyatlarının, ölçü ve stok hareketlerinin, fire oranlarının, ödeme kayıtlarının ve karşı taraf bilgilerinin birlikte tahlil edilmesi gerekmektedir.”
Raporda, 41 firmaya ait birtakım müstahsil makbuzlarının üretim kapasitesi, müstahsil beyanları, teslim ve ödeme kayıtlarıyla uyumlu olmadığına yönelik değerli risk göstergelerinin tespit edildiği belirtildi.
Soruşturma evrakına giren raporda, şöyle devam edildi:
“Bu bulguların, gerçek dışı yahut içeriği prestijiyle aldatıcı dokümanlarla fiktif stok ve maliyet oluşturulmuş, kayıt dışı eser hareketlerine doküman desteği sağlanmış ve sonraki satış fiyatlarına görünürde maliyet temeli oluşturulmuş olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte mevcut tespitlerin dalın tamamına yahut ulusal ve lokal zincir marketlere direkt teşmil edilmesi mümkün değildir. Bu sebeple birinci kademede 41 firma üzerinde uygulanan doğrulama sisteminin, risk derecesine nazaran araştırma kapsamındaki öteki firmalara da yaygınlaştırılması ve müstahsil makbuzuyla başlayan eser, doküman, ödeme, maliyet ve satış zincirinin perakende basamağına kadar izlenmesi gerektiği bedellendirilmektedir.”
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu tarafından yürütülen soruşturma kapsamında, hakkında gözaltı kararı verilen 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisinden 33’ü yakalanmıştı.