Hafıza bozukluğu ile bunama (demans) çoklukla birbiriyle karıştırılır. Hatta kimi unutkanlıklar yaşandığında çabucak bunamadan kuşku edilir. Halbuki aralarında kıymetli farklar vardır…
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, işte bu farklara dikkat çekerek; hafıza bozukluğunu demanstan ayırt etmenin 5 yolunu şöyle sıraladı:
Prof. Dr. Kaynak Selekler
1 – Eşyaların yerini unutmak
Uykusuzluk, gerilim yahut ilaç yan tesirleri üzere sebeplerle oluşan hafıza bozuklukları, bazen cep telefonunu yanlış yere koymaya yahut anahtarların yerini unutmaya sebep olabilir. Bunlar daha sonra bulunuyorsa önemli hafıza bozukluğu değildir. Fakat eşya kaybetmek sık karşılaşılan bir durumsa, bilhassa kişi daha sonra onları bulmakta zorlanıyorsa bu, beyin işlevlerinde daha derin bir probleme işaret edebilir.
2 – Günlük işleri tamamlayamamak
Bazen günlük hayatta rutin haline getirilen süreçler unutulabilir: Bahçe yahut çiçek sulamak, etraf paklığı üzere. Bunlar devamlı değilse ve kişi tarafından daha sonra hatırlanıyorsa önemli hafıza bozukluğu değildir.
Ancak demans ilaçları içmek, şahsî paklık üzere günlük işleri zorlaştırabilir. Para hesabında yanlışlara sebep olabilir. (Bir satıcı yahut sahtekârlar tarafından aldatılma, yaşlı kişinin mali suistimali üzere…)
3 – Yolda kaybolmak
Yeni bir yerde yolu şaşırmak olağandır. Lakin yıllardır çalışılan işe giderken yahut işten konuta dönerken yahut bildik bir yerde nerede olunduğunu unutmak, kaybolmak olağan değildir.
Demanslı oraya nasıl geldiğini hatırlamaz, çok güzel bildiği bir yerde “burası neresi, ben daha evvel buraya hiç gelmedim” diye düşünebilir. Demans hastasının kaybolduğunu fark etmesi biraz vakit alabilir. Harita okumak ve yer işaretlerini tanımak zorlaşabilir.
4 – Konuşma bozukluğu
Herkes bazen süreksiz olarak unuttuğu bir kelimeyi aramak için duraklayabilir. Daha sonra söz hatırlanır. Lakin demansta bu, yaygın sözlerde yahut uygun bilinen isim ve tabirlerde olur.
Demansta konuşma bozukluğu, lisan bozukluğu biçimindedir. Hasta söz hatırlayamadığı vakit misal bir söz (masa yerine sandalye gibi) söyleyebilir, anlamsız bir söz uydurabilir (masa yerine misa), manalı cümle kuramadığı için karşısındaki cümleyi anlayamayabilir, hasta kendisine söylenen sözleri de anlayamayabilir. Okuma, yazma da bozulabilir.
5 – Dikkat dağınıklığı
Bunalmış ve gerilimli olduklarında birtakım şahıslar “Hangi gün olduğunu bile bilmiyorum” diyebilir. Bu olağandır.
Demans durumunda, beyin hasar gördüğü için vakit bozukluğu daha besbelli hale gelir. Şahıslar vakit aralıklarını yahut olayların mühletini hakikat bir formda algılayamaz.
Beynin vakti sürece ve düzenleme kapasitesindeki bir bozukluk olarak bilinir.
Bu durum, kısa mühletleri iddia etme zahmeti yahut vakte dayalı ardışık vazifelerde zorlanma biçiminde kendini gösterir. Örneğin demanslı kişi, bir aile üyesinin uzun vakittir kayıp olduğunu düşünebilir, meğer yalnızca 20 dakikalığına markete gitmiştir.
BEYİN SAĞLIĞI
NE YAPMAK GEREKİR?
Ciddi hafıza bozuklukları demans yahut onun bir kolu olan alzheimer hastalığının öncü ve erken belirtileri olabilir.
Ailesi, yakınları, iş arkadaşları, daha evvelden bireyde olmayan bu belirtileri fark ettiğinde, onu deneyimli ve bilgili bir uzmana yöneltmelidir. Bugün alzheimer hastalığının erken periyotta teşhis edilmesi değer kazanmıştır. Günümüzde yeni ilaçlar ‘alzheimer’ın erken evresinde kullanılmaktadır. Ayrıyeten erken teşhis kişinin geleceğini planlaması açısından da kıymetlidir.
Belirtilerin silik ve belirsiz olduğu erken devresinde Alzheimer hastalığı tanısı koymak güç olabilir. Erken teşhis fakat detaylı muayene ve tetkikler sonucu konabilir. Alzheimer hastalığı teşhisini MR, PET üzere görüntüleme teknikleri, Beyin omurilik sıvısı ve kan biyobelirteçleri, nöropsikolojik testler üzere tetkikler değil, hastayı tümüyle kıymetlendiren uzman doktor koyar. Hatta bazen teşhis ortada kalabilir. O vakit hastanın izlenmesi gerekir.