Yaz aylarında güneşle birlikte gücümüz ve moralimiz yükselir. Lakin aşırı sıcaklarda beynimizi zorlayan görünmez bir yük de göz ardı edilmemelidir. Yükselen sıcaklıkların kalp kadar beyin için de önemli bir risk oluşturduğuna dikkat çeken Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Bazı belirtileri ciddiye almamak hayati tehlike yaratabilir’’ dedi ve şu bilgileri paylaştı:
Prof. Dr. Derya Uludüz
İlk işaret göz kararması olabilir
Sıcak havada uzun mühlet ayakta kalan ya da oturduğu yerden birden ayağa kalkan bir kişi; göz kararması, kulaklarında uğultu, mide bulantısı ve soğuk terleme yaşayabilir. Akabinde kısa vadeli şuur kaybı gelişebilir. Buna sıcak senkobu, yani sıcakla alakalı bayılma denir.
Nörolojik meseleler yaşanabilir
Yeterince sıvı alınmazsa dolaşan kan ölçüsü azalır, tansiyon düşebilir ve beyne giden kan akımı süreksiz olarak yetersiz kalabilir. Bu süreç hafif olduğunda yorgunluk, baş ağrısı ve dikkat dağınıklığıyla başlar. İlerledikçe sersemlik, bayılma, şuur değişikliği, nöbet ve koma üzere daha önemli nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir.
Sıcak bitkinliği hafife alınmamalı
Bu durum, bedenin aşırı terlemeyle su ve tuz kaybetmeye başladığını gösteren kıymetli bir ikazdır. Baş ağrısı, yoğun susama, bulantı, baş dönmesi, halsizlik, sonluluk, kas krampları, aşırı terleme, süratli nabız ve idrar ölçüsünde azalma görülebilir.
Bu tablo biraz dinlenince geçer diye düşünülmemelidir. Zira sıcak bitkinlik hayatı tehdit eden sıcak çarpmasına dönüşebilir.
‘Sıcak çarpması’ acil bir durumdur
Sıcak çarpmasında bedenin ısı denetim sistemi çökmeye başlamış ve beyin işlevleri etkilenmiştir. Burada ayırt edici nokta zihinsel durumdaki bozulmadır. Sıcakta kalan kişi artık mantıklı konuşamıyor, yürüyemiyor, etrafını tanımıyorsa, bu bir acil durumdur. Tedavi gecikirse kalıcı beyin hasarı, çoklu organ yetmezliği ve mevt gelişebilir.
Damarların istikrarı bozulabilir
Özellikle damar hastalığı olan bireylerde susuzluk arttıkça kan koyulaşır, pıhtılaşmaya eğilim yükselebilir ve kalp sirkülasyonunu sürdürebilmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır. Tansiyon bazen apansız düşer, bazen de gün içinde sert dalgalanmalar yaşar. Bedenin uzun mühlet maruz kaldığı yoğun ısı gerilimi, damar duvarlarını ve iltihaplanma süreçlerini etkileyerek felce taban hazırlayabilir.
Felç nasıl anlaşılır?
Felç bazen yüzün bir tarafında hafif bir kayma, bir kolda ya da bacakta apansız gelişen güçsüzlük, konuşmanın bozulması, birden ortaya çıkan görme kaybı, beklenmedik bir istikrar sorunu ya da hayatın en şiddetli baş ağrısı ile kendini gösterir.
İşte bu türlü bir anda “Sıcaktan oldu, biraz dinlenince geçer” diye beklemek tehlikelidir. İnmede kaybedilen her dakika, beyin dokusu için kıymetlidir. Bu yüzden çabucak 112 aranmalıdır.
Migren tetiklenebilir
Yaz ayları migreni olan bireyler için de zorlayıcı olabilir. Yoğun sıcak, parlak güneş ışığı, uyku tertibindeki değişim, öğün atlama ve uzun müddet aç kalma migren atağını kolaylaştırabilir.
