Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Yaklaşık 1,5 milyarlık nüfusuyla dünyanın en kalabalık ülkelerinden birisi olan Çin, her geçen gün giderek büyüyen ekonomisiyle de önemli küresel aktörlerden birisi. Dünyanın farklı bölgelerinde kimi zaman ekonomik, kimi zaman politik, kimi zaman da askerî hamlelerle etkisini artıran Çin, ABD’nin en büyük rakiplerinden biri hâline gelmiş durumda. Bu rekabet ortamında taraflar, birbirleri hakkında daha fazla bilgi edinebilmek adına ilginç yöntemlere başvuruyor. Bu duruma ilişkin son iddialardan birisi geçtiğimiz günlerde ABD’li üst düzey yetkililerden geldi. Başkan Trump’a yakın olan ve ismini gizleyen iki üst düzey yönetici, Çin’in diğer ülkeler hakkında istihbarat toplamak için sivil ticaret filosundaki gemileri kullandığına inandıklarını söyledi. Washington’daki Çin Büyükelçiliği yetkilileri ise bu iddiaları yalanladı.
İddiaya göre Çin devletine ait olan ve dünyanın en büyük denizcilik şirketlerinden birisi olan COSCO (China Ocean Shipping Company / Çin Okyanus Nakliyat Şirketi) filosunda bulunan gemilere entegre edilen özel sistemlerle uzun yıllardır Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya kıyılarında sinyal istihbaratı topluyor. COSCO’ya ait ticari filoda 1400’den fazla gemi bulunuyor. Buna ek olarak şirketin Avrupa, Orta Doğu ve Afrika başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerindeki çok sayıda limanın işletilmesinden sorumlu olduğu biliniyor.
‘SİVİL GEMİLERE GİZLENMİŞ ÖZEL SİSTEMLER VAR’
İsmini vermeyen üst düzey ABD’li yetkililere göre COSCO, Pekin yönetimi ile istihbarat alanında uzun yıllardır devam eden bir iş birliği içinde. Bu iş birliği sonucunda Çin; Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya’da bulunan askerî gemiler ile uçaklara ilişkin iletişim sinyallerini ve dijital izleri topluyor. Uzmanlar, Çin’in 2017 yılında ulusal istihbarat yasasında yaptığı değişikliğin bu durumu mümkün kıldığını ifade ediyor. Pekin yönetimi, söz konusu değişiklikle ülkedeki tüm kuruluşların ve vatandaşların istihbarat çalışmalarını desteklemesini zorunlu hâle getirmiş, hükümeti de bu maksatla görev yapan kişi ve kurumları korumakla yükümlü kılmıştı.
ABD’li yetkililere göre Çin, sivil ticari gemilere gelişmiş ekipmanlar yerleştirerek hedeflediği ülkeye ait iletişim teknolojileri ve şifreleme yöntemleri hakkında bilgi toplamaya çalışıyor. COSCO’ya ait gemilerde bulunduğunu iddia ettikleri cihazların detaylarına tam olarak hâkim olmadıklarını belirten yetkililer, bunların standart iletişim sistemlerinden farklı olduğunu vurgulayarak söz konusu ekipmanları “sofistike sinyal istihbaratı toplama platformu” olarak tanımlıyor.
Uzmanlara göre özel olarak tasarlanmış sinyal istihbarat sistemleri, boyut ve şekil bakımından olduğu kadar yetenekleri bakımından da oldukça çeşitlilik gösterebiliyor. Bu cihazlar çok küçük ve basit olabileceği gibi son derece karmaşık sistemler de olabilir. Hatta hâlihazırda çok sayıda antene sahip olan modern ticari gemilerde gizli şekilde faaliyet gösterebilirler. ABD’li yetkililerin iddiasının gerçek olduğu senaryoda Çin’in sivil gemilerle topladığı istihbaratın nereye ve ne şekilde gönderildiği ise henüz bilinmiyor. Uzmanlar bu konuda iki ihtimal üzerinde duruyor: Verileri güvenli bir anda fiziksel olarak teslim etmek ya da uydu üzerinden anlık olarak değerlendirme merkezlerine aktarmak.
ABD GEMİLERİNİ ÇİN Mİ TACİZ ETTİ?
Çinli yetkililer ABD’den gelen bu iddiaları reddetse de geçmişte yaşanan bazı olayların ABD’li yetkililerin şüphelerini güçlendirdiği ifade ediliyor. Bunun en önemli örneklerinden biri, 2019 yılında ABD’nin Güney Kaliforniya kıyılarında yaşandı. Bölgedeki ABD savaş gemilerinin kimliği belirsiz dron sürüleri tarafından taciz edildiği olayda, dronların fırlatıldığı noktanın yakınlarda bulunan Hong Kong bayraklı bir sivil gemi olabileceğinden şüphelenilmiş ancak net bir sonuca ulaşılamamıştı.
2009 yılında Çin balıkçı gemileri ABD Donanması’na ait USNS Impeccable gemisini taciz etmişti
Analistler, Çin iddiaları reddetse de benzer istihbarat faaliyetlerinin birçok ülke tarafından yürütüldüğüne dikkat çekerek Çin’in de dünyanın dört bir yanına giden ticari gemileri bu amaçla kullanmasının mümkün olduğunu düşünüyor. Kargo gemilerinin tatbikat bölgeleri ya da çatışma alanlarına çok yakın geçmesi, bu araçları istihbarat toplamak için son derece avantajlı hâle getiriyor. Uydular ve keşif araçlarından elde edilen verileri analiz ederek ABD ordusuna ve hükümetine konum bazlı istihbarat sağlayan ABD Ulusal Jeo-Uzamsal İstihbarat Ajansı (NGA), 2021 tarihli raporunda önemli bir uyarıda bulunmuştu. Raporda, dünyanın dört bir yanındaki limanlarda bulunan Çin’e ait tesislerin istihbarat toplama ve elektronik savaş gibi operasyonlarda aktif olarak kullanılabileceğine dikkat çekilmiş, özellikle COSCO’nun Belçika’daki Zeebrugge Limanı’nda bulunan tesisinin Avrupa için risk oluşturabileceği vurgulanmıştı.
Son yıllarda ABD’de, Çinli şirketlerin ve vatandaşların satın aldığı arazilerin istihbarat toplamak amacıyla kullanıldığı iddiaları tartışılıyor. Çin gemilerinin casusluk faaliyetlerinde kullanıldığına yönelik iddialar onlarca yıllık bir geçmişe sahip olsa da ABD yetkililerinin bu gemileri izlemek veya engellemek adına hangi adımları attığı henüz bilinmiyor. Pentagon’un Ocak 2025’te Çinli denizcilik şirketi COSCO’yu Çin ordusuyla bağlantılı şirketler listesine eklediği, firmaya resmi yaptırım uygulamasa da ABD hükümetinin tedarik süreçlerinden menettiği biliniyor. İki ülke arasındaki istihbarat savaşlarının geleceğini ise zaman gösterecek.