Duayen gazeteci ve SÖZCÜ muharriri Emin Çölaşan, SÖZCÜ TV’de Bala Ateş Irmak’a konuk oldu. Meslekte yarım asırı geride bırakan Çölaşan ülkemizde gazeteciliğin geldiği durumu ve medya tertibini yorumladı.
Sayın Çölaşan, yazınızda “Türkiye sürprizler ülkesine dönüştü” vurgunuz vardı. Halk TV’ye kayyum atandığını gördük ve bunu da bir sürpriz olarak değerlendirdiniz. Bu noktada sizi en çok düşündüren, tahminen de sizi en çok endişelendiren başlık, bahis neydi?
Medya ile ilgili olarak her şey beni düşündürüyor ve tasa yaratıyor bende. Yalnızca bende değil bütün toplumda yaratıyor. Yani olacak şey değil zira bu yaşadıklarımız. İşte gazetedeki yazımda da onu biraz aktarmaya çalıştım. Bu olayları yaşayacağımızı biz hiçbir vakit bilemezdik. Öngöremezdik. Ancak oldu. Yani diyoruz ki her sabah kalkınca ‘vay be bu da mı oldu?’ Hayretle birbirimize soruyoruz. Nitekim o denli hem de biz gazeteci olduğumuz halde aklımız mantığımız bu işleri almıyor. Yasalar da öngörmüyor bu türlü bir şeyi aslında. Ve bu formda gidiyor. İş nereye varır, nasıl biter, onu daima birlikte göreceğiz. Şu anda bilemiyoruz yani.
Emin Çölaşan, Bala Ateş Irmak’ın sorularını yanıtladı.
GAZETELER İFLAS ETTİRİLİYOR
Yazınızda muhalif medya açısından bir gözdağı dediniz Halk TV’ye kayyum için. Halk TV’de yaşananlara baktığımız vakit, bunu yalnızca Halk TV özelinde mi değerlendirmeliyiz?
Tabii ki daha geniş bir mana taşıyor. Zira yalnızca Halk TV değil. Bugün Halk TV, yarın tahminen Sözcü TV, öbür gün bilmem ne TV. Yalnızca TV’ler de değil, gazeteler ne olacak? Yani bugün gazeteleri de iflas durumuna sürüklüyorlar. Yani iki tane karar aldın mı zati her şey bitiyor. İtiraz edecek güç yok. Hiçbir şey yok memlekette. Yani sade televizyonlar değil, televizyonda daha kolay natürel bu iş. Televizyonda birisi canlı yayında çıksın, mesela ağzından bir küfür çıksın kazara, anında tedbir alıyorlar. Gazetede biraz daha güç. Mahkemeye falan gideceksin, orada bir kadro şeyler olacak. Oradan sanıyorum ürküyorlar biraz iktidar olarak yani.
Gazeteci olmayan patronlar
Burak Akbay bizim işverenimiz. Ve onu yazmıştım, bence çok değerli bir olaydır. Zira Burak Akbay, Türkiye’de gazeteci olan, tırnak içinde söylüyorum, gazeteci olan, gazete işvereni olan tek gazeteci. Bu türlü şey olur mu ya? Hepsi dolmuşlar dışarıdan, iş adamları, holding sahipleri, içlerinde bir tane gazeteci yok. Bütün gazetelere bak. SÖZCÜ GRUBU dışında, gazeteci olan bir tane işveren yok. E bunlar doğal olarak kendi işleriyle uğraşıyorlar. Kendi çıkarları doğrultusunda. Burak Akbay bugüne kadar ne bir devlet ihalesine girdi, ne rastgele bir leke sürüldü üzerine. Ve yalnızca ve yalnızca gazeteci. Merhum babası da Ertuğrul Akbay, o da gazeteciydi. Demek aileden gelen bir durumları var, çok güzel bir, olumlu bir durum olağan. Burak Akbay’ın durumu da bu. Yani medya bugün iş adamlarına emanettir. Kıssa budur.
Her yazımı üç defa okuyorum
Gazeteci dediğimiz bizler özgürce soru sorabilmeliyiz, özgürce yazabilmeliyiz. Bazen bunun imkanı da olamadığı vakitler oluyor. Genel olarak gazetecilerin üzerindeki o baskıyı oluşturan ya da özgürce yazılmasına mani olan o şey nedir?
Şimdi ben sana bak kendimden örnek vereyim. Ben her gün bir yazı yazıyorum. Haftada beş gün yazı yazıyorum, hele kritik birtakım mevzular varsa, yani yazımda ele alacağım ya da aldığım, inanır mısın yazıyı geçmeden evvel tahminen aşikâr cümleleri üç sefer falan okuyorum. Ya başımıza bir iş gelmesin. Yalnızca ekonomik değil yani, bir de tutuklanma olayı var. Tekrar yazdım yazımda, bir gazeteci arkadaş geçenlerde bir haber yazmış internet sitesinde, ‘cuma günü değerli bir bakanın istifa etmesi bekleniyor’ bu kadar. Yedi söz falan. Ya adamı tutukladılar. Tutukladılar adamı ya. İnanılır üzere değil. Öteki hiçbir münasebeti yok. Nasıl oluyor bu iş arkadaş? Şimdi günün birinde sabah biz de basılırız, bizi de götürürler.
