Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun ömrün (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlayan Dr. Çoruhlu, bu kez bedende farklı formlarda parçalanan östrojen metabolitlerinin (parçacıklarının) bedendeki istikrarına ve bunun ehemmiyetine dikkat çekti…
Meme ve rahim sıhhati için önemli
Östrojen kandan karaciğere girmek zorunda. Karaciğerin östrojen temizleme kapasitesi ise değişik olabilir. Karaciğer hastalıkları, karaciğer yağlanması bu kapasiteyi azaltıyor. Demek ki idrara baktığım kadar elimdeki test kitiyle zoom’u karaciğere çevirip senin ve benim genim farkını da ölçebilirim. Ancak bu idrardakinden de kıymetli bir test. O yüzden biz pratik olmaya çalışıyoruz. İdrarın fotoğrafını çekebiliriz, o da dolaylı olarak bize kıymetli. Ama bütün bu gaye, yani ‘bütün bu işler neyi amaçlıyor’a bakarsak aslında bir tek şeyi amaçlıyor: Bu östrojen karaciğere girdiğinde o denli hoş kesimlere ayrılsın ki orada benim idrarda yahut genetikte bakıp da “Ya benim östrojenle ilgili göğüs, rahim sağlığımla ilgili sorun çıkaracak modüller az olsun.” Aslında onu arıyoruz biz, bu modüller az mıdır, çok mudur diye…
Östrojenden kaç modül ayrıldığı tespit ediliyor
İdrarda östrojen metabolitleri testi, kıymetli ve yaptırması güç ancak Türkiye’de yaygınlaşıyor. Bu test neyi gösteriyor? Östrojenin metabolitlerini, yavrularını gösteriyor.
Östrojen ana kadınlık hormonumuz. Bir de bunun metaboliti var. Metabolit, bir şeyin küçük kesimleri, ondan çıkanlar demek. Demek ki kandaki östrojenin idrarda kesilmiş küçük kesimleri ölçülebiliyormuş.
Bu tükürükte de, idrarda da, kanda da bir oranlama hesabıyla yapılıyor. Bu test ne anlatıyor? Östrojenin artıklarının birbirlerine oranlarına bakılıyor. Hepimizde östrojen kesimleri dışkıya, idrara gidiyor. Bu testlerde sizin östrojeninizden ayrıldığı tespit ediliyor… Çıkan kesimlerin oranlarının da bir manası var…
Kandan karaciğere geçiyor
İdrarda ana östrojenin işi bittikten sonra, kanda işlerini yapıp, günlük olarak karaciğere girecek, orada birtakım süreçlerden makaslanarak artıklarına, metabolitlerine ayrılacak, onlar da idrarla, dışkıyla atılacak. Şimdi kandakini ölçebiliyoruz. Bir de artık kandan dışarıya çıkmış olanı ölçebiliyoruz. Pekala modüller düzgün çıktılarla mı çıkıyor, bu yolu pak mi geçiyor, bedenden atılırken zararsız mı, ziyanlı mı? Bizi bunlar ilgilendiriyor. Şimdi biz ona bakacağız ya, onun kaynağı neresi, çabucak oraya geri dönelim. O kıssanın kaynağı kandan çabucak sonrası karaciğer… Şimdi aslında biz karaciğere bakıyoruz orada. Karaciğerde ne olmuşu fotoğraflayabiliyoruz bu testle.
Karaciğerde 3 farklı yavruya ayrılıyor
Östrojen karaciğere girdi. Pekala ne oluyor? Üç tane yavruya ayrılıyor. Metabolik dedik ya, idrarda da onlara bakıyoruz. Bunların numaraları var: 4, 16, 2. Literatür 2’ye hiç sorun çıkarmıyor. Bu, diyor ‘’Vücutla en düzgün uyumlu östrojen metabolitidir.’’ Bu düzgün haberdir ve biz buna baktık; ne göğüs büyütmeyi, ne göğüs kanserini, ne over kanserini buraya yazmıyor. Bu yüksekse bu güzel bir şey ve genel olarak da yüksek olmalı.
Peki bu 4 ve 16 denen iki küçük kesim hakkında ne düşünelim? 16’ya baktığınızda, 16 diyor ‘’Hücreleri çoğaltır. Mesela göğüsteki fibrokistler, rahimdeki miyomlar hücrenin katlanması, kendini büyütmesi. Bunu yapabilir. Daha çok fibrokist yapabilir, miyom yapabilir.’’ 2 hoştu, inşallah 16 azdır, 2 çoktur.
Peki 4 var mıdır herkeste? Herkes de bir ölçü 4 var. Pekala 4 hakkında ne deniyor? 4 en berbatı. Aslında emel 4’ü aramak. Niçin 4 berbat? Zira 4 numaralı metabolitin literatürleri onun DNA hasarı yaptığını ve hücrelerde, östrojene hassas reseptörü olan hücrelerde DNA kırıkları yaptığını yazıyor. Yani DNA’yı bozuyor.
Meme denetimine destek
Genel olarak artık giderek yaygınlaşan bir halde biz sağlıklı, göğüs kanseri olmayan, olağan üzere bulguları olan birinde de bu metabolitlere bakmalıyız ki bunlardan 4 burnunu çıkardıysa, bir, onu daha sık denetim edebiliriz; iki, tahminen de bu hususta yapacak bir şeylerimiz vardır 4 yüksekse; o yeterli olan 2’yi artırmak gibi… Bu mantığa bakıldığı için artık bu testler giderek yaygınlaşıyor. Bayan doğumcuların ve göğüs cerrahlarının elini çok güçlendiriyor.
