Felç günümüzde en yaygın ve en tehlikeli sıhhat meselelerinden biri… Sevdiğiniz biriyle konuşurken ansızın konuşmasının bozulduğunu fark edebilirsiniz. Ya da market alışverişi yaparken raftan bir kavanoz almak için elinizi hareket ettiremediğinizi anlayabilirsiniz. Kendinizi olağan hissederken saniyeler yahut dakikalar içinde kendinizi hasta hissedebilirsiniz. Dünyaca ünlü sıhhat ve araştırma merkezi Mayo Clinic uzmanları, işte bu hayati probleme dair dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
Beyninize giden oksijen ve besin maddelerini etkiler
İnme, besin ve oksijenin kan damarları yoluyla beyne ulaşamaması sonucu beyin hücrelerinin ölmesiyle meydana gelir. Bu ulaşım eksikliği, kan damarındaki bir pıhtının beyne giden kan akışını engellemesi (iskemik inme) yahut bir kan damarının yırtılması ve beyne giden kan akışını engellemesi (hemorajik inme) sonucu oluşabilir. Bazen, kan akışındaki tıkanıklık ve bunun sonucunda ortaya çıkan semptomlar süreksiz bir pıhtıdan kaynaklanır ve kısa periyodiktir; bu durum küçük felç yahut süreksiz iskemik atak (TIA) olarak isimlendirilir.
Herkesin başına gelebilir
Felç, yaş, cinsiyet yahut ırk ayrımı gözetmeksizin herkesin başına gelebilir. Kimi risk faktörleri felç geçirme riskinizi artırabilir.
Ambulans gelene kadar mümkünsebunları yapın
– Kişi bilinci yerindeyse, düşmesini önlemek için başı yavaşça yukarı kaldırılıp desteklenerek yan yatırın.
– Nefes almayı zorlaştırabilecek sıkı giysileri gevşetin.
– Kişiyi hareket ettirirken rastgele bir uzuvda bariz bir güçsüzlük varsa, o uzvu destekleyin ve çekmekten kaçının.
– Kişi bilinçsizse, teneffüsünü ve nabzını denetim edin ve yan tarafına yatırın.
– Nabızları yoksa yahut nefes almıyorlarsa, derhal kalp masajına başlayın.
– Yutma güçlüğü çekebileceklerini düşünüyorsanız onlara hiçbir şey yiyecek yahut içecek vermeyin.
İnme belirtileri arasında dikkat edilmesi gereken öteki noktalar
– Yüzde, kolda yahut bacakta, bilhassa bedenin bir tarafında uyuşma.
– Ani kafa karışıklığı, konuşmada zorluk yahut konuşmayı anlamada zahmet.
– Ani başlangıçlı, sebebi bilinmeyen şiddetli baş ağrısı
– Ani görme sıkıntıları, örneğin bir yahut iki beğenilen görme güçlüğü
– Yürümede zorluk, istikrar kaybı, baş dönmesi yahut uyum bozukluğu
Belirtileri fark etmeye hazır olun
– Yüzde sarkma: Kişiden gülümsemesini isteyin ve gülümsemenin sistemsiz olup olmadığına bakın.
– Kol güçsüzlüğü: Kişiden her iki kolunu da kaldırmasını isteyin ve bir kolunun aşağı gerçek sarkıp sarkmadığına bakın.
– Konuşma zahmeti: Kişiden konuşmasını isteyin ve konuşmasının bozuk olup olmadığına bakın.
– Acil servisi arama vakti: Felç acil bir durumdur. Çabucak acil servise başvurun.
Risk faktörleri nelerdir?
Risk faktörleri iki kategoriye ayrılır
– Kontroledilebilir olanlar.
– Kontrol edilemez olanlar.
Kontrol edilebilir yaygın risk faktörleri
– Atriyalfibrilasyon (kalbin üs odacıkları olan atriyumların, süratli ve sistemsiz halde atmasına sebep olan ritim bozukluğu) inme riskini beş kat artırır.
– Diyabet
– Aşırı alkol tüketimi
– Yüksek tansiyon
– Yüksek kolesterol
– Obezite
– Tıkayıcı uyku apnesi
– Fiziksel hareketsizlik
– Orak hücreli anemi
– Sigara içmek yahut elektronik sigara kullanmak
Kontrol edilemeyen risk faktörleri
– Cinsiyet
– Kalıtım
– Yaşın artması
– Irk
Kadınlarda risk daha yüksektir
Amerikan İnme Derneği’ne nazaran, inme bayanlarda en sık görülen üçüncü mevt sebebidir. ABD’de her yıl 90.000’den fazla bayan inmeden hayatını kaybediyor. Her 5 bayandan 1’i inme geçiriyor ve her yıl erkeklerden yaklaşık 55.000 daha fazla bayan inme geçiriyor; inme görülme sıklığı en yüksek olan küme ise siyahi bayanlardır.