İster istemez lisanımızda sansür var
Bazen oto sansür uygulamak durumunda kalıyoruz. Tabi kendini sansür ediyorsun resmen. Ve ben bunu açıkça da söylüyorum, arkadaşlarımız da biliyor, herkes konuşuyor bunu esasen. Yani bugün muhalif kesimde olup da kendini sansür etmeyen bir gazetecinin olacağını ben düşünemiyorum. Bu türlü bir ortamda yaşıyoruz. Beşerler korkutulmuş, sindirilmiş, yani ne diyeceğimi de bilemiyorum. Şimdi burada bir şey söyleriz, sabahı alıp götürürler. Bu türlü bir ortam var Türkiye’de. Olur üzere değil yani.
Artık gazeteci olma ortamı yok
Bir yandan da mesleğe aramıza yeni katılanlar oluyor. Onlara bir teklifiniz olsa ne söylersiniz?
Valla hepsine gelmeyin derim. Yani gazeteci olmanın yeri, vakti, ortamı değil artık Türkiye’de. Bunu samimiyetle söylüyorum. Ha çocuk diyorsa ki ben anamdan gazeteci doğdum, bu işten diğer hiçbir şeye girmem, e o vakit buyursun gelsin. O da şayet torpilini bulursa. Zira torpil olmadan işe girmek mümkün değil.
ORTAM HİÇ UYGUN DEĞİL
Hele gençler için, mümkün değil. Uygun bir meslek olmaktan çıktı, ismi çok hoş. Ben de gururla taşıyorum o mesleğin ismini ancak şartlar artık çok değişti. Her şey değişti. Gel kardeşim. Otur yapabiliyorsan yap. Fakat bitiyor bu iş. Kararını kendi versin. Ancak bir denesin evvel. Lakin sonucu olumlu olmayacak zira yüzlerce çocuğu tanıdım. Bir isteğe kapılıp gazeteci oldular vaktinde. Sonra da bırakıp örneğin bankalara gittiler bilmem nereye gittiler bu türlü.
İktidara yakın medya batık durumda
Sanırım iktidar kısmının de medyanın halini düşünmesi gerekir. Zira onların gazeteleri aslında batık. Satan bir gazeteleri yok yani mümkün değil. Bir grup gazetelerine bakıyorsun, yani herhalde günde 200 tane 300 tane falan satıyordur, komik bir durum yani. İnanmak da zordur bu söylediklerime ancak gerçek bu. Bayiler kapandı, gazete bayileri. Yalnızca marketlerde bugün gazeteleri görebiliyorsun, bulabiliyorsun Türkiye’de. Ne kadar berbat. Bir sürü ile, ilçeye gazete gitmiyor artık. Evvelce en ufak köylere bile kamyon seferleriyle gazeteler giderdi. Şimdi yok o denli bir durum. Yani düzgün bir durumda değiliz. Ve bu mevzu herkesi ilgilendiren bir bahis.
Teknoloji, gazete satışlarını vurdu
Emin Bey, geçmişten bugüne gazetecilikte neler değişti, en temel değişen şey neydi ya da neler misal kaldı?
Enbasitinden bir defa teknoloji değişti. Yani evvelce gazete baskıları yani müthiş bir şeydi o ya. Izdıraptı yani insanlara. Hem basanlara hem hazırlayanlara. Hakikaten ızdırap verirdi. Şimdi tıkır tıkır iki tane düğmeye basıyorsun, öbür taraftan iki tane düğmeye basınca da şey çıkıyor, gazete çıkıyor. Fakat kıssa şu şimdi; gazetelerin satışı tıkandı. O önemli bir sorun. Çok çok önemli bir sorun yani. Gazeteler artık giderek daha az satılıyor. Niçin? Zira beşerler kolayını buldu. Elinde cep telefonu, tıkır tıkır tıkır oradan internetten giriyor bilmem nerden giriyor bizim yazılarımızı örneğin okuyor oradan.
Ekonomik kurallar zor
Bir de Türkiye’nin ekonomik ortamında maddi güç. Yani bugün neresinden baksanız bir gazete ortalama Türkiye’de 30-35 lira dolaylarında günlük gazete. E şimdi bu ediyor ayda bin lira. Bir sürü insan ya tembelliğinden ya da maddi gücü olmadığından gazete almıyor. Bu işin nereye varacağını bizler de kara kara düşünüyoruz.