Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Takvimler 20 Temmuz 1969’u gösterdiğinde insanlık, tarihinde yeni bir sayfa açmaya hazırlanıyordu. Merak ve keşif arzusu, dönemin süper güçleri arasındaki rekabetle birlikte bir uzay yarışına dönüşmüş ve bunun sonucunda insanlık yüzyıllardır Dünya’nın etrafında dönen ve tarihteki birçok kişi için ulaşılmaz noktada olan Ay’a ayak basmak üzereydi. Ay’a yapılan ilk insanlı görev olan Apollo 11 mürettebatı Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins’ten oluşuyordu. Görev planlamasına göre Ay’a ilk adımı Neil Armstrong atacak, ondan kısa süre sonra Buzz Aldrin kapsülden inerek Armstrong’a eşlik edecekti. Michael Collins ise bu tarihi anlarda Ay yörüngesinde dolaşan uzay aracında ekibin kalan üyelerini bekleyecekti. Armstrong, tarihe geçen o adımı 21 Temmuz 1969’da Türkiye saatiyle 04:56’da “Bu benim için küçük ama insanlık için büyük bir adım” diyerek attı. Ancak Ay’a iniş görevinin başarıyla tamamlanması için Armstrong ve Aldrin’in tıpkı inişleri gibi başarılı bir kalkış yaparak önce kendilerini bekleyen uzay aracına, sonrasında da sağlıklı şekilde Dünya’ya dönmesi gerekiyordu. Ancak ikili Ay yüzeyine indikleri kapsüle yeniden bindikleri sırada yaşanan ufak bir kaza, milyonlarca dolar ve onlarca yıl harcanan bu görevi neredeyse bir fiyaskoya çeviriyordu.
Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, Ay yüzeyindeki tarihi yürüyüşlerini tamamlayıp örnekleri topladıktan sonra dinlenmek ve dönüş hazırlığı yapmak üzere Ay modülü “Eagle”ın (Kartal) içine girdiler. Ancak kapsülün dar olması sebebiyle ikilinin hareket alanı oldukça dardı. Aldrin, kabin içinde dönmeye çalıştığı sırada sırt çantasıyla kokpitteki kontrol paneline çarptı. Bu çarpma sonucunda, yaklaşık 2,5 santimetrelik plastik bir şalter düğmesi kırılarak panelden koptu ve yere düştü.
‘DÜŞEN PARÇAYI GÖRÜNCE YUTKUNDUM’
Aldrin, kabin içerisinde kırılmış parçayı fark ettiğinde büyük bir korku yaşadı. Kırılan parça, Ay modülünün Ay’dan havalanmasını sağlayacak olan motor ateşleme şalterinin koluydu. Astronotlar yaşanan kazayı hızlıca NASA’nın görev kontrol merkezine bildirdi. Dünya’da bulunan yetkililer, yaşanan arızayı çözmek için saatlerce uğraşmış olsa da başarılı olamadı. İnsanlı Ay görevinin büyük bir fiyaskoyla sonuçlanma ihtimali ortaya çıkmıştı ve Ay yüzeyinde bulunan iki astronotun nasıl Dünya’ya döneceği hakkında kimsenin bir fikri bulunmuyordu. Tam da bu sırada Buzz Aldrin’in aklına yanına aldığı kalem geldi.
Parçanın düştüğü şalterin içi çok dardı ve içeride açık bir elektrik akımı vardı. Parmağını sokması durumunda çarpılma riski çok yüksekti. Şaltere metal bir parçayla müdahale etmek de Ay kapsülünün zarar görmesine sebep olabilirdi. Buzz Aldrin, ne yapacaklarını düşündükleri sırada uzay kıyafetinde bulunan kalemi hatırladı. NASA, astronotlara uzay görevlerinde yanlarına bazı kişisel eşyaları alma hakkı tanıyordu. Aldrin, kendilerini kurtaracak olan kalemi bu haktan yararlanarak yanına almıştı.
“Kalemi, motorun devre kesicisine dikkatle bastırdım. Şalterin basılı kalmasını umarak uzunca bir süre kalemin ucunu oradan çekmek istemedim. Yavaşça, tereddütle elimi gevşettim ve kalemi kaldırdım. İşe yaramıştı, sistem çalıştı. Sonunda Dünya’ya dönebilecektik!” – Buzz Aldrin
2 DOLARLIK KALEM 850 BİN DOLARA SATILDI
İnsanlığın ilk kez ayak bastığı Apollo 11 görevinin adeta kurtarıcısı olan kalem, uzun yıllar boyunca Buzz Aldrin’de kaldı. Eski astronot, kalemi evinde saklamak yerine uzay ve havacılık müzelerine ödünç verdi, sergilenmesini istedi. Halihazırda 96 yaşında olan Aldrin, yaşının ilerlemesi nedeniyle uzay görevinde kullandığı eşyalarının açık artırma usulü satılması için bir süredir arayış içindeydi. Apollo 11 görevinde kullanılan kalem ilk olarak 2022 yılında satılmak istenmiş olsa da o dönemde teklifler düşük kaldığı için satıştan vazgeçildi. Aynı dönemde Aldrin’in Ay görevi sırasında giydiği meşhur beyaz uzay ceketi ise hızla alıcı bularak 2,8 milyon dolara (yaklaşık 133 milyon TL) satıldı.
Aldrin’in kaleminin satılabilmesi için geçtiğimiz günlerde yeni bir müzayede düzenlendi. Satış öncesinde gümüş renkli plastik Duro Rocket kalem, kırık şalter parçası ve Buzz Aldrin imzalı orijinallik mektubu için 800 bin dolar ila 1 milyon 200 bin dolarlık bir fiyat değeri belirlendi. 5 farklı alıcının yarıştığı açık artırma etkinliğinde Ay görevinde kullanılan kalem, 857 bin dolara (yaklaşık 40 milyon 700 bin TL) ismi açıklanmayan bir koleksiyonere satıldı.
Astronotların daha önce de benzer şekilde kişisel eşyalarını açık artırma usulü sattığı biliniyor. Bu konudaki rekor halihazırda Aldrin’in elinde bulunuyor. Aldrin’in tarihi Ay görevi sırasında uzay aracının içindeyken giydiği beyaz yanmaz ceket, 2022 yılındaki Sotheby’s açık artırmasında bir astronot giysisine ödenen en yüksek rekor fiyatla alıcı buldu. Armstrong’a Apollo 11 görevinin başarısını kutlamak için 1969 yılında hediye edilen özel yapım 18 ayar altın Omega Speedmaster Professional kol saati, Nisan 2025’teki bir açık artırmada tam 2.125.000 dolara satıldı. Uzay yürüyüşü yapan ilk insan olan Sovyet kozmonot Alexey Leonov’un 1975 yılındaki tarihi Apollo-Soyuz Test Projesi (ASTP) uçuşunda giydiği giysi Bonhams müzayedesinde satılmıştı.