Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, seçim tarihi için önerdiği 16 Nisan 2028 tarihi ile ilgili bir yazı daha kaleme aldı.
Uçum’un yazısının tamamı şöyle:
Tartışılan konuları ele almadan evvel kimi bilgileri netleştirmenin kıymetli olduğu anlaşılıyor. Zira birçok somut bilginin vakit zaman yanılgılı kullanıldığı gözleniyor.
Öncelikle önümüzdeki genel seçimlerin olağan tarihi 7 Mayıs 2028’dir. Bu tarihi 14 Mayıs 2028 olarak söz etmek yanlıştır. Mevzuatımıza nazaran izleyen genel seçimlerin olağan tarihi Cumhurbaşkanlığı ve Meclis için birlikte yapılan son seçim tarihinin beşinci yılındaki tıpkı günden bir evvelki pazar günüdür. Bunun nedeni beş yıllık misyon mühleti aşılmadan seçimlerin yapılması zorunluluğudur. En son birlikte genel seçim 14 Mayıs 2023 tarihinde yapıldığı için önümüzdeki genel seçimler de 14 Mayıs 2028 tarihinden bir evvelki pazar günü olacaktır. Bu da 7 Mayıs 2028 tarihi demektir. 14 Mayıs 2028 tarihinin de pazar gününe denk gelmesi kafaları karıştırıyor olabilir fakat bunun bir kıymeti yoktur. Genel seçimlerin “bir evvelki pazar günü yapılması” kuralı nedeniyle önümüzdeki genel seçimlerin olağan tarihi 7 Mayıs 2028 Pazar günüdür.
Öte yandan önümüzdeki genel seçimler için önerdiğimiz 16 Nisan 2028 tarihi siyasi ve toplumsal manasıyla bir “erken seçim” tarihi değildir. Vaktinde yapılacak seçimin yalnızca üç hafta öne alınmasıdır. Bu öne alma TBMM’nin seçimlerin yenilenmesi kararıyla olur. Bu karar sanıldığı üzere olağan seçim gününden üç hafta evvel alınmayacaktır. TBMM buna karar verirse 2028 yılında 9 ila 15 Şubat günlerinden birinde bu kararı alabilir.
Yeni sistemde seçimlerin öne alınması birinci defa gündem olmamıştır. 14 Mayıs 2023’te yapılan seçimler öne alınmış seçimlerdir. Aslında 2023’te genel seçimlerin olağan tarihi 18 Haziran 2023 Pazar günüydü. Bunun nedeni de 24 Haziran 2018’de birlikte yapılan seçimlerin beş yılının tamamlandığı 24 Haziran 2023 tarihinden bir evvelki pazar gününün 18 Haziran 2023 tarihi olmasıydı. Fakat o periyot bayram ve mevsim şartları nedeniyle genel seçimler otuz dört gün öne çekilerek 14 Mayıs 2023’te yapıldı. O periyot bu kararı Cumhurbaşkanımız Erdoğan verdi. Hasebiyle 2023’te yaklaşık beş hafta, 2028’de üç hafta öne alınarak seçimlerin yapılması bir erken seçim değil, periyodunda lakin öne alınmış seçim yapmak demektir. Elbette öne alınmış seçim de erkene alınmış bir seçimdir fakat siyasi ve toplumsal manasıyla “erken seçim” değildir. Hasebiyle bilhassa parlamenter sistemin ezberleriyle üç hafta öne alınan seçim “erken seçim” sayılmaz üzere itirazların bir pahası yoktur. Aslında olağan gününden kısa müddet öne alınan seçimlere kimse “erken seçim” demiyor. “Döneminde ancak öne alınmış seçim” deniyor.
Diğer bir bahis TBMM’nin seçimlerin yenilenmesi kararını alabilmesi için “en geç” addedilebilecek bir tarih olup olmadığı tartışmasıdır. Bu mevzuda seçim hukukundaki gün hesapları dışında rastgele bir kısıt yoktur. Önümüzdeki genel seçimlerin olağan tarihi 7 Mayıs 2028 Pazar günü olduğu için bu tarihe nazaran seçim takviminin başlangıcı 10 Mart 2028 günü olacaktır. Teknik tartışmalar bir yana TBMM 10 Mart 2028 tarihinden evvel ve öne alınacak seçim tarihinin takvimini de gözeterek uygun bir günde seçimlerin yenilenmesi kararı alabilir. Öbür da bir mühlet kısıtı yoktur.
Elbette Değerli Büyüğümüz Sayın Bahçeli’nin genel seçimler için önerdiğimiz 16 Nisan 2028 tarihine ait derin manalar içeren destekleyici görüşünün değeri tartışılamaz. “Seçimin vaktinde yapılmasıyla önerilen 16 Nisan 2028 tarihi arasında saat farkı bile yoktur” mealindeki kararlı karşılığı bahse son noktayı koyan bir yaklaşımdır.
