Uzmanlar, beyin sıhhatini destekleyen pratik usullerden birinin de ‘soğuk maruziyeti’ olabileceğini belirtiyor. ‘’Bazen kolay fizyolojik uyaranlar bile bedenin adaptasyon sistemlerini harekete geçirebilir. Denetimli soğuk maruziyet de bu uyaranlardan biri olabilir. Lakin en güçlü tesir, sağlıklı hayat alışkanlıklarının birlikte uygulanmasıyla ortaya çıkar’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, bu mevzuda çarpıcı bilgiler paylaştı:
Prof. Dr. Derya Uludüz
BDNF molekülünü harekete geçiriyor
Sonyıllarda yapılan nörobilim çalışmaları, denetimli soğuk maruziyetinin birtakım biyolojik düzenekleri aktive ederek beyin sıhhatine olumlu katkılara sağlayacağını gösteriyor.
Günümüzde sıhhat dünyasında da sık duyulan kavramlardan biri soğuk maruziyeti… Buz banyoları, soğuk duşlar ve soğuk su terapileri giderek daha fazla konuşuluyor. Nörobilim çalışmaları, denetimli soğuk maruziyetin kimi biyolojik düzenekleri aktive ederek beyin sıhhati üzerinde olumlu tesirler oluşturabileceğini gösteriyor. Bu sistemlerin merkezinde ise kıymetli bir molekül var: BDNF.
BDNF nedir?
BDNFyani Brain Derived Neurotrophic Factor, hudut hücrelerinin büyümesini, korunmasını ve yeni irtibatlar oluşturmasını destekleyen bir protein cinsidir. Kolay bir sözle BDNF, beynin gelişim ve yenilenme molekülü olarak tanımlanabilir.
Bu molekül bilhassa şu süreçlerde kritik rol oynar;
– Öğrenme
– Hafıza oluşumu
– Sinir hücrelerinin korunması
– Nöroplastisite
– Beyin hücreleri arasında yeni irtibatların oluşması
Birçok araştırmacı BDNF’i beynin gübre molekülü olarak tanımlar. Zira bu protein arttığında hudut hücreleri daha sağlıklı irtibat kurabilir.
Soğuk maruziyeti BDNF’i nasıl tesirler?
Soğuk suyla temas eden beden bir gerilim karşılığı oluşturur. Fakat bu ziyanlı bir gerilim değildir. Bilimsel literatürde buna hormetik gerilim denir. Hormesis kavramı, küçük ve denetimli gerilimlerin bedeni daha güçlü hale getirmesi manasına gelir. Soğuk maruziyet sırasında birkaç kıymetli fizyolojik değişim meydana gelir:
– Noradrenalin (tehlike anlarında bedende savaş ya da kaç yansısı devreye sokmakla misyonlu bir hormon) seviyesi artar.
– Kan sirkülasyonu hızlanır
– Metabolik aktivite yükselir
– Mitokondri (hücrelerin güç santrali) aktivitesi artar
Bazı çalışmalar bu süreçlerin BDNF üretimini destekleyebileceğini göstermektedir.
Özellikle hayvan çalışmalarında soğuk ortamda yaşayan bireylerde hipokampus bölgesinde BDNF seviyelerinin arttığı gösterilmiştir. Hipokampus ise beynin hafıza merkezlerinden biridir.
İŞTE UYGULAMA YOLLARI
Bilimselçalışmalar çoklukla kısa vadeli ve denetimli maruziyetleri incelemiştir. Pratik olarak şu
yöntemler kullanılabilir;
– Soğuk duş
– Soğuk su ile yüz yıkamak
– Soğuk suya yavaş yavaş kısa periyodik girmek
– Serin havada yürüyüş yapmak
Başlangıç için 30 saniye ile 2 dakika arasında kısa mühletler önerilebilir. Vakitle bu müddetler artırılabilir.
Ancak kalp hastalığı yahut önemli sıhhat problemleri olan şahısların bu uygulamaları doktor kontrolünde yapması önemlidir.
Soğuk maruziyeti ve yenilenme
BDNF artışı sırf hafıza ile ilgili değildir. Tıpkı vakitte nöroplastisite ile bağlantılıdır. Nöroplastisite beynin yeni kontaklar kurabilme ve kendini tekrar organize edebilme kapasitesidir…
Bu özellik sayesinde beyin; yeni şeyler öğrenebilir, travma sonrası toparlanabilir, yaşlanmaya karşın fonksiyonunu koruyabilir. BDNF düzeyleri yüksek olduğunda bu süreçler daha güçlü çalışabilir.
Herkes için uygun değil
Her ne kadar birçok kişi için inançlı olsa da kimi durumlarda dikkatli olunmalıdır. Bilhassa ileri kalp hastalıkları, denetimsiz hipertansiyon, önemli dolanım sorunları olan şahıslarda ani soğuk maruziyet önerilmez. Bu sebeple uygulamanın denetimli ve kademeli olması değerlidir.
Bütüncül yaklaşım şart
Soğuk maruziyet tek başına mucizevi bir metot değildir. Beyin sıhhatini etkileyen faktörler çok daha geniş bir sistemin parçasıdır
– Uyku
– Beslenme
– Fiziksel aktivite
– Metabolik sağlık
– Stres yönetimi
– İnflamasyon (iltihaplanma)
Modern nörobilim bu sebeple beyin sıhhatini bütüncül bir sistem olarak kıymetlendirmektedir. Emel beynin doğal yenilenme kapasitesini desteklemektir.
BEYİN SAĞLIĞI
– Soğuk duş ne kadar sürmeli?
Başlangıçta 30 saniye ile 2 dakika arasında kısa müddetler önerilebilir.
– Her gün uygulanabilir mi?
Sağlık sorunu olmayan şahıslar için günlük kısa vadeli uygulamalar inançlıdır.
– Depresyona yeterli gelir mi?
Bazı çalışmalar duygudurum üzerinde olumlu tesirler olabileceğini göstermektedir.
– Soğuk maruziyet antrenman yerine geçer mi?
Hayır. İdman beyin sıhhati için çok daha güçlü bir faktördür.
– BDNF öteki nasıl artırılabilir?
Egzersiz, kaliteli uyku ve öğrenme aktiviteleri BDNF seviyelerini artırabilir.
Sinir sistemini nasıl tesirler?
Soğuk duş yahut soğuk suyla temas birebir vakitte otonom hudut sistemini de aktive eder. Bilhassa sempatik hudut sistemi kısa vadeli olarak uyarılır ve akabinde parasempatik sistem devreye
girer. Bu süreç gerilim toleransını artırabilir. Bazı çalışmalar sistemli soğuk maruziyetin; gerilim dayanıklılığını artırabileceğini, duygudurum üzerinde olumlu tesirler yaratabileceğini
enerji düzeyini yükselte-bileceğini göstermektedir. Bazı araştırmalar soğuk suya kısa periyodik maruziyetin noradrenalin seviyesini yüzde 200 ila 300 oranında artırabildiğini göstermektedir. Noradrenalin dikkat, motivasyon ve odaklanma ile alakalı değerli bir nörotransmitterdir. Bu sebeple birtakım bireyler soğuk duş sonrası zihinsel berraklık hissi yaşayabilir.