Derleyen: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Çocuk işçiliğine karşı verilen küresel mücadelenin en önemli sembollerinden biri olarak kabul edilen İkbal Mesih (İqbal Masih)’in hikayesini daha önce duydunuz mu? Kısa yaşamına rağmen milyonlarca insanın dikkatini çocuk haklarına çekmeyi başaran ve henüz 12 yaşındayken hayatını kaybeden İkbal’in cesareti ve kararlılığı, aradan geçen yıllara rağmen insan hakları savunucuları tarafından örnek gösterilmeye devam ediyor. Ailesinin borcu karşılığı işçi olarak verilmesiyle başlayan hikayesinde bakın 12 yaşında bir çocuk neler yaptı!
AİLESİNİN BORCU KARŞILIĞI HALICIYA VERİLDİ
1983 yılında Pakistan’ın Pencap eyaletinde yoksul bir ailede dünyaya gelen İkbal Masih, ekonomik sıkıntılar nedeniyle çok küçük yaşta çalışmak zorunda kaldı. Ailesinin aldığı küçük bir borç karşılığında halı dokuma atölyesine verilen İkbal, uzun saatler boyunca ağır koşullar altında çalıştırıldı. Çocuk yaşta eğitim hakkından mahrum bırakılan İkbal, günlerinin büyük bölümünü halı dokuyarak geçiriyor, yaşıtları gibi oyun oynayamıyor ve okula gidemiyordu. Yıllar boyunca zor şartlar altında çalışan İkbal, çocuk işçiliğine karşı mücadele eden bir kuruluşun onu fark etmesi ve ardından desteğiyle birçok zorluğa rağmen özgürlüğüne kavuştu. Özgürlüğünü kazandıktan sonra eğitim hayatına başlayan İkbal, yaşadığı zorlukları sadece kendi içinde tutmak yerine dünyanın dikkatini bu önemli soruna çekmek için harekete geçti. Küçük yaşına rağmen yaptığı konuşmalarla çocuk işçiliğinin acı gerçeklerini anlattı ve birçok çocuğun özgürlüğüne kavuşmasına katkıda bulundu.
İkbal Masih, katıldığı toplantılarda çocukların çalıştırılmak yerine okula gitmesi gerektiğini vurguluyor, yoksulluğun çocukların geleceğini ellerinden almaması için toplumun birlikte hareket etmesi gerektiğini ifade ediyordu. Cesur konuşmaları kısa sürede uluslararası kamuoyunun ilgisini çekti. İnsan hakları kuruluşları, onun mücadelesini destekledi ve çocuk işçiliğine karşı yürütülen kampanyalarda İkbal’in hikâyesi önemli bir örnek olarak gösterildi.
1994 yılında İnsan hakları alanındaki çalışmaları nedeniyle uluslararası bir ödüle layık görülen İkbal, yaşı küçük olmasına rağmen dünyanın farklı ülkelerinde tanınan bir isim hâline geldi. Konuşmalarında çocukların eğitim alma hakkının vazgeçilmez olduğunu belirten İkbal, “Her çocuk özgür olmalı ve okula gidebilmelidir” düşüncesini savunuyordu.
İkbal Masih, 1994 yılında Reebok Youth in Action Award (Reebok Gençlik Eylem Ödülü) aldı. Bu ödül, çocuk işçiliğine ve zorla çalıştırılmaya karşı verdiği mücadele nedeniyle kendisine verildi. Bu ödüle ek olarak ayrıca ölümünden sonra 2000 yılında World’s Children’s Prize for the Rights of the Child ödülüne layık görüldü.
BİSİKLET SÜRERKEN ÖLDÜRÜLDÜ
Ne yazık ki İkbal Masih’in yaşamı çok kısa sürdü. 16 Nisan 1995 tarihinde, henüz 12 yaşındayken bisiklet sürdüğü bir sırada silahlı bir saldırı sonucu yaşamını yitirdi. Ölümü, yalnızca Pakistan’da değil, dünyanın birçok ülkesinde büyük üzüntüyle karşılandı. İnsan hakları savunucuları, onun mücadelesinin yarım kalmaması gerektiğini belirterek çocuk işçiliğinin sona erdirilmesi için çalışmalarını sürdürdü. Bugün İkbal Masih’in adı, çocuk hakları konusunda verilen mücadeleyle özdeşleşmiş durumda. Birçok okulda ve uluslararası kuruluşta onun yaşam öyküsü anlatılıyor; çocuk işçiliğinin zararları konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla çeşitli etkinlikler düzenleniyor. İnsan hakları örgütleri, milyonlarca çocuğun hâlâ ağır çalışma koşulları altında yaşam mücadelesi verdiğine dikkat çekerek, İkbal’in verdiği mücadelenin önemini her fırsatta hatırlatıyor.
Ölümünün arkasında kimin olduğu kesin olarak kanıtlanamadı. Ancak İkbal’in çocuk işçiliğine ve özellikle halı sektöründeki zorla çalıştırmaya karşı yürüttüğü mücadele nedeniyle halı sektöründeki güçlü çıkar gruplarının onu susturmak için öldürttüğünden şüphelenildi. İnsan hakları örgütleri de cinayetin bağımsız biçimde soruşturulmasını istedi.
Uzmanlara göre çocuk işçiliğinin önlenmesi için yoksulluğun azaltılması, eğitime erişimin artırılması, iş kanunlarının etkin biçimde uygulanması ve toplumun bilinçlendirilmesi büyük önem taşıyor. Uluslararası kuruluşlar ise devletleri çocuk haklarını koruyan yasaları güçlendirmeye ve denetimleri artırmaya çağırıyor.
İkbal Masih’in yaşam öyküsü, tek bir çocuğun bile dünyada büyük değişimlere öncülük edebileceğini gösteren etkileyici örneklerden biri olarak kabul ediliyor. Kısa ömrüne rağmen gösterdiği cesaret sayesinde milyonlarca insan çocuk işçiliği sorununa dikkat kesildi. Günümüzde de onun adı, özgürlük, eğitim hakkı ve çocukların güvenli bir geleceğe sahip olması için verilen mücadelenin unutulmayan simgelerinden biri olmaya devam ediyor.