Türkiye’nin idari taksimatında geçmiş yıllarda yürürlüğe giren kanunlar ve idari kararlar, sonların ve vilayet yapısının periyot dönem yine belirlenmesine yol açtı. Bilhassa 1920’li ve 1930’lu yıllarda alınan kararlarla müstakil vilayet pozisyonundaki birçok yerleşim yeri ilçeye dönüştürülerek komşu illerin sonlarına dahil edildi.
İSTANBUL’UN HANGİ İLÇELERİ İL STATÜSÜNÜ KAYBETTİ?
Cumhuriyet’in birinci yıllarında uygulanan idari yapılanmada, günümüzde İstanbul’un en yoğun nüfuslu ilçeleri arasında yer alan Beyoğlu, Üsküdar ve Çatalca ayrı birer il statüsünde bulunuyordu.
Kendi idari teşkilatına sahip olan bu üç merkez, Cumhuriyet’in birinci devrinde yapılan mülki yönetim ıslahatları ve hudut düzenlemeleri çerçevesinde il unvanını kaybederek İstanbul ilinin hudutları içerisine birer ilçe olarak bağlandı.
1926’DA İLÇEYE DÖNÜŞTÜRÜLÜP BİR DAHA İL OLAMAYAN YERLER
Anadolu genelinde 1926 yılında yürürlüğe giren idari kararlar sonucunda vilayet statüsünden ilçe statüsüne düşürülen ve aradan geçen müddette yine il yapılmayan 8 büyük yerleşim yeri kayıtlarda yer alıyor:
Ergani: Diyarbakır
Gelibolu: Çanakkale
Kozan: Adana
Siverek: Şanlıurfa
Genç: Bingöl
Doğubayazıt: Ağrı
Silifke: Mersin
Şebinkarahisar: Giresun
YILLAR SONRA İL UNVANINI GERİ ALAN ŞEHİRLER
İdari haritada yapılan düzenlemelerle evvel ilçe yapılan, fakat sonraki yıllarda çıkarılan özel yasalarla tekrar il statüsüne kavuşturulan kentler de bulunuyor:
Ardahan: 1926’da ilçe yapıldı, 1992 yılında tekrar il statüsü kazandı.
Aksaray: 1933’te ilçe yapıldı, 1989 yılında tekrar il oldu.
Osmaniye: 1933’te ilçe statüsüne indirildi, 1996’da tekrar vilayet yapıldı.
Kırşehir: 1954’te ilçe yapıldı, 1957 yılında tekrar il oldu.
Bunun yanı sıra Artvin, Bitlis, Hakkâri, Tunceli ve Muş da 1920’li ve 1930’lu yıllardaki düzenlemelerle süreksiz olarak ilçe pozisyonuna getirilmiş, akabinde yürürlüğe konan yasal düzenlemelerle il statülerini yine elde etmiştir.