Yapay zeka modellerini geliştirmek için daha fazla bilgiye gereksinim duyan teknoloji şirketlerinin yeni adresi sahaflar oldu.
Avrupa’nın birçok ülkesinde eş vakitli yürütülen toplu kitap alımları, birinci etapta sıradan ticari hareketlilik üzere görünse de perde arkasında milyonlarca kitabın dijital ortama aktarıldıktan sonra imha edildiği büyük bir operasyon olduğu öne sürülüyor.
SİPARİŞ DALGASI GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARDI
Olay, mayıs ayının başında bir sahafın dikkatini çeken siparişlerle gün yüzüne çıktı. Sabahın erken saatlerinde internet satış sistemine saniyeler içinde art arda siparişler düşmeye başladı.
İlk başta teknik bir arıza sanılan durumun, Avrupa’nın farklı ülkelerindeki çok sayıda sahaf tarafından da yaşandığının anlaşılması üzerine organize bir satın alma süreci yürütüldüğü ortaya çıktı.
Birçok sahafın internet envanteri tıpkı anda taranırken muhakkak cinsteki kitaplar sistemli biçimde satın alınmaya başlandı.
HEDEFTE YILLARDIR RAFTA BEKLEYEN KİTAPLAR VAR
Araştırmalar, toplu siparişlerin arkasında Kanada merkezli Zoom Books isimli şirketin bulunduğunu gösterdi.
Şirket, koleksiyon pahası yüksek ender yapıtları değil, sahafların depolarında yıllardır alıcı bekleyen kurgu dışı kitapları tercih etti. Bilhassa 1970 sonrasında basılmış, ISBN numarasına sahip teknik, akademik ve tarih içerikli yapıtlardan sırf birer nüsha satın alındığı belirtiliyor.
Kitapların Çekya-Almanya hududunda kurulan depolarda toplandığı, sırf Almanya’dan yaklaşık 700 bin, dünya genelinde ise 3 milyona yakın kitabın bu merkezlere ulaştığı tabir ediliyor. Depolardan sızan manzaralarda kitapların kolilere ölçüsüz istiflendiği görülüyor.
İNTERNETTEKİ VERİLER YETMEYİNCE YÖN SAHAFLARA ÇEVRİLDİ
Yapay zeka şirketlerinin bu kitaplara yönelmesinin temel sebebi, internetteki mevcut dataların model eğitiminde artık kâfi olmaması.
Şirketler, eski yemek tanımlarından mahallî tarih çalışmalarına, hukuk ve iktisat metinlerinden teknik yayınlara kadar internette sonlu bulunan içeriklere muhtaçlık duyuyor. Telif hakkı bulunan dijital içeriklerin direkt kullanımı türel risk taşıdığı için farklı bir metot izleniyor.
Önce kitap yasal yollarla satın alınıyor. Akabinde sayfa sayfa taranarak dijital data havuzuna aktarılıyor. Tarama süreci tamamlandıktan sonra ise fizikî nüsha imha ediliyor.
BENZER UYGULAMALAR FARKLI ÜLKELERDE DE GÖRÜLDÜ
Benzer bir olay Hollanda’nın Haarlem kentinde yaşandı. Singapur merkezli bir yapay zeka şirketi, sahaf Pieter de Vries’e teknik yayınlardan folklor çalışmalarına kadar uzanan yaklaşık 3 bin kitaplık bir satın alma listesi göndererek yapıtların tamamını satın almak istedi.
ABD’de ise Washington Post’un haberine göre yapay zeka şirketi Anthropic, “Project Panama” ismi verilen çalışma kapsamında satın aldığı kitapları yüksek süratli tarayıcılardan geçirerek dijital ortama aktardıktan sonra fizikî nüshaları imha etti.
ABD mahkemelerinin, yasal yollarla satın alınan fizikî kitapların belli şartlar altında taranmasını “adil kullanım” kapsamında değerlendirmesi de bu prosedürün yaygınlaşmasının önünü açan gelişmeler arasında gösteriliyor.
SAHAFLAR KÜLTÜREL MİRASIN KAYBOLMASINDAN ENDİŞELİ
Başlangıçta yıllardır satılamayan kitaplarını elden çıkardıkları için mutlu olan sahaflar, sürecin boyutu ortaya çıktıkça endişelenmeye başladı.
Sahaflık, kitapların kuşaktan nesile aktarılmasını sağlayan değerli bir kültürel dolanım sistemi olarak görülüyor. Lakin dijital ortama aktarıldıktan sonra fizikî nüshaların yok edilmesi, bilhassa az sayıda kopyası kalan yapıtların büsbütün ortadan kalkması riskini beraberinde getiriyor.
Uzmanlar ve kitap dostları, binlerce yapıtın sırf özel şirketlerin kapalı bilgi havuzlarında varlığını sürdürmesinin, kültürel miras açısından uzun vadede telafisi güç kayıplara sebep olabileceği ihtarında bulunuyor.