Psikoloji araştırmaları, patolojik yalancılığın tesadüfi bir karakter özelliği olmadığını ortaya koyuyor. Kronik yalancılar, zamanla farkında bile olmadan belirli kalıp cümleler üretiyor. Bu cümlelerin ortak özelliği; dikkat dağıtmak, suçu tersine çevirmek ve seni kendi aklından şüphe ettirecek şekilde kurgulanmış olmak. İşte psikologların üzerinde hemfikir olduğu o 5 tehlikeli ifade:
‘Bunu kim uydurabilir ki?’
Bu cümle kulağa masum bir itiraz gibi gelir ama aslında çok hesaplıdır. Yalancı, senaryoyu o kadar absürd ya da ‘iğrenç’ bir çerçeveye oturtur ki, karşısındaki kişi farkında olmadan “Gerçekten de normal biri bunu uyduramaz” diye düşünmeye başlar. Odak noktası tamamen kayar: Artık yalancının eylemi değil, senin iddian sorgulanır hale gelir. Suç ve sorumluluk bir çırpıda el değiştirir.
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
‘Beni tanıyorsun’
Patolojik yalancılar, köşeye sıkıştıklarında somut bir açıklama yapmak yerine ilişkiyi kalkan olarak kullanır. “Beni tanıyorsun” derken aslında söylemek istedikleri şudur: Sorgulamak için yetersiz güvende olduğunuzu hissettirerek şüphenizi susturmak. Bu cümleyle birlikte sorgulayan taraf siz olursunuz; kendinizi ya vefasız, ya paranoyak, ya da minnet bilmez hissedersin. Bu tam anlamıyla duygusal saptırmadır.
‘Ben asla öyle bir şey demedim’
Psikolojide gaslighting olarak bilinen bu yöntem, kronik yalancıların elindeki en güçlü silahtır. Geçmişi ve kendi söylediklerini hiç tereddüt etmeden değiştirirler, üstelik bunu yaparken son derece sakin ve inandırıcıdırlar. Bunun bir nedeni var: Araştırmalar, kronik yalancıların zaman içinde kendi uydurduklarına gerçekten inandığını gösteriyor. Dolayısıyla bu geri adımı atarken vicdanlarında en ufak bir kıpırdama bile hissetmiyorlar. Siz ise hafızanızdan şüphe etmeye başlıyorsunuz.
‘O kadar da önemli bir şey değil’
Yalan söylemek ve o yalanı sürdürmek beyin için inanılmaz derecede yüksek enerji gerektiren bir süreçtir. Bilişsel Psikolojideki Gelişmeler dergisinde yayımlanan bir çalışma, bu zihinsel yorgunluğun zamanla patolojik yalancıları ‘kaçış yolu’ aramaya ittiğini ortaya koyuyor. Yakalandıkları an olayı küçümsemek, hem hesap vermekten kurtulmalarını sağlıyor hem de beynin ekstra yük altına girmesini engelliyor. “Abartıyorsun, bu kadar mı büyüttün?” gibi türevleri de aynı amaca hizmet eder.
‘Bunu kastetmedim’
En son sığınılan liman bu cümledir. Her şey ortaya dökülmüş olsa da, “niyet” bahanesi hem özür hem de inkar işlevi görür. Nature Neuroscience dergisinde yayımlanan bir nörobilim araştırması bu durumu biyolojik düzeyde açıklıyor: Bir kişi ne kadar çok yalan söylerse, beyindeki amigdala bölgesi buna o denli alışır. Sonraki her yalan bir öncekinden daha az stres yaratır. Artık yalan söylemek, o kişi için durdurulamaz bir ikinci doğaya dönüşmüştür, kötü niyetli görünmeseler bile.