Kimler dikkatli olmalı?
Yaş ilerledikçe susama hissi azalabilir ve bedenin ısıyı dışarı atma kapasitesi zayıflayabilir. Bebekler, hamileler, açık havada çalışanlar, yoğun spor yapanlar ve yalnız yaşayan şahıslar de risk altındadır.
Kalp, böbrek ve akciğer hastalığı olanlar; diyabet, hipertansiyon, obezite, migren, epilepsi yahut daha evvel inme hikayesi olanlar sıcak günlerde daha dikkatli olmalıdır.
İdrar söktürücüler, birtakım tansiyon ilaçları, birtakım antidepresanlar susama hissini, terlemeyi, tansiyonu yahut bedenin ısı denetimini etkileyebilir. Fakat bu ilaçlar mutlaka doktora danışılmadan bırakılmamalıdır.
BEYİN SAĞLIĞI
İlk yardımın püf noktaları
– Kişiyihemen serin, gölgeli bir yere alın. Baş dönmesi ve bayılacak üzere olma hissi varsa yere yatırın. Üzerindeki fazla giysileri gevşetin ya da çıkarın.
– Bilinci büsbütün açıksa ve rahat yutabiliyorsa, küçük yudumlarla serin su verin. Cildini suyla ıslatın, hava deveranını artırın.
– Soğukpaketleri bir beze sararak boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine yerleştirin.
– Bilinç bulanıklığı, anlamsız konuşma, yürüyememe, nöbet, çok yüksek beden ısısı ya da şuur kaybı varsa çabucak 112’yi arayın. Bu durumda ağızdan su, ilaç ya da yiyecek vermeyin. Ambulans gelene kadar kişiyi soğutmaya devam edin.
Alınması gereken önlemler
İşte sıcakların tesirinden korunma yolları:
– Suyu susamadan için: Suyu bir anda büyük ölçülerde içmek yerine, gün boyunca nizamlı aralıklarla ve küçük yudumlarla tüketmek daha hakikat olur.
İdrarın renginin besbelli biçimde koyulaşması ve ölçüsünün azalması, ağız kuruluğu, baş ağrısı, yorgunluk ve sersemlik susuzluk işaretidir.
– Günün en sıcak saatlerinde hayatı yavaşlatın: Hareketli işleri sabahın erken saatlerine ya da akşam serinliğine bırakmak en akılcı tahlillerden biridir. Öğlen saatlerinde dışarı çıkmak zorundaysanız, temponuzu düşürün, sık sık gölgede mola verin.
– Şapka değerlidir ancak tek başına kâfi değildir: Yazın sırf şapka taktığınız için kendinizi büsbütün inançta sanmayın. Şapka başı direkt güneşten koruyabilir ancak bedenin genel ısı yükünü ortadan kaldırmaz. Açık renkli, ince, hafif ve bol giysiler tercih etmek bedenin serinlemesini kolaylaştırır.
– Evin içindeki sıcaklığı hafife almayın: Güneş alan, havasız ve uygun serinletilemeyen meskenler, bilhassa ileri yaştaki şahıslar için önemli bir risk oluşturabilir. Kapalı ortamda biriken sıcaklık, fark edilmeden beden ısısını yükseltebilir.
Gündüz güneş alan perdeleri ve panjurları kapatmak, meskenin içeri daha az ısı almasını sağlar. Hava akşam serinlediğinde pencereleri açarak konutu havalandırmak, içeride biriken sıcak havayı azaltır.
– AlkolDEN ve aşırı kafeinden uzak durun: Alkol, sıcak havada sıvı kaybını artırabilir, tansiyon ve istikrar üzerinde tesirli olabilir, üstelik sıcağın oluşturduğu şuur bulanıklığının fark edilmesini zorlaştırabilir. Kafein de ölçülü tüketilmelidir. Sıcak günlerde temel içeceğin su olması en hakikat yaklaşımdır.