20’li yaşlarda yapılabilir
Ailede göğüs kanseri geçmişi varsa gen bakmaktan kolay, hem de uygun, bir test. Giderek yaygınlaşacaktır. Nasıl göğüs denetimi mesela 40’ında mamografi ekleniyor, 30’unda ultrason ekleniyor ya, bu türlü 20’lerde de tahminen —şimdilik bu türlü şey yok— bunu da eklemek lazım. Yani tıpkı testler üzere. Biz dışarıdan radyolojiyle baktık, ultrasonla, mamografiyle baktık. Bir de içeriden ne oluyor, bir de şuna bakalım. Senin östrojeninin atılma durumunun oranları nasıl? Sen 4’üncü müsün, 2’nci misin diye bir model.
Erken devirde bir ikaz olabilir
Bu test için menopoz öncesi geç. İşte bu en azından 40’ta mamografinin girdiği o risk dedikleri bir yer var ya, oralar ve tahminen oradan evvel. Ancak mesela şu anda büsbütün literatürden değil,; mesela polikistik overin çok yaygın olduğu, hatta endometriyozis de (çikolata kisti) yaygınlaşmaya başladı. Bunların hiçbirine bunların sanki 4’ü mü, 16’sı mı, 2’si mi yüksek diye bakılmıyor. Yani bu da bir ikaz ya da takviye olabilir.
Karaciğeri yoran nedenler
Östrojen metabolitleri testi, karaciğerin detoks gücünü de ortaya koyar… Herkes karaciğerindeki yağlanmayı azaltacak kadar bir beslenme ve işte kilo muhafazaya girerse bu östrojen için de uygun olacak, metabolitler için de… Pekala gizlice karaciğeri yoran şeyler neler? Mikroplastikler, ksenobiyotikler, hormon gibisi maddeler… “Hormon gibisi maddeler” lafını duyduğumuzda da aslında yeniden bu östrojen metabolitleri konusunda karaciğeri diğer bir nedenden yormuş ve berbatın artmasına neden oluyoruz.
Nedir östrojen gibisi metabolitler? Bütün işlenmiş yiyeceklerde var, işte çevresel toksin olarak var, plastiklerde var. Hormonlarla büyümüş hayvanları yiyoruz, onların hormonu bize geçti bahisleri var. Demek ki burada da ne yapmanız lazım? Daha doğal yemeye, daha az işlenmiş yemeye ve çevrendeki seni bozacak kimyasalları minimize edecek biçimde biraz daha yaşamaya dikkat etmelisiniz.
Bu besinlerle temizleyin
Karaciğerdeki detoksifikasyonda bitkiler devreye giriyor. Bunlar enginar, sarımsak, karnabahar, Brüksel lahanası, brokoli…. Sülfür yani, o biraz o denli. Sarımsak da o denli. Onlarla ilgili literatür çok var esasen. İşte brokolideki sülforafan antikanserdir, Karaciğeri koruyacaksın ki hoş bir östrojen makaslaması yapabilesin. Lakin bunlardan, bu brokoliden gelen daima konuştuğumuz DIM diye kısaltılan bir özel molekülle… Bilhassa de östrojenin 4, 16 ve 2 yavruları var. 16’yı ortada bıraktık, 4’e çok kızdık, 2’yi seviyoruz ya. İşte o 2’yi artırmaya yönelik, daha doğrusu bedenin performansı neyse 2 kapasitesinde tutmaya çalışıyor. İşte bir formül olarak DIM koyduk, işte bu sülforafan dediğimiz daha eski bilinen tekrar bu brokoligillerin debulunduğu paket halinde bir içerik. Bunlar ne yapıyor? 2 yolunu desteklemeye çalışıyor.
Antioksidan takviyesi yarar sağlar
Burada bu testin halk açısından fizibilitesi, yani buna para vermeye değip değmemesi de kıymetli. Onun için kalkıp gidilip yapılacak bir test değil bu, aslında toplaması çok güç. İşte tükürük almalar, idrar almalar; bu türlü 24 saat idrar topluyorsun, bir kabın içine yapıyorsun falan. Bu bayan doğumcuların işidir. Östrojenin artı ve eksilerini ölçebilecek eğitimleri var.
Diyelim ki 4 yüksek üzere gördü. Doktorun şöyle düşünmesi lazım: 4, DNA kırıkları yapıyor; benim buraya bir tıp bu türlü antioksidan dayanağı de düşünmem lazım. Mesela glutatyon çok güzel bir antioksidan takviyesi. Esasen karaciğerin içindeki oksidasyon kollayıcı glutatyon. Bu 4’ü yüksek olana ben glutatyon verebilirim. Demek ki 4 yüksek olduğunda karaciğerdeki ara oksidasyonu azaltmak için glutatyon aklımıza gelmeli. Lif güzeldir, bağırsakların şöyle bir çalışsın dediklerinde de orada östrojenin paketini açmayı engelleyecek kalsiyum D-glukarat var. Yani bu türlü bir kombin var.