Bir cerrahın ameliyathanede hastanın hemen yanında bulunmadan, kilometrelerce uzaktaki bir hastaya robotik sistem üzerinden müdahale edebildiğini düşünün. İlk bakışta bilim kurgu filmi gibi gelebilir. Ancak uzaktan robotik cerrahi olarak bilinen telecerrahi, tıp dünyasında üzerinde çalışılan ve belirli koşullarda uygulanabilen bir teknoloji olarak öne çıkıyor. Üstelik cerrahi alandaki yenilikler bununla da sınırlı değil. Tek bir kesiden gerçekleştirilen robotik ameliyatlar ve yapay zekâ destekli görüntüleme yöntemleri de özellikle ürolojide yeni imkânlar sunuyor.
Telecerrahi, cerrahın fiziksel olarak hastanın bulunduğu ameliyathanede olmadığı durumlarda robotik bir sistem aracılığıyla ameliyatı uzaktan gerçekleştirmesini ifade ediyor. Bu yöntemde cerrah, uzaktaki bir konsoldan robotik kolları kontrol ediyor. Ameliyat bölgesinden alınan görüntüler cerraha aktarılıyor ve cerrahın hareketleri robotik sistem aracılığıyla hastaya uygulanıyor.
Burada önemli bir ayrıntı var. Robot, kendi başına karar verip ameliyat yapan bağımsız bir makine değil. Geleneksel robot destekli cerrahide olduğu gibi sistemin hareketlerini cerrah kontrol ediyor. Telecerrahiyi farklı kılan nokta ise cerrahın konsolunun hastanın bulunduğu ameliyathaneden uzakta olabilmesi.
Bu teknolojinin en dikkat çekici potansiyellerinden biri, ileri düzey cerrahi deneyiminin belirli merkezlerle sınırlı kalmamasına yardımcı olabilmesi. Örneğin robotik cerrahi konusunda deneyimli bir cerrahın bulunduğu merkez ile hastanın tedavi gördüğü merkez farklı şehirlerde olabilir. Uygun teknik altyapı ve sağlık hizmeti organizasyonu sağlandığında uzaktan müdahale seçeneği gündeme gelebilir.
Bir robotik ameliyatta cerrahın yaptığı hareketlerin sisteme doğru ve gecikmeden aktarılması gerekiyor. Cerrahın el hareketiyle robotun hareketi arasında yaşanan gecikme, özellikle hassas dokularda çalışırken önemli bir risk oluşturabilir. Bu nedenle telecerrahi için yalnızca hızlı internet bağlantısı yeterli değil. Bağlantının kararlı olması, görüntülerin kesintisiz aktarılması ve sistemin olası arızalara karşı hazırlanması da gerekiyor.
Ameliyat sırasında bağlantının kesilmesi ihtimaline karşı önceden belirlenmiş güvenlik planlarının bulunması gerekiyor. Hastanın bulunduğu yerde, gerektiğinde müdahale edebilecek eğitimli bir cerrahi ekibin hazır olması da önem taşıyor. Ayrıca hasta verilerinin korunması ve bağlantının siber saldırılara karşı güvenli olması gerekiyor.
Robotik cerrahide dikkat çeken bir diğer yenilik ise tek port olarak adlandırılan sistemler. Geleneksel robot destekli ameliyatlarda cerrahi aletlerin ve kameranın vücuda yerleştirilmesi için birden fazla küçük kesi açılabiliyor. Tek port yaklaşımında ise özel olarak tasarlanmış robotik aletler aynı kesi üzerinden vücuda ulaştırılabiliyor.
Bu sistemlerde cerrah, yüksek çözünürlüklü görüntüler eşliğinde robotik kolları kontrol ederek işlem yapıyor. Aletlerin dar bir alanda farklı yönlere hareket edebilmesi, özellikle bazı ürolojik ameliyatlarda cerraha önemli bir çalışma alanı sağlayabiliyor.