Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Çin’deki birçok sektör hâlihazırda büyük bir dönüşüm ve büyüme içerisinde ve bu gelişmelerin askeri havacılık sektöründeki etkisi tüm dünyada hissedilir bir boyuta ulaştı. Pekin’in hâlihazırda insanlı ve insansız tipte çok sayıda savaş uçağı ürettiği ve bu sistemlerden bazılarının ihraç edilip dünyanın farklı bölgelerindeki çatışma alanlarında kullanıldığı biliniyor. Pentagon’un Çin ordusu hakkında ABD Kongresi’ne sunduğu yıllık raporun gizliliği kaldırılan bölümünde yer alan bilgilere göre Çin, bu alandaki üretim kapasitesini ve yeteneklerini her geçen gün artırıyor.
J-10
Raporda, Çin’in son dönemlerde “yenilikçi kuyruksuz tasarım özelliklerine sahip iki gizli uçağın” tanıtımına vurgu yapılıyor. Bu uçakların daha önce basında kendine yer bulduğu, gayriresmî olarak J-36 ve J-XDS olarak adlandırıldığı biliniyor. Aynı raporda dikkat çekilen bir diğer savaş uçağı ise beşinci nesil olarak ifade edilen, kara konuşlu J-35A uçağı. Bunlara ek olarak Çin’in uçak gemilerinde kullandığı J-15D elektronik harp uçakları ve temelde bir kargo uçağı olan Y-20B’nin havadan erken uyarı ve kontrol uçağı versiyonlarının “gelişmiş gizli uçakları tespit etmek için tasarlandığı” ifadeleri kullanılıyor.
ÇİN, 2035’E KADAR 9 UÇAK GEMİSİNE SAHİP OLACAK
Pentagon tarafından hazırlanan raporda, Çin’in 2035 yılına kadar altı uçak gemisi üretmeyi hedeflediği ve böylece toplamda dokuz uçak gemisine sahip olacağı belirtiliyor. Çin’in üçüncü uçak gemisi olan Fujian’ın, mayıs ayından bu yana deniz denemelerine başladığı biliniyor. Son bilgilere göre nükleer tahrik sistemini kullanması beklenen dördüncü uçak gemisi için de çalışmalar devam ediyor. Mevcut inşa projelerinin aksamadığı bir senaryoda, Çin’in uçak gemisi filosu ile ABD Donanması’nın aktif 11 nükleer enerjili uçak gemisi arasındaki farkın hızlı bir şekilde kapanacağı ifade ediliyor.
FC-31
Çin’in ürettiği savaş uçaklarına birden fazla ülkenin ilgi duyduğu vurgulanan raporda, beşinci nesil olduğu ifade edilen J-35 uçaklarının ihraç versiyonu olan FC-31 uçakları ve 2025 yılında Pakistan ile Hindistan arasında yaşanan hava çatışmalarında Fransa üretimi Rafale jetlerini düşüren J-10 uçaklarına dikkat çekildi. Bu uçaklara ek olarak Çin ordusunun envanterinde bulunmayan ancak Pakistan-Çin ortak yapımı olan JF-17 uçaklarının da ihraç potansiyeline dikkat çekildi. Pentagon raporunda yer alan bilgilere göre Mayıs 2025 itibarıyla FC-31 uçakları için herhangi bir satış yapılmadı. Ancak hâlihazırda bir J-10 kullanıcısı olan Pakistan’ın bu uçakları almak konusunda oldukça istekli olduğu biliniyor. Pakistan, daha önce de FC-31 tedariğine ilişkin resmi bir açıklama yapmıştı. Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin de bu uçaklarla ilgilenen potansiyel müşteriler olduğu bilgisine yer verildi.
