Kalsiyum, kemikleri sertleştirerek dayanıklı bir iskelet yapısı oluşturan ve bedenin kalsiyum gereksinimini karşılamak için kanda dolaşan temel mineraldir…
‘’Ancak dozu değerlidir yani bedende istikrarlı olmalıdır’’ diyen İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, bu sayede kemikler kadar genel beden sıhhatinin korunabileceğine vurgu yaparak, kalsiyumla ilgili bilinmesi gerekenleri şöyle açıkladı:
Prof. Dr. Osman Erk
Kemik erimesi diyabet üzere ömür stiliyle yakından ilişkilidir
Osteoporoz kemik kütlesinin kaybı olarak tanım edilebilir. Kemiklerin kütlesi azalır ve sonuçta kemik kırılganlığı artar.
Bu durum ilerleyen yaşla birlikte artar. Osteoporoz; obezite, diyabet ve metabolik sendrom üzere kronik metabolik bir hastalık tablosudur.
Kadında ve erkekte beklenen hayat müddetinin uzaması ile birlikte osteoporoz, halk sıhhati açısından en kıymetli hastalıklar arasına girmiştir.
Kemik erimesi de tıpkı şeker hastalığında olduğu üzere ömür üslubuyla yakından bağlı bir hastalıktır.
Genetik midir?
Osteoporozgelişiminde genetik özellikler değerli olmakla birlikte beslenme faktörü ve ömür stili son derece değerlidir.
Çevresel faktörler ve hormonal faktörler genetik olarak tayin edilen kemik kitlesini azaltarak osteoporoz sürecini hızlandırabilir.
Günümüzde tüm dünyada 200-250 milyon osteoporotik bayan olduğu hesaplanmaktadır. Bayanlarda kemik erimesne bağlı kırıklar 45 yaşından, erkeklerde ise 75 yaşından sonra sık görülür. Tüm iskelet sisteminde kırık oluşabilmekle birlikte bilhassa omurga, kalça ve el bileğinde kırıklar daha sıklıkla ortaya çıkmaktadır.
İşte en yaygın nedenleri
Yeterince mineral, vitamin, fitobesin, antioksidan ve Omega 3 içermeyen işlenmiş, rafine besinlerin fazla tüketilmesi ilerleyen yaşla birlikte osteoporozu hızlandırır.
Dolayısıyla kalsiyum, D vitamini eksikliğinin yanı sıra aşırı alkol-sigara, hareketsizlik ve birtakım ilaçlar (kortizon, heparin, tiroid hormonları, epilepsi ilaçları) kemik erimesinin kıymetli sebepleridir. Hormon eksikliği de bayanda menopoz periyodunda, erkekte ise 70’li yaşlarda osteoporozun en kıymetli faktörüdür.
Günlük gereksinim ne kadardır?
Yetişkinler için önerilen günlük temel kalsiyum ölçüsü yaş ve cinsiyete nazaran değişmekle birlikte çoklukla 1000-1200 mg arasındadır.
Beslenmenin rolü
Vücutta bulunan kalsiyumun yüzde 99’u kemik dokusundandır. Temel besin kümelerinden güçlü besinler nizamlı tüketilerek ve D vitamini istikrarıyla bu gereksinim karşılanabilir. Kemik dokusunu güçlü tutmak ve osteoporoz riskini azaltmak için her gün besinlerle kâfi kalsiyum alınması gerekir. Kalsiyum kaynağı olarak süt ve süt ürünleri ve sebze-meyve grubu değerlidir. Lakin D vitaminini bu kaynaklardan besinler yolu ile almak mümkün değildir.
En değerli D vitamini kaynağı güneş ışınlarıdır. Bitkisel besinlerde D vitamini yoktur, hayvansal besinlerde ise hudutlu ölçüde mevcuttur. Süt ve süt eserleri, balık ve yumurta sarısı sonlu ölçüde D vitamini sağlayabilir. Yaz aylarında haftada birkaç sefer güneş kremi kullanmadan, öğlen saatlerinde (11.00-15.00) kollar ve bacaklar açık halde 15-20 dakika güneşlenmek D vitamini üretmek ve stoklamak için kafidir.
Vücutta kalsiyum istikrarı nasıl sağlanır?
– Kalsiyum istikrarının sağlanmasında ince bağırsaklar, kemik dokusu ve böbrekler arasında koordineli bir ahenk olması gerekir. Kalsiyum esas ince bağırsaklarda emilir. Bu emilimde D vitamininin özel bir kıymeti vardır. Yani bedenin kalsiyumu aktif kullanabilmesi için D vitamini düzeyinin kâfi olması gerekir.
– D vitamini bağırsaklardan kalsiyumun yanı sıra fosfor ve magnezyum emiliminde de vazifelidir. Alınan kalsiyum ile bedenden atılan kalsiyum arasında makul bir istikrar olmalıdır. Bedene alınan kalsiyumun büyük bir kısmı böbrekler yoluyla atılarak bu istikrar sağlanır.
Dengesi bozulursa…
Vücutta kalsiyum değerlerinde azalma ya da artış olduğunda şu sıkıntılar yaşanır.
– Eksiklik (Hipokalsemi):
Kalsiyum alınmadığında kemikler kırılganlaşır, yetişkinlerde osteoporoz, çocuklarda raşitizm görülür.
– Fazlalık (Hiperkalsemi):
Kanda yüksek seyreden kalsiyum kemik dışında damarlarda ya da yumuşak dokularda birikebilir. Damar sertliğine (ateroskleroz), kireçlenmeye ve önemli kardiyovasküler sorunlara sebep olabilir. Kalp kasının kasılma ritmini bozarak, önemli aritmilere (kalp çarpıntısı/düzensizliği) sebep olur.
– Fazlakalsiyum böbrekleri yorar ve böbrek taşı oluşumuna taban hazırlar. Hudut iletimini ve kas kasılmalarını olumsuz etkileyerek kas güçsüzlüğüne, yorgunluğa ve ağrılara yol açar.
En varlıklı kalsiyum kaynakları nelerdir?
Genel yaygın inanışın tersine yalnızca süt ve süt eserleri kalsiyum kaynakları değildir. Yeşil yapraklı sebzeler de varlıklı kalsiyum kaynaklarıdır. Anne sütünde kalsiyum fosfor oranı 2 iken, süt içindeki bu oran 1’dir. Yeşil yapraklı sebzelerde de kalsiyum/fosfor oranı anne sütünde olduğu üzere 2’dir. Susam tahin, badem, fındık, kuru incir, nohut, kuru fasulye ve mercimek üzere baklagiller kalsiyum açısından varlıklı besinlerdir.
Ne vakit destek alınmalı?
Kalsiyum ve D vitamini destekleri ölçüsüz kullanılmamalı. Kesinlikle gerekli analizler yapılıp, kanda bakıldıktan sonra doktor önerisiyle kullanılmalıdır. Zira fazla doz yarar yerine ziyan getirir.