Günlük hayatta sıkça tüketilen birçok besin, bilhassa yaz aylarında uygun şartlarda hazırlanmadığında ya da saklanmadığında önemli sıhhat sıkıntılarına yol açabiliyor.
Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Özlem Özer, besin zehirlenmelerine karşı hayati ikazlarda bulundu…
Bakteriler süratli çoğalıyor
Hava sıcaklığının artmasıyla bakteriler, virüsler ve başka ziyanlı mikroorganizmalar besinlerde daha süratli çoğalabiliyor. Yiyeceklerin uzun mühlet dışarıda bekletilmesi, uygun sıcaklıkta saklanmaması yahut soğuk zincirin bozulması besinlerin süratle bozulmasına ve besin zehirlenmesi riskinin artmasına yol açıyor.
Besin zehirlenmesi, bakteri, virüs, parazit ya da bunların ürettiği toksinlerle kirlenmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi sonucu ortaya çıkıyor ve sindirim sistemini etkileyerek kısa müddette belirti veriyor. Ekseriyetle hijyenik olmayan şartlarda hazırlanan, uygun pişirilmemiş yahut uygun saklanmamış besinler bu duruma sebep oluyor.
Hem meskende hem dışarıda atlanmayacak kurallar
Besin zehirlenmesini önlemek için hem dışarıda hem meskende hijyen ve yanlışsız saklama şartlarına dikkat edilmeli. Dışarıda yemek yerken muteber ve hijyen standartlarına uyan işletmeler tercih edilmeli, yiyeceklerin taze hazırlanmış ve uygun sıcaklıkta servis edilmesine itina gösterilmeli.
Evde ise eller sık sık yıkanmalı, çiğ ve pişmiş besinler farklı tutulmalı, et, tavuk, balık ve yumurta üzere riskli besinler kâfi sıcaklıkta pişirilmelidir. Artan yemekler uzun mühlet dışarıda bekletilmeden soğutularak buzdolabına kaldırılmalıdır.
Tencerenin tamamını değil yiyeceğiniz ölçüsü ısıtın
Yemekler tekrar tekrar soğutulup ısıtılmamalı. Bu durum bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırarak besin zehirlenmesi riskini artırabilir. Tüketilmeyen yemekler oda sıcaklığında bekletilmeden kısa müddette soğutulup buzdolabına kaldırılmalı, mümkünse 24 saat içinde tüketilmelidir.
Buzdolabından çıkarılan yemekler uzun mühlet dışarıda bekletilmemelidir. En inançlı metot, yemekleri porsiyonlar halinde saklayıp sırf tüketilecek ölçüsü ısıtmaktır.
Sakın bu yollara başvurmayın!
Evde yapılan yanlış müdahaleler hastalığın seyrini olumsuz etkileyebilir. Bilinçsiz antibiyotik, antiviral yahut probiyotik kullanımı ile kusmaya zorlama üzere uygulamalar risklidir; bu sebeple belirtiler devam ediyorsa kesinlikle profesyonel sıhhat takviyesi alınmalıdır.
Tedavide temel amaç bedendeki sıvı ve elektrolit istikrarının sağlanmasıdır. Hafif olaylarda bu istikrar bol sıvı ve hafif besinlerle desteklenirken, ağır durumlarda damar yoluyla sıvı tedavisi gerekebilir.
Gerekli durumlarda etken mikroorganizmaya nazaran antibiyotik yahut antiviral tedavi uygulanır. Besin zehirlenmesi bilhassa çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf bireylerde sıvı kaybına bağlı olarak hayati risk oluşturabilir. Erken müdahale, toksinlerin uzaklaştırılması ve komplikasyonların önlenmesi açısından kıymetlidir.
KORUNMA YOLLARI
– Yemek hazırlarken eller sık sık yıkanmalı, çiğ ve pişmiş besinler başka tutulmalıdır. Besin zehirlenmesini önlemek için hem dışarıda hem meskende hijyen ve yanlışsız saklama şartlarına dikkat edilmelidir. Dışarıda yemek yerken sağlam ve hijyen standartlarına uyan işletmeler tercih edilmeli.
– Et, tavuk, balık ve yumurta üzere riskli besinler en az 70 derecede pişirilmelidir.
– Süt ve peynir, yoğurt, ayran, krema, kaymak, tereyağı üzere süt eserleri, pişmiş yemekler, deniz eserleri, şarküteri eserleri ve yumurta içeren besinler uygun sıcaklıkta saklanmalı ve soğuk zincir korunmalıdır.
– Bozulabilir gıdalar; et, süt eserleri ve hazır yemekler üzere süratli bozulan besinlerdir. Bu eserler oda sıcaklığında 2 saatten, 32 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda ise 1 saatten fazla bekletilmemelidir.
– Açık havada ve açık büfede uzun mühlet bekleyen yiyecekler de risk oluşturur. Mümkün olduğu kadar uzak durulmalıdır.
– Ayrıca sağlam besinlerin tercih edilmesi, zerzevat ve meyvelerin yeterli yıkanması ve inançlı su tüketilmesi de riski azaltır.
Belirtilerin ortaya çıkma mühleti değişiyor
Besin zehirlenmesinde belirtilerin ortaya çıkma mühleti, hastalığa sebep olan mikroorganizma yahut toksine nazaran değişir. Birtakım durumlarda şikâyetler çok kısa müddette başlarken, birtakım olaylarda birkaç günü bulabilir.
Örneğin, birtakım bakterilere bağlı besin zehirlenmelerinde belirtiler 30 dakika ile 6 saat arasında görülebilir. Birden fazla olayda ise şikâyetler çoklukla 6 saat ile 1-2 gün içinde kendini gösterir.
Kusma ve ishale dikkat!
Besin zehirlenmesi yaşayan birden fazla kişi, sıvı kaybını önlemek maksadıyla bol su, ayran; haşlanmış patates, muz, yoğurt ve kızarmış ekmek üzere sindirimi kolay besinleri tercih ederek birkaç gün içinde güzelleşebilir. Lakin şikâyetlerde 24 saat içinde rastgele bir azalma görülmezse, kesinlikle bir sıhhat kuruluşuna başvurulmalıdır. Erken müdahale, bilhassa kusma ve ishalin uzun sürmesi durumunda önemli komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur.
İŞTE EN KOLAY BOZULANLAR
Özellikle yaz aylarında en riskli olan besinler şunlardır:
– Et, tavuk, balık ve deniz ürünleri
– Süt, peynir, yoğurt, krema, mayonez, kaymak ve tereyağı.
– Açık büfelerde uzun mühlet bekleyen et yemekleri, salatalar, sütlü tatlılar, deniz eserleri ile soğuk zinciri korunmayan süt eserleri, şarküteri eserleri ve dondurulmuş besinler da risk oluşturur.
– Kaynağı bilinmeyen çeşme yahut arıtılmamış sular, muteber olmayan dolum suları ve bu sulardan hazırlanan buzlar.
– Taze sıkılmış meyve suları da risk oluşturur.
Bir kişiyi hastanelik eden besin diğerini etkilemeyebilir
Belirtilerin şiddeti; hastalığa sebep olan mikroorganizma yahut toksinin çeşidine, tüketilen kontamine besin ölçüsüne ve kişinin bağışıklık sistemi, yaşı ile kronik hastalıklarına bağlı olarak değişir. Bu sebeple birebir gıdayı tüketen bireylerde farklı seviyelerde şikâyetler görülebilir. Bir şahısta önemli besin zehirlenmesine yol açan bir besin, öbür bir şahısta hafif belirtilere sebep olabilir ya da hiç belirti oluşturmayabilir.