Suudi Arabistan’ın daha önce İngiltere aracılığıyla Eurofighter Typhoon savaş uçakları satın almak istediği biliniyordu. Ancak Suudi Arabistan’daki insan hakları ihlalleri gerekçe gösterilmesi sebebiyle anlaşma gecikince Suudi Arabistan, 2023 yılında Fransa’dan 54 adet Rafale savaş uçağı almak için görüşmelere başlamıştı. Yakın zamanda Boeing’in Suudi Arabistan’a F-15EX teklif ettiği biliniyordu. Kasım ayında yapılan haberlerde ise ABD Başkanı Trump’ın Suudi Arabistan’a 48 adet F-35A satmayı değerlendirdiği iddia edilmişti. ABD’nin daha önce Birleşik Arap Emirlikleri’ne de F-35 satmayı değerlendirdiği, ancak daha sonraki süreçte olası satışa ilişkin endişeler sebebiyle böyle bir satışın gerçekleşmediği biliniyor. Washington’un, İsrail ile stratejik dengeyi bozma korkusuyla Ortadoğu’daki ülkelere F-35 ihraç etmeye isteksiz olduğu ifade ediliyor. Uzmanlara göre ABD’nin bu isteksizliğine karşılık Pekin, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne FC-31’i F-35’in alternatifi olarak sunuyor.
ÖZBEKİSTAN, ENDONEZYA, İRAN VE BANGLADEŞ’TE DE İLGİ VAR
Çok sayıda ülkenin özellikle J-10 uçağına ilgi gösterdiği ifade ediliyor. Bunlar arasında en dikkat çekenler ise Mısır, Endonezya, İran ve Bangladeş gibi ülkeler. Adı geçen ülkelerin tamamının hava kuvvetleri için yeni arayışlar içinde olduğu belirtiliyor. Bu ülkeler arasında potansiyeli en yüksek müşterinin İran olduğu ifade ediliyor. İran ordusunun, uzun yıllardır ambargolar sebebiyle önemli eksiklere sahip olduğu biliniyor. Daha önce İran’ın hava kuvvetleri için Rusya’dan Su-35 tedarik edeceği gündeme gelmişti. Ancak bu konu hakkında şu ana kadar herhangi bir teslimat yapıldığına ilişkin bilgi bulunmuyor. Ek olarak, son yaşanan çatışmalarda İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarında mevcut İran savaş uçaklarını da hedef aldığı ve çok sayıda uçağın imha edildiği biliniyor.
JF-17
Hâlihazırda üç savaş uçağı arasında en iyi ihraç başarısını Pakistan-Çin ortak yapımı olan JF-17 gösterdi. İşletme maliyetleri ve birim fiyatı J-10 ve FC-31’e oranla daha ucuz olan JF-17’nin, Pentagon’un elinde bulunan bilgilere göre Azerbaycan, Myanmar ve Nijerya’ya satıldığı ifade ediliyor. Irak’ın ise 2024 yılından bu yana JF-17 alımı konusunda istekli olduğu belirtiliyor. Geçtiğimiz günlerde basına yansıyan bilgilerde Pakistan’ın Libya Ulusal Ordusu (LNA) ile 4 milyar doların üzerinde bir anlaşma imzaladığı ve Bingazi’de yapılan görüşmelerde JF-17 tedariği konusunda da mutabakata varıldığı iddia edilmişti.
Çin’in insanlı savaş uçaklarına ek olarak birçok ülkeye insansız hava aracı da teklif ettiği belirtiliyor. Bu hamlelerin, daha küçük ülkeleri bile en yeni operasyon konseptlerine ve hava gücü yeteneklerine ulaştırabileceği ifade ediliyor. Pentagon raporunda yer alan bilgilere göre Çin’in yaptığı bu satışlar, Çin dış politikasının ve Kuşak Yol Projesi kapsamında yürütülen yardımlar ile yatırımların tamamlayıcı bir parçası olarak görülüyor. Özellikle Afrika’daki birçok gelişmekte olan ülkenin, Batı sistemlerine kıyasla daha ucuz olmaları nedeniyle Çin’in silah sistemlerini satın almaya yöneldiği belirtiliyor. Pekin’in esnek ödeme seçenekleri sunma konusunda da çoğu Batı ülkesine göre daha istekli olduğu vurgulanıyor. Batı ülkelerinin ambargo tehditlerinden çekinen ülkelerin, bu konuda daha esnek davranılması sebebiyle Çin’e yönelmesinin de önemli bir etken olduğu ifade ediliyor.