Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi’nin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngördüklerini belirterek, “Bugün prestijiyle 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673’e ulaştı. Taşınabilir uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı.” dedi.
Öztürk, bir otelde gerçekleşen basın toplantısında Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğini, bu ambalajların değerli kısmının geri kazanılamamasıyla doğal kaynakların gereksiz tüketildiğini ve iktisadın değerli bir ham madde kaynağını kaybettiğini söyledi.
DOA Sistemi ile bu döngüyü aksine çevirmeyi amaçladıklarını vurgulayan Öztürk, “Üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip ediyoruz. Böylelikle yüksek kaliteli ikincil ham maddeleri yine üretime kazandırıyoruz.” biçiminde konuştu.
FAZLA GERİ DÖNÜŞÜM YAPANA QR KODLA ÖNLEM
CNBC-e’ye açıklamalarda bulunan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, sistemde kişi başına günlük 200 ambalaj hududu bulunduğunu lakin birtakım vatandaşların yakınlarına ilişkin T.C. kimlik numarası ve cep telefonu bilgileriyle bu limiti aştığını söyledi. Kimi şahısların 1.500-2.000 adet ambalajla iade noktalarına geldiğini belirten Öztürk, bunun makinelerde uzun kuyruklara yol açtığını tabir etti. Yaklaşık iki aylık entegrasyon sürecinde süreçlerin sırf QR kod ile yapılmasının planlandığını açıkladı.
Depozito sistemindeki yoğunluk son günlerde kamuoyuna da yansıdı. Geçtiğimiz günlerde Bolu’da bir zincir markette çok sayıda ambalajla iade makinesini uzun mühlet kullanan bir kişi sebebiyle vatandaşlar arasında tartışma yaşanmış, sırada bekleyenler kimi bireylerin farklı T.C. kimlik numaralarıyla günlük kotayı aştığını sav etmişti. Yaşanan bu çeşit olayların akabinde sistemde yeni önlemler alınması gündeme geldi.
Öztürk, ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı biçimde devam ettiğine dikkati çekerek, “Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngörüyoruz. Bugün prestijiyle 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673’e ulaştı. Birinci 10 günlük süreçte yaklaşık 20 milyon ambalaj vatandaşlarımız tarafından sisteme iade edildi. Taşınabilir uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı.” bilgisini verdi.
Vatandaşların uygun DOA logolu ambalajları depozito iade makineleri yahut manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabildiğini anımsatan Öztürk, sistemin yaygınlaştırılması çalışmalarının sürdüğünü, entegrasyon sürecine yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başladıklarını belirtti.
Öztürk, “Sistemin olgunlaşmasıyla birlikte ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulmasını hedefliyoruz. Bunun yanında manuel iade noktaları da süratle yaygınlaşacak, 2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşmayı planlıyoruz.” dedi.
Marketler, bakkallar ve büfelerin de yıl sonuna kadar kademeli olarak sisteme entegre edileceğini bildiren Öztürk, otel, restoran ve kafelerin de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi kayıtlarını tamamlayarak sisteme dahil olacağını kaydetti.
“DEVLET SİSTEMİ FİNANSE ETMİYOR
DOA Sistemi’nin finansman modeline ait de bilgi veren Öztürk, sistemin kamu bütçesinden finanse edilmediğini söyledi.
Öztürk, “Finansman, genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli kapsamında piyasaya ambalajlı eser süren firmaların ödediği depozito iştirak bedelleriyle sağlanıyor. Devlet burada sistemi finanse eden değil, düzenleyen ve denetleyen otorite pozisyonunda bulunuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
DOA Sistemi’nin birebir vakitte yeni bir teknoloji ve hizmet ekosistemi oluşturduğunu vurgulayan Öztürk, şunları kaydetti:
“Bugün alanda etkin çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticimiz bulunuyor. Ayrıyeten, iki yabancı üreticinin de tescil süreci devam ediyor. Saha operasyonlarında ise 21 yetkilendirilmiş operatör vazife yapıyor. Müracaatların tamamlanmasıyla bu sayının yaklaşık 35’e ulaşmasını bekliyoruz. Rekabete açık yapımız sayesinde hem yerli teknoloji yatırımlarını hem de yeni istihdam alanlarını destekliyoruz.”
37 BİN SERA GAZI AZALMASI HEDEFLENİYOR
DOA Sistemi’nin çevresel yararlarının yanı sıra endüstrinin rekabet gücünü de artıracağını söz eden Öztürk, Avrupa Birliği’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında geri dönüştürülmüş ham madde kullanımının mecburî hale geleceğini anımsattı.
Öztürk, “DOA Sistemi ile elde edeceğimiz yüksek kaliteli ve izlenebilir geri dönüştürülmüş ham maddeler, Türk endüstrisinin bu düzenlemelere ahengini kolaylaştıracak ve ihracatçılarımıza değerli bir rekabet avantajı sağlayacak.” sözünü kullandı.
Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılmasının, 1,3 milyar kilovatsaat güç tasarrufu sağlanmasının ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesinin hedeflendiğini vurgulayan Öztürk, DOA Sistemi’nin Türkiye’nin döngüsel iktisat ve sürdürülebilir kalkınma maksatlarına değerli katkılar sunacağını aktardı.
EN AZ 600 MİLYON DOLAR KATKI PLANLANIYOR
Öte yandan, geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar fiyatında ithal ham madde muhtaçlığını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistem sayesinde cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar direkt katkı sağlanması hedefleniyor.
Elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun başta ambalaj sanayi olmak üzere birçok dal için muteber ikincil ham madde kaynağı oluşturması ve endüstrinin dışa bağımlılığını azaltması bekleniyor.