Sanayi Devrimi periyodundaki uzun mesai müddetlerinden günümüzün insan odaklı ve verimlilik temelli modellerine geçiş süreci dünya genelinde sürat kazanmış durumda.
Brezilya’da son periyotta alınan kararla haftalık çalışma mühletinin 44 saatten 40 saate düşürülmesi ve fiyat kesintisi olmaksızın iki gün hafta sonu müsaadesi tanınması, bu global dönüşümün son örnekleri arasında yer alıyor.
Türkiye Gazetesi muharriri İsa Karakaş’ın aktardığı bilgilere nazaran, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 1919 yılında belirlediği günde 8, haftada 48 saatlik birinci milletlerarası standarttan bu yana çalışma müddetlerinin azaltılmasına yönelik düzenlemeler devam ediyor.
ILO’nun 1935’te benimsediği 40 saatlik çalışma gayesinin akabinde; Fransa 1936 ve 1998-2000 yıllarındaki ıslahatlarla süreyi 35 saate kadar indirdi. ABD ise 1938 yılında kabul ettiği Adil Çalışma Standartları Yasası ile 40 saatlik sonu mevzuatına dahil etti.
Yakın devirde İzlanda, 2015-2019 yılları arasında 35-36 saatlik deneme uygulamaları gerçekleştirirken; Kolombiya, Şili, Meksika ve Brezilya üzere ülkeler de kademeli yahut anayasal düzenlemelerle mesai müddetlerini 40 saat ve altına düşüren adımlar attı.
TÜRKİYE’DEKİ MEVCUT MESAİ SAATİ DURUMU
Türkiye’de yürürlükte bulunan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesine nazaran haftalık çalışma mühleti en çok 45 saat olarak uygulanıyor. Uygulamada bu müddet, haftada 6 gün çalışılan iş yerlerinde günlük 7,5 saat, 5 gün çalışılan yerlerde ise günlük 9 saat olarak dağıtılıyor.
Mevcut global ve bölgesel bilgiler incelendiğinde haftalık çalışma mühletleri şu şekildedir:
Avrupa Birliği genelinde: 35 – 40 saat
İzlanda: 35 – 36 saat
Avustralya: 38 saat
Japonya, Güney Kore, Şili, Brezilya: 40 saat
Türkiye: 45 saat
ESNEK ÇALIŞMA VE VERİMLİLİK ETKİLERİ
Çalışma müddetlerinin düşürülmesini savunan değerlendirmelerde, uzun mesai saatlerinin kronik yorgunluk, gerilim ve iş kazalarına yol açtığı vurgulanıyor.
İzlanda ve Fransa uygulamalarından elde edilen bilgiler, çalışma müddetlerinin azalmasının iş kusurlarını ve hastalık müsaadelerini azaltırken üretim kalitesini artırdığını gösteriyor.
Ayrıca çağdaş teknolojinin ve yapay zeka tahlillerinin iş süreçlerini hızlandırması sebebiyle, klâsik mesai saatlerinin tekrar yapılandırılmasının genç ve bayan istihdamını destekleyebileceği belirtiliyor.
Maaş kesintisi yapılmaksızın haftalık çalışma müddetinin 40 saate çekilmesi ve iki günlük hafta sonu müsaadesinin yasal garantiye kavuşturulması, toplumsal diyalog çerçevesinde kademeli olarak uygulanabilecek bir ıslahat seçeneği olarak sunuluyor.