Eskiden Alzheimer riskimizi azaltamayacağımızı düşünürdük. Bugün ise tablo değişti. Uzmanlar artık risk faktörlerinin kıymetli bir kısmının değiştirilebilir olduğunu belirtiyor… Yani bu biraz da kendi elimizde…
‘’Belki genlerimizi değiştiremeyiz fakat hayat üslubumuzu değiştirerek bu riskimizi azaltabiliriz’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, beyin için yararlı ve ziyanlı etkenleri testler eşliğinde şöyle açıkladı:
Prof. Dr. Derya Uludüz
Bilişsel rezerv değerli
Hiç emeklilik hesabınızı düşündünüz mü? Her ay küçük küçük para yatırırsınız. Yıllar sonra o birikim size garanti olur.
Beyin de motamot böyledir. Her okuduğunuz kitap… Her öğrendiğiniz yeni bilgi… Her çözdüğünüz bulmaca… Her yeni dil… Her müzik aleti… Beyninizde sessizce birikmeye devam eder.
Buna bilişsel rezerv ismini veriyoruz. Bu rezerv ne kadar fazlaysa, beyniniz yaşlanmaya karşı o kadar dirençli olur.
En büyük yanılgı: Bulmaca çözüyorum, beynimi koruyorum
Elbette bulmaca çözmek yararlıdır fakat beynin asıl sevdiği şey zorlanmaktır.
Her gün bulmaca çözmek yerine; yeni bir enstrüman çalmak, farklı bir lisan öğrenmek, yeni bir hobi edinmek, daha evvel hiç gitmediğiniz bir yere gitmek çok daha güçlü bir idmandır. Zira beyin rutini değil, yeniliği sever.
Sigara yalnızca ciğerleri değil hafızayı da yakar
Sigarayı birden fazla kişi akciğer kanseriyle ilişkilendiriyor. Meğer her sigara, beyni besleyen ince damarların da düşmanıdır.
Damarlar daraldıkça oksijen azalır. Oksijen azaldıkça beyin hücreleri sessizce yıpranmaya başlar. Hafızamız sırf nöronlardan oluşmaz. O nöronları besleyen damarlar da en az onlar kadar değerlidir.
Kendinizi test edin
Bugün beyniniz için hangisini yaptınız?
-Yeni bir şey öğrendim.
– 30 dakika yürüdüm.
-Sigara içmedim.
– Bir arkadaşımla sohbet ettim.
-İyi uyudum.
Kaçına evet dediniz?
Evet’leriniz çoksa beyninize düzgünlük, azsa kötülük ediyorsunuz.
Beynin düşmanları
– Hipertansiyon
– Diyabet
– Yüksek LDL kolesterol
– Sigara
– Hareketsizlik
– Obezite
Hepsi tedavi edilebilir. Hepsi denetim altına alınabilir.
Yalnızlık sandığınızdan daha tehlikeli
İnsan beyni yalnız yaşamak için tasarlanmadı. Sohbet etmek, gülmek, tartışmak, birlikte üretmek. Bütün bunlar beynimizin idmanıdır. Uzun müddet yalnız kalan bireylerde unutkanlığın daha sık görülmesinin sebeplerinden biri de budur. Telefon rehberinizde yüzlerce kişi olabilir lakin hakikaten konuştuğunuz kaç kişi var?
İşitme kaybı yalnızca kulak sorunu değildir
Televizyonun sesini daima artırıyor musunuz? Kalabalık ortamlarda konuşmaları anlamakta zorlanıyor musunuz?
Belki sorun sırf kulağınız değildir. İşitme kaybı yaşayan şahıslar vakitle sohbetlerden uzaklaşabiliyor. Toplumsal hayattan çekiliyor. Beyin daha az uyarılıyor. Bu sebeple işitme aygıtı bazen sadece kulağa değil, hafızaya da yatırım olabilir.
Depresyonu hafife almayın
Beyin sadece fikirlerimizden oluşmaz. Hislerimiz da beynin biyolojisini şekillendirir. Uzun süren depresyon; hareketi azaltır, toplumsal münasebetleri zayıflatır, uykuyu bozar, hafızayı olumsuz etkileyebilir. Bu sebeple depresyon tedavisi sırf ruh sıhhati için değil, beyin sıhhati için de kıymetlidir.
Hareketsiz kalmayın
Egzersiz yalnızca kaslarımızı güçlendirmez. Beyni de güçlendirir. Yürüdüğünüzde; beyne giden kan akımı artar, yeni hudut ilişkileri oluşur, öğrenme ve hafızayla alakalı bölgeler daha etkin çalışır. Bu yüzden yürüyüş aslında sırf bacak antrenmanı değildir. Bir hafıza idmanıdır.
Damarlarınıza dikkat!
Yüksektansiyon, yüksek LDL kolesterol, şeker hastalığı… Bunların hepsini kalp hastalıklarıyla ilişkilendiriyoruz.
Oysa bu hastalıklar birebir vakitte beynin de düşmanıdır. Zira beynimiz bedenimizdeki oksijenin yaklaşık beşte birini kullanır.
Damarlar ziyan gördüğünde bundan en çok etkilenen organlardan biri beyindir. Bu sebeple tansiyon ilacınızı almak yalnızca kalbinizi değil, gelecekteki hafızanızı da korur.
Göz sıhhatinizi
ihmal etmeyin
Görme kaybı yaşayan şahıslar daha az dışarı çıkıyor. Daha az hareket ediyor. Daha az toplumsallaşıyor. Beyin daha az uyarılıyor. Bu yüzden ihmal edilen bir katarakt ameliyatı ya da gözlük gereksinimi, düşündüğümüzden daha büyük sonuçlar doğurabiliyor.
Bir kask hafızayı da korur
Bisiklet kullanırken… Motosiklete binerken… Kayak yaparken…
Kask takmak sadece o günü değil, yıllar sonrasını da koruyabilir.
Çünkü kafa travmaları ileri yaşta demans riskini artırabilen kıymetli etkenlerden biridir.
BEYİN SAĞLIĞI
Kendinizi test edin
Aşağıdakilerden kaç tanesi hayatınızda var?
-Düzenli antrenman yapıyorum.
– Tansiyonumu denetim ettiriyorum.
-LDL kolesterolümü biliyorum.
– Kan şekerimi takip ediyorum.
-Sigara kullanmıyorum.
– Haftada birkaç sefer arkadaşlarımla görüşüyorum.
-İşitme ve göz denetimlerimi ihmal etmiyorum.
– Her yıl yeni bir şey öğreniyorum.
SONUÇ:
Ne kadar çok evet cevabı varsa, beyninize yaptığınız yatırım da o kadar büyüktür.
Beyninize bugünden yatırım yapın
– Her gün 30 dakika yürüyün.
-Yeni bir şeyler öğrenin.
– Sigarayı bırakın.
-Tansiyonunuzu denetim edin.
– LDL koles-terolünüzü düşürün.
-Kan şekerinizi güzel yönetin.
– İşitme ve görme kaybınızı ihmal etmeyin.
-Sosyal hayatın içinde kalın.
– Gülün.
-Üretin.
Çünkü beynimiz sadece yaşayan bir organ değildir. Kullandıkça gelişir, ihmal edilince zayıflar. Yeni şeyler öğrendikçe yeni irtibatlar kurar. Öğrenmeyi bıraktığında ise bu irtibatlar yavaş yavaş kaybolmaya başlar.