Kalpkırıklığı, lisanımızda yalnızca duygusal bir yara olarak yer etse de tıp dünyasında önemli bir karşılığı var. Yoğun keder, ani hayal kırıklığı ya da şiddetli gerilim sonrası kalp kasının süreksiz olarak zayıflaması ve kalbin balon üzere şişmesiyle ortaya çıkan Kırık Kalp Sendromu, kalp krizini taklit eden ve kesinlikle ciddiye alınması gereken bir hastalık olarak tanımlanıyor.
Kalp-Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Bingür Sönmez’e bu hastalıkla ilgili bilinmesi gerekenleri sordum. İşte açıklamaları…
Prof. Dr. Bingür Sönmez
Stres bayan kalbinde daha çok iz bırakıyor
Stres, yoğun duygusal travmalar, kalp üzerinde fiziki olarak da olumsuz tesirler yaratabiliyor. Kırık Kalp Sendromu olarak isimlendirilen ve kalp kasında hasara yol açabilen bu durum; kalp yetersizliği, hayati risk oluşturacak ritim bozuklukları ve pıhtı atması üzere meselelere sebep olabiliyor.
Kırık kalp sendromu nedir?
Hastalık birinci kere 1990 yılında Japonya’da Takotsubo Sendromu olarak tanımlanmıştır. Japon kardiyoloğun, bir hastasındaki kalp kasının manzaralarını, Japonların ahtopot avında kullandıkları ve ağız kısmı dar taban kısmı geniş vazoya emsal bir araca Takotsubo’ya benzetmesi sebebiyle bu isimle anılmıştır. ‘Kırık Kalp Sendromu’ yoğun bir duygusal ya da fizikî sarsıntının akabinde (iflas, boşanma, çok yakın bir kayıp, zelzele üzere doğal afetler…) aşırı bir adrenalin deşarjına bağlı olarak kalbin; oluşan spazm sonucunda kasılma gücünün azalmasıdır.
Kalp krizinden ayırt etmek mümkün mü?
Hayır… Tablo kalp krizinden neredeyse ayırt edilemez: Göğüs ağrısı, nefes darlığı, EKG’de değişiklikler, kanda kalp enzimlerinde yükselme saptanabilir. Fakat anjiyografide tıkalı damar yoktur, şiddetli bir spazm olmuş ve açılmıştır. Yani koroner damarlarda tıkanıklık yoktur. Hatalı, gerilim anında boşalan adrenalin fırtınasıdır.
En çok bayanlarda görülür
Hastalıkneredeyse bayanlara mahsus olup olguların yaklaşık % 90’ı bayan olup ortalama yaş 65’tir. Hormonal istikrarın bozulmaya başladığı peri menopoz (menopoz öncesi) yahut çabucak sonrası yani bayanların en kırılgan olduğu devirde görülür.
Akut koroner sendrom kuşkusuyla acil hastaneye gelen her 100 hastanın yaklaşık 2’sinde teşhis budur. Ani ıstırap, hayal krıklığı ve gerilimle gelişir. Sebebi östrojen düzeylerindeki düşüş ve gerilim hormonlarına verilen aşırı yansıdır.
Östrojenin verdiği ve geri aldığı
Kadınların doğurganlık dönemi boyunca koroner kalp hastalığı erkeklere nazaran daha az görülür. Bunun sebeplerinden biri, östrojen hormonunun damarların iç yüzeyini ve kan yağlarını olumlu yönde etkilemesidir. Lakin östrojen bayanı kalp hastalığına karşı büsbütün koruyan bir kalkan değildir. Bu büyük ölçüde damar iç katmanında nitrik oksit üretimini artırıp damarı gevşeten, LDL kolesterolü düşürüp HDL’yi yükselten, damar duvarını esnek tutup, enflamatuar süreçleri baskılayan östrojen sağlamaktadır. Ancak bu bir bağışıklık değil “ödünç verilmiş bir armağandır.”
Menopoz etkisi
Menopozla birlikte östrojen çekildiğinde olaylar aksine dönüp LDL yükselip, HDL’nin esirgeyici özelliği azalmakta, tansiyon yükselmekte, bel etrafı artmakta (obezite), damarlar sertleşmekte ve insülin direnci ve diyabet kapıda beklemektedir.
Kadınların koroner risk eğrisi menopozdan sonra süratle erkeklerinkine yaklaşır. Menopoza 45 yaşından evvel giren ya da cerrahi menopoza giren bayanlarda bu süreç daha erken ve daha sert başlar.
Hormon tedavisi korur mu?
