Beynimizin de tıpkı kalbimiz, kaslarımız ve cildimiz üzere yaşlanır. Lakin umanlar bu yaşlanmanın şahıstan bireye farklı süratte olduğunu belirtiyor…
‘’Genetik mirasın, gerilimin, uykusuzluğun, beslenmenin, bedenimizdeki toksin birikiminin ve hareketsizliğin her biri bu süreci ya hızlandırır ya da yavaşlatır’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, beyin yaşını ölçmenin pratik yollarını sıraladı…
Sinyalleri fark etmek değerli
Beyin hücre kalınlığı, gri-beyaz unsur hacmi, damar esnekliği, hatta hudut hücreleri ilişki suratları artık sayısal olarak ölçülebiliyor. Yani bilim, beynin yaşı ölçülebilir mi? sorusuna kesin bir karşılık veriyor: Evet, ölçülebilir.
Ancak bunun için bir laboratuvara gitmenize ya da bir MR aygıtına girmenize gerek yok. Zira vücudunuz aslında beyninizin ne kadar yeterli çalışıp, çalışmadığını her gün size söylüyor.
Yeter ki bu sinyalleri fark etmeyi öğrenin. Bilim insanları artık biliyor ki, bu küçük testler gerçek yorumlandığında bir MR kadar kıymetli ipuçları sunabiliyor.
Kendiniz de bunu öğrenebilirsiniz
Beyin yaşı için nörologlar olarak detaylı beyin haritalamaları yapıyor ve size net karşılıklar verebiliyoruz. Fakat pratik olarak kendiniz de bunu test edip öğrenebilirsiniz.
Yürüyüş süratimiz, istikrarımız, koku duyumuz, belleğimiz, hatta parmaklarımızın ne kadar süratli hareket ettiği bile beynimizin yaşı hakkında size ipuçları verir.
Bugün bilim, beyin yaşının ölçülebilir olduğunu söylüyor ve güzel haber şu ki: Beyin yaşınızı gençleştirmek mümkün!
NASIL ANLAŞILIR?
Hiçbir aygıt olmadan kısa müddette beyninizin genç mi yoksa yaşlı mı olduğunu kabaca anlayabilirsiniz. İşte o test:
1- Yürüyüş hızı
Beyninizin ne kadar uygun çalıştığını gösteren en muteber biyo-belirteçlerden biridir.
4 metrelik kısa bir arayı ne kadar müddette yürüdüğünüzü ölçün. Şayet bu arayı 4–5 saniyede tamamlıyorsanız, damarlarınız elastik, beyin oksijenlenmeniz harika demektir.
Ancak 6 saniyenin üzerindeyseniz, damar sertliği ve beyin yaşlanması hızlanıyor olabilir. Bilimsel araştırmalar, yavaş yürüyen bireylerin bilişsel gerileme ve demans riskinin yaklaşık % 30 daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur.
2- Otur-kalk testi
Bir sandalyeye oturun, kollarınızı göğsünüzde birleştirin ve 30 saniye boyunca kollarınızı kullanmadan kaç kere kalkıp oturabildiğinizi sayın.
Bu test beyninizin kaslarınızla kurduğu irtibatı, yani motor planlama yeteneğini ölçer. 14 ve üzeri tekrar sayısı, beyninizin ve kas sisteminizin harika ahenk içinde olduğunu gösterir. 10–13 ortası olağandır, lakin 9’un altı yavaşlama sinyalidir.
3- Parmak vurma hızı
Elinizin avuç içine öteki elinizle bir karşıt bir düz vurun ya da bir elinizin başparmağını öbür parmaklarınızla birleştirin. Bu kolay testler, beyninizdeki motor yolların mesaj suratını yansıtır. Genç ve sağlıklı bir beyinde bu sürat epeyce yüksektir. Parmak hareketlerinin yavaşlaması, nöronlar ortası bağlantının azaldığına, bazen de Parkinson hastalığı yahut bilişsel yavaşlamanın birinci sinyalleri olabilir.
4- İstikrar testi
Tek ayağınızın üzerinde durmayı deneyin. Şayet 10 saniye boyunca düşmeden durabiliyorsanız, beyincik ve istikrar sisteminiz güçlü çalışıyor demektir. 5 saniyenin altına düştüğünüzde, yaşa bağlı istikrar bozulmaları ve sinirsel uyum zayıflamaları başlamış olabilir. İstikrar bozukluğu erken devirde fark edilirse, tertipli antrenmanlarla beyindeki uyum ağları yine güçlendirilebilir.
5- Koku testi
Koku duyusu, beynin hafıza merkezleriyle (özellikle hipokampus) direkt irtibatlıdır. Bu nedenle kahve, limon, sabun, nane yahut tarçın üzere keskin kokuları ayırt edememek, beyin yaşlanmasının erken belirtisi olabilir.
6- Zihin esnekliği
Bir dakika içinde “b” harfiyle başlayan kaç söz söyleyebilirsiniz? Bu kolay oyun aslında profesyonel nöro-psikolojik testlerde sözel akıcılık testi olarak kullanılır. 10 ve üzeri söz söyleyebiliyorsanız, bilişsel esnekliğiniz olağanüstü demektir. 7–9 ortası olağan kabul edilirken, 6 ve altı zihinsel erişim suratınızın yavaşladığını gösterebilir. Bu antrenman, beynin yeni ilişkiler kurma (nöroplastisite) yeteneğini canlı meblağ ve sistemli yapılırsa söz bulma suratını bile artırabilir.
TERSİNE ÇEVRİLEBİLİR
Tüm bu testler sadece birkaç dakika sürse de beyninizin biyolojik yaşı hakkında değerli bilgiler verir. Yavaşlama, unutkanlık, reflekslerde azalma yahut istikrar kaybı fark ediyorsanız, bu beyninizin yardım davetidir. Lakin beyin yaşlanması durdurulabilir, hatta aksine çevrilebilir. Kâfi ki kimi sinyalleri önemseyip, vaktinde harekete geçin.