Güneş vitamini olarak bilinen D vitamini, sadece kemik sıhhati için değil, bağışıklık sistemi, kas işlevleri ve birçok metabolik süreç için de hayati ehemmiyet taşıyor. Bu sebeple eksikliği önemsenmeli ve sebebi araştırılmalı.
İşte Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. İdris Kuzu’nun, bedendeki düzeyi kolay bir kan testiyle tespit edilebilen D vitaminiyle ilgili açıklamaları:
İşte özellikleri
D vitamini, yağda çözünen ve bedenimizde hormon gibisi misyonlar üstlenen değerli bir vitamindir.
En değerli kaynağı güneş ışınlarıdır. Güneşten gelen UVB ışınlarının ciltle temas etmesi sonucunda D vitamini sentezlenir.
Bunun yanı sıra kimi besinlerden ve gerektiğinde doktor tavsiyesiyle takviye preparatlardan da alınabilir. Bedende faal hale geldikten sonra kalsiyum ve fosfor istikrarını düzenler, kemik ve diş sıhhatini korur, kasların sağlıklı çalışmasını takviyeler ve bağışıklık sisteminin düzenlenmesine katkı sağlar.
Vücut için önemli
D vitamini eksikliği yalnızca kemikleri ilgilendiren bir sorun değildir. Bilhassa çocuklarda raşitizme, erişkinlerde ise kemik erimesi, osteomalazi (kemiklerde yumuşama) ve kırık riskinin artmasına sebep olabilir.
Bunun yanında kas güçsüzlüğü, sık düşme, kronik yorgunluk, halsizlik ve yaygın kas-eklem ağrıları da D vitamini eksikliğinin kıymetli belirtileri arasında yer alır. Son yıllarda yapılan çalışmalar D vitamininin bağışıklık sistemi üzerinde de kıymetli tesirleri olduğunu gösterilmektedir.
D vitamini, bağışıklık hücrelerinin sağlıklı çalışmasına takviye olur.
Dengeli beslenme, tertipli fizikî aktivite ve sağlıklı hayat alışkanlıklarıyla birlikte ele alınmalıdır.
Son çalışmalar neler söylüyor?
Bilim dünyasında D vitamini üzerine yapılan çalışmalar sürat kesmeden devam ediyor. Yeni bilimsel datalar, D vitamini eksikliğinin giderilmesinin kemik sıhhati ve kas işlevleri açısından kıymetli faydalar sağladığını ortaya koyuyor. Bilhassa yaşlı bireylerde kâfi D vitamini seviyelerinin düşme ve kırık riskini azaltmaya katkıda bulunduğu gösteriliyor. Bununla birlikte kalp-damar hastalıkları, kanser, diyabet yahut enfeksiyonlardan korunmak gayesiyle yüksek doz D vitamini kullanımını destekleyen kâfi bilimsel delil bulunmuyor.
Bu sebeple gereksiz yüksek doz kullanımından kaçınılması gerekiyor.
D vitamini değerli bir vitamindir lakin mucize değildir. Eksikliği kesinlikle tedavi edilmeli, lakin gereksiz ve bilinçsiz kullanım yerine şahsa özel kıymetlendirme yapılmalıdır.
Düzenli takip, gerçek beslenme, uygun güneşlenme ve tabip teklifiyle kullanılan destekler sağlıklı D vitamini düzeylerine ulaşmanın en inançlı yoludur.
Neden düzeyi yükselmez?
Toplumda en sık sorulan sorulardan biri de budur. Pek çok kişi sistemli güneşlendiği hatta destek kullandığı halde D vitamini düzeylerinin yükselmediğini söz etmektedir. Bunun sebepleri ise şöyle sıralanabilir:
– Günün büyük kısmını kapalı alanda geçirmek, yüksek muhafaza faktörlü güneş kremleri, koyu ten rengi (Cilde rengini veren melanin pigmentinin UV ışınlarını emerek sentezi azaltması) D vitamini eksikliğine yol açabilir.
