Hamilelik Sürecinde Yapılan Tarama Testleri
Hamilelik süreci, anne ve bebek sıhhatinin yakından takip edildiği, heyecan verici ve bir o kadar da hassas bir periyottur. Bu devirde yapılan tarama testleri, potansiyel riskleri erken tespit etmek ve gerekli tedbirleri almak açısından hayati kıymet taşır. İşte gebelik boyunca yapılması önerilen esas tarama testleri ve ayrıntıları:
1. İlk Trimester (1. Üç Aylık Dönem) Tarama Testleri (11. – 14. Haftalar)
İlk üç aylık periyotta yapılan testler, bilhassa kromozomal anormallikler ve Down Sendromu (Trizomi 21) üzere durumlar için erken risk değerlendirmesi sağlar.
İkili Tarama Testi (Kombine Test)
Amaç: Down Sendromu (Trizomi 21) ve Edward Sendromu (Trizomi 18) riskini hesaplamak.
İçeriği:
Ultrason: Bebeğin Ense Kalınlığı (NT) ölçümü, baş-popo uzaklığı (CRL) ve burun kemiği tespiti.
Kan Testi: Anne kanındaki PAPP-A (Gebeliğe Bağlı Plazma Protein A) ve hür βbetaβ-hCG (İnsan Koryonik Gonadotropini) düzeylerinin incelenmesi.
Önem: Erken devirde sağlam bir risk varsayımı sunar. Yüksek risk çıkması durumunda teşhis testleri (CVS yahut Amniyosentez) önerilebilir.
NIPT (Non-İnvaziv Prenatal Test) – İsteğe Bağlı
Amaç: Anne kanında dolaşan bebeğe ilişkin özgür DNA kesimlerini inceleyerek Trizomi 21, Trizomi 18 ve Trizomi 13 üzere kromozomal hastalıklar için yüksek doğrulukla tarama yapmak.
Özellik: İnançlı ve invaziv olmayan bir testtir. Bilhassa ileri anne yaşı yahut ikili testin yüksek riskli çıkması üzere durumlarda tercih edilebilir.
2. İkinci Trimester (2. Üç Aylık Dönem) Tarama Testleri
İkinci üç aylık devirdeki testler, birinci periyot taramasını kaçıranlar yahut daha kapsamlı bilgi edinmek isteyenler için kıymetlidir.
Üçlü yahut Dörtlü Tarama Testi (16. – 20. Haftalar)
Amaç: Down Sendromu ve Nöral Tüp Defektleri (omurilik açıklığı vb.) riskini pahalandırmak.
İçeriği: Anne kanındaki çeşitli belirteçlere bakılır.
Üçlü Test: AFP (Alfa-Feto Protein), hCG, Serbest Estriol (uE3)
Dörtlü Test: Yukarıdakilere ek olarak İnhibin-A
Not: İkili test yaptıran ve sonuçları düşük riskli çıkan adaylara ekseriyetle bu test önerilmez.
Detaylı Anomali Ultrasonu (Ayrıntılı Ultrason) (18. – 22. Haftalar)
Amaç: Bebeğin organlarının, iskelet sisteminin, kalbinin, beyninin ve öbür yapısal elemanlarının detaylı incelenmesi.
Önem: Yapısal bozuklukları, kalp anomalilerini ve öteki fizikî kusurları tespit etmede en kapsamlı ultrason değerlendirmesidir. Tüm hamilelere önerilen kritik bir testtir.
3. Üçüncü Trimester (3. Üç Aylık Dönem) Tarama Testleri
Son periyottaki testler, bilhassa gebelik komplikasyonları ve doğum öncesi anne-bebek durumu hakkında bilgi sağlar.
Gebelik Şekeri Tarama Testi (OGTT – Oral Glukoz Tolerans Testi) (24. – 28. Haftalar)
Amaç: Gestasyonel Diyabet (Gebelik Şekeri) tanısı koymak.
İçeriği: Anne adayına muhakkak ölçüde glukoz içeren sıvı içirildikten sonra makul aralıklarla kan şekeri ölçümü yapılır (genellikle 50 gr tarama ve yüksek çıkarsa 75 gr teşhis testi).
Önem: Denetim altına alınmayan gebelik şekeri, hem anne hem de bebek için önemli riskler (erken doğum, iri bebek vb.) oluşturabilir.
Grup B Streptokok (GBS) Taraması (35. – 37. Haftalar)
Amaç: Vajina ve rektumda bulunan Grup B Streptokok bakterisinin varlığını tespit etmek.
Önem: Bu bakteri ekseriyetle zararsızdır, fakat doğum sırasında bebeğe bulaşarak yenidoğan enfeksiyonlarına yol açabilir. Olumlu çıkan annelere doğum sırasında antibiyotik tedavisi uygulanır.
Temel Laboratuvar ve Diğer Takip Testleri
Tarama testlerinin yanı sıra, gebelik boyunca sistemli olarak takip edilen temel testler de bulunmaktadır:
Kan Grubu ve Rh Uygunsuzluğu Taraması: Rh Negatif (-) annelerde Kan Uyuşmazlığı riskini belirlemek için yapılır (İndirekt Coombs Testi). Riskli durumlarda kollayıcı iğne (Anti-Rh D immün globulin) planlanır.
Enfeksiyon Hastalıkları Taraması: Hepatit B, Kızamıkçık (Rubella), Toksoplazma, CMV (Sitomegalovirüs) ve HIV üzere enfeksiyonların taranması.
Tam Kan Sayımı ve İdrar Tahlili: Anemi (kansızlık), enfeksiyonlar ve böbrek işlevlerinin takibi.
Önemli Not: Tarama testleri yalnızca risk belirler; kesin teşhis koymaz. Riskli sonuçlar durumunda, hekiminiz size Tanı Testlerini (Amniyosentez, CVS) önerebilir. Bu testler invazivdir (girişimseldir) lakin kromozomal bozukluklar için kesin sonuç verir.
Sıkça Sorulan Sorular
Soru: İkili test yerine yalnızca NIPT yaptırılabilir mi?
Karşılık: Evet, NIPT (Fetal DNA Testi) yüksek doğruluk oranı sebebiyle ikili yahut üçlü test yerine tercih edilebilir, lakin bu bir tarama testi olup ultrason takibi ve ayrıntılı ultrason yeniden de yapılmalıdır.
Soru: Tüm bu testleri yaptırmak zarurî mudur?
Karşılık: Hiçbir test yasal olarak mecburî değildir, fakat tüm bu taramalar, bebeğinizin ve sizin sıhhatiniz için potansiyel riskleri en aza indirmek ve sağlıklı bir gebelik süreci geçirmek ismine şiddetle tavsiye edilir. Doktorunuz, ferdî risk faktörlerinize nazaran en uygun takip planını belirleyecektir.
Op. Dr. Ümmühan Molak Avcı
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Pendik-Kurtköy Ersoy Hastanesi