Yıllarcatartışılan bu husus “zamanlama hipotezi” ile kabul görmüş bulunmaktadır. Hormon tedavisi menopozun çabucak başlamakta olduğu sıra (perimenopoz) yahut çabucak sonra yani damarlar şimdi görece olarak sağlıklıyken başlandığında kalp açısından yararlıdır. Ama damar plaklarının oturduğu bir hastada başlandığı vakit ise ziyan verebilir. Buradaki kural nettir: “Kadın doğum hekimi hormon tedavisini kalbi korumak için değil menopoz şikâyetleri için verir” lakin kararı kişiselleştiren, bayanın kardiyovasküler riskini hesaplayan “kardiyologdur.”
STRES NASIL ETKİLER?
Streskadın kalbine önemli manada dokunmaktadır. Kadınların maruz kaldığı gerilim tipleri de erkeklerden farklıdır. Tüm aileye bakım verme yükü, ekonomik güvencesizlik, çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve aile içi şiddet bayanlarda besbelli biçimde daha yaygın ve kardiyovasküler tesirleri daha barizdir. Memleketler arası kardiyoloji literatürü artık bu başlıkları koroner kalp hastalığında hesaba katılması gereken risk olarak ele almaktadır.
Mutlaka takip edilmeli
Kırık Kalp Sendromu’nda kalp kası birçok hastada haftalar içinde eski gücüne dönse de akut periyotta kalp yetersizliği, dayanılmaz göğüs ağrısı, ritim bozukluğu olabildiği üzere akciğer ödemi ve şok gelişebilir. Az de olsa hayati risk dikkate alınarak tedavi yoğun bakımda sürdürülmelidir. Yaklaşık % 5 hastada yıllar içinde tekrarlayabilir. Elhasıl “geçer” denip konutuna gönderilecek bir tablo değil; hastanede izlenmesi ve takip edilmesi gereken gerçek bir kalp hastalığıdır.
KALP SAĞLIĞI
Bir bayan kalbini nasıl koruyabilir?
Korunmanın temeli, riskleri erken tanımaktır.
KADINLAR…
– Belli aralıklarla tansiyonlarını ölçtürmeli,
– Kolesterol ve kan şekeri kıymetlerini öğrenmeli,
– Sigara kullanmamalı,
– Haftada en az 150 dakika orta şiddette hareket etmeli,
– Akdeniz tipi beslenmeyi benimsemeli,
– Sağlıklı kiloya ulaşmalı,
– Düzenli uyumalı,
– Stresten mümkün olduğunca uzak durmalı, gerilim idaresini öğrenmeli,
– Düzenli olarak kalplerini denetim ettirmeli.
Zaman kaybetmeyin!
Göğüste 15-20 dakikadan uzun süren baskı, sıkışma yahut yanma; buna eşlik eden nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, çene-sırt-omuz-kola yayılan ağrı, ani bitkinlik yahut bayılma hissi varsa 112’yi arayın ya da etrafınızdakilere aratın. ‘Geçer’ diye beklemeyin, Kalp kasından vakte bağlı olarak kaybedilen doku geri gelmiyor; kaybedilen her dakika kalp adalesinde kalıcı hasar bırakıyor.
Bu yanılgılar teşhisi geciktiriyor
Bir çalışmada (VIRGO) bayanların şikâyetle başvurdukları vakit doktor tarafından “kalp dışı” bir sebebe bağlanma oranı % 53, erkeklerde % 37 olduğu görülmüştür. Kadınların da kendi belirtilerini daha çok gerilime, korkuya ya da reflüye yorumlamaları teşhiste kabul edilemeyecek bir gecikmeye neden olmaktadır. Bu sebeple şimdiki kardiyoloji kılavuzları “tipik ağrı/atipik ağrı” ayrımını terk etmiş, yerine “kardiyak, mümkün kardiyak, kardiyak olmayan” sınıflaması önermektedir. Bunda gaye bayanın ağrısını daha baştan kıymetsiz bir ağrı olarak görülmesinin önüne geçmektir.
Östrojenin verdiği ve geri aldığı
Kadınlarındoğurganlık dönemi boyunca koroner kalp hastalığı erkeklere nazaran daha az görülür. Bunun sebeplerinden biri, östrojen hormonunun damarların iç yüzeyini ve kan yağlarını olumlu yönde etkilemesidir. Fakat östrojen bayanı kalp hastalığına karşı büsbütün koruyan bir kalkan değildir. Bu büyük ölçüde damar iç katmanında nitrik oksit üretimini artırıp damarı gevşeten, LDL kolesterolü düşürüp HDL’yi yükselten, damar duvarını esnek tutup, enflamatuar süreçleri baskılayan östrojen sağlamaktadır. Fakat bu bir bağışıklık değil “ödünç verilmiş bir armağandır.”