– Fazla kilo ve obezitede D vitamini yağ dokusunda tutulduğu için kandaki düzeyi beklenenden düşük kalabilir.
– Bağırsaklarda emilim bozukluğu yapan çölyak hastalığı, Crohn hastalığı ve birtakım mide-bağırsak ameliyatları da D vitamini emilimini azaltabilir.
– Karaciğer (özellikle karaciğer yağlanması) ve böbrek hastalıkları, D vitamininin etkin hale dönüşmesini engelleyebilir.
– İleri yaşta emilim ve sentez azalması sebebiyle D vitamini düzeyini yükseltmek daha zordur Çünkü yaşla birlikte cildin güneşten D vitamini üretme kapasitesi ve bağırsakların vitamini emme yeteneği azalır.
– epilepsi ilaçları, birtakım kortizon tedavileri ve kimi öteki ilaçlar D vitamini metabolizmasını etkileyebilir.
– Takviyenin düzensiz kullanılması, uygun dozda alınmaması yahut yağ içeren bir öğünle birlikte tüketilmemesi de tedavinin aktifliğini azaltabilir.
– Magnezyum eksikliği de bir sebeptir. Çünkü bedende D vitamininin faal hale gelmesi için magnezyum gerekir. Bu mineral kabak çekirdeği, badem, ıspanak, mercimek, nohut muz, avokado üzere besinlerde çokça bulunur.
Dolayısıyla D vitamini eksikliğinde sık güneşe çıkmak ya da sırf ilaç dozunu artırmak yerine altta yatan sebep araştırılmalıdır.
Eksikliğinde ne yapılmalı?
Kan tahlilinde D vitamini düşük saptandığında birinci yapılması gereken, eksikliğin derecesini ve sebebini belirlemektir. Her hastaya tıpkı doz tedavi uygulanmaz.
Yaş, kilo, kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden sıhhat problemleri dikkate alınarak uygun tedavi planlanmalıdır.
Bazı bireylerde günlük düşük dozlar kâfi olurken, ileri eksikliklerde doktor denetiminde yükleme tedavileri uygulanabilir.
Tedavi mühletince gereksiz ve denetimsiz yüksek doz vitamin kullanımından kaçınılmalıdır. Çünkü D vitamini fazlalığı da böbrek taşı, kalsiyum yüksekliği ve böbrek hasarı üzere önemli sıhhat problemlerine yol açabilir.
BU ÖNERİLERE DİKKAT!
– D vitamini seviyesini artırmanın en doğal yolu denetimli güneşlenmedir. Bilhassa ilkbahar ve yaz aylarında, güneş ışınlarının uygun olduğu saatlerde yüz, kol ve bacakların makul mühletlerle güneş görmesi D vitamini sentezini takviyeler.
– Dengeli beslenme de değerlidir fakat besinlerle alınan D vitamini tek başına eksikliği gidermeye birçok vakit yetmez. Bu sebeple beslenme, güneş ışığı ve gerektiğinde destek birlikte değerlendirilmelidir.
– AYRICA yanında doktor önerisiyle uygun dozda D vitamini desteği kullanılabilir.
Hangi besinlerde bulunur?
D vitamini açısından en varlıklı besinlerin başında yağlı deniz balıkları gelir. Somon, uskumru, sardalya ve ton balığı değerli kaynaklardır. Yumurta sarısı, karaciğer, tam yağlı süt ve süt eserleri ile D vitamini açısından zenginleştirilmiş sütler ve kahvaltılık gevrekler de katkı sağlayabilir.
Mantarın kimi cinsleri de D vitamini içerebilir. Lakin besinlerden alınan ölçü birden fazla vakit günlük gereksinimin tamamını karşılamaz. Bu sebeple sofrada bu besinlere yer verilmesi kıymetli olmakla birlikte güneş ışığı ve gerektiğinde doktor kontrolünde takviye tedavisi de ihmal edilmemelidir.