1987–1989 yılları ortasında, 16 yaşındayken Makine Kimya Sanayisinde (MKE) çırak olarak vazife yapan bir çalışan, bu devirdeki hizmetlerinin uzun vadeli sigorta kollarına tabi zarurî sigortalılık statüsünde kıymetlendirilmesi talebiyle hizmet tespiti davası açtı.
İlk derece mahkemesi, davacının kelam konusu devirde direkt üretime yönelik çalıştığını, gün içerisindeki mesaisinin sırf meslek öğrenme niteliğinde olmadığını kıymetlendirerek talebi kabul etti. Bölge Adliye Mahkemesi de lokal mahkemenin bu kararını hukuka uygun buldu.
YARGITAY’DAN TOPLUMSAL GÜVENLİK HAKKINA ANAYASAL VURGU
Kararın temyiz edilmesi üzerine belge Yargıtay 10. Hukuk Dairesine taşındı. Yargıtay, karar metninde toplumsal güvenlik hakkının Anayasal bir hak olduğuna dikkat çekerek, sigortalılık pozisyonuna ait hizmet tespiti davalarının özel bir hassaslık ve ihtimamla yürütülmesi gerektiğinin altını çizdi.
Mülga 506 Sayılı Toplumsal Sigortalar Kanunu’na atıfta bulunulan kararda, sigortalılık niteliğinin hizmet akdinin kurulması ve fiilen çalışmaya başlanmasıyla kazanıldığı hatırlatıldı. Lakin ilgili kanunda, çıraklık devresi olarak kabul edilen müddetlerde analık, malullük, yaşlılık ve mevt sigortaları kararlarının uygulanamayacağının açıkça öngörüldüğü tabir edildi.
“EĞİTİM DEĞİL ÜRETİM ÖN PLANDAYSA ÇIRAKLIK BAĞLANTISINDAN KELAM EDİLEMEZ”
Haberturk’te yer alan habere nazaran, Yargıtay kararında, bir kişinin argüman edilen devirde çırak olup olmadığının belirlenmesi için iş yerindeki çalışma alakasının niteliğine bakılması gerektiği vurgulandı. Çıraklık kontratlarında temel maksadın iş gücü üretimi değil, bir meslek ve sanatın öğretilmesi olduğu belirtilen kararda şu kriterlere yer verildi:
Eğitim Maksadı: Çıraklık ve stajyerlik devrindeki tatbiki üretim ve üretim işleri, görülen tahsilin doğal bir modülüdür. Bu işler olağan çalışanların yaptığı faaliyetlere benzese dahi tahsil hudutları içinde kalıyorsa hizmet akdi oluşturmaz.
Üretim Odaklı Çalışma: Şayet çırak, iş yerinde mesleksel eğitimden çok direkt ve yüklü olarak üretim faaliyetlerine katılıyor, eğitim ise art planda tutuluyorsa bu durumda gerçek bir çıraklık bağından kelam edilemez.
Yüksek Mahkeme, birinci derece mahkemesinin bu kriterler doğrultusunda eksik inceleme ile karar verdiğini hükmederek lokal mahkemenin kararını bozdu.