Seçimin kısa mühlet öne alınması Anayasal bir imkan olmasına karşın bu durumu hile diye söz etmek ise başlı başına bir kara propagandadır. 2023 genel seçimleri de öne alındı. Bir anayasal hile tartışması da kelam konusu olmadı. Anayasa’da açıkça “Cumhurbaşkanının ikinci devrinde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir kere daha aday olabilir” kararı vardır. Bu kararın devreye girmesi, hiçbir koşula yahut hiçbir dış nedene bağlanmamıştır. Yalnızca TBMM’nin iradesi gerekli ve kafidir. Anayasal durum bu kadar açıkken anayasal hileden kelam etmek tam bir demagojidir.
İSTİSNAİ ADAYLIĞIN ANLAMI NEDİR?
Anayasada Cumhurbaşkanlığı için iki periyot misyon yapma kuralı vardır. Bu kuralın bir istisnası vardır. O da bir Cumhurbaşkanının ikinci devrinde Meclis seçimlerin yenilenmesi kararı alırsa iki periyot Cumhurbaşkanlığı yapan kişi üçüncü periyot de Cumhurbaşkanı adayı olabilir. İşte bu nedenle bu duruma istisnai adaylık denir. Yani burada hukukî bir istisna vardır. İstisnai adaylığın istisnai pratik bahislerle hiçbir ilgisi yoktur. Hukuksal kural iki devir misyon yapmaktır. Bunun hukukî istisnası ikinci periyotta Meclisin seçimlerin yenilenmesi kararı alması halinde üçüncü defa aday olma imkanıdır. Üçüncü kere aday olan kişi seçilirse üçüncü defa Cumhurbaşkanlığı yapabilir. Durum bundan ibarettir.
Dolayısıyla istisnai adaylık istisnai kaideler gerektirmez. Yalnızca TBMM’nin Anayasa’da yer alan iki periyot kuralının istisnası olan kararı işletmesi gerekir. TBMM’nin bu kararı işletmesi için hiçbir şarta yahut istisnai koşula gereksinim yoktur.
Anayasa’da yer alan istisna kararı ile yani hukukî istisna ile toplumsal, siyasal, ekonomik pratiklerde ortaya çıkabilecek istisnai durumları karıştırmak hakikat değildir.
Anayasanın hiçbir kararında bir Cumhurbaşkanının ikinci periyodunda Meclisin seçimlerin yenilenmesi kararı alması istisnai kaidelere bağlanmamıştır. Anayasa’da bu türlü yorumlanacak bir karar yahut bu manaya gelecek bir düzenleme de yoktur. Buna karşın salt adaylık imkanının iki devir kuralının istisnası olması yani hukukî bir istisnadan doğması nedeniyle istisnai adaylık olarak isimlendirilmesinden yola çıkarak bu istisnai adaylıksa o vakit istisnai koşullar gerekir üzere bir sonuca varmak fikri zafiyet olur. Özetle istisnai adaylık kararı ile istisnai durum olgusunu birbirine karıştırmamak gerekir.
Elbette Meclis bazen toplumsal, siyasal, ekonomik nedenlerle yahut yürütme ve meclis arasında ortaya çıkan çatışmaları çözmek için de istisnai adaylık kararını işletebilir ancak bu dış nedenler kararın işletilmesinin ön kuralı değildir. Meclis hiçbir dış neden olmadan da bu karara nazaran karar alabilir.
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’IN SON KEZ ADAY OLMASI
Açıklamalara nazaran vakti gelince örneğin Şubat 2028’in birinci yarısının son günlerinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’a adaylık imkanı veren Anayasa kararı TBMM’de hiçbir dış neden olmadan işletilebilir. O noktada salt Cumhurbaşkanı Erdoğan’a adaylık imkanı geliyor diye buna karşı çıkanlar olursa bunların tavrı demokratik rekabetten, demokratik yarıştan kaçmak manasına gelir. Madem muhalefetin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı sandıkta yenme amacı var yahut bu maksadı koydular o vakit demokrat davranmaları ve demokratik rekabete alan açmaları gerekir.
Cumhur İttifakı önümüzdeki genel seçimlerde Cumhurbaşkanı adayının Cumhurbaşkanımız Erdoğan olduğunu açık ve kesin bir formda duyuru ettiği için artık muhalefetin netleştirmesi gereken husus aşikardır. Muhalefet 2028 yılında vaktinde yani devrinde yapılacak fakat kısa bir müddet öne alınacak seçimde Cumhurbaşkanı Erdoğan’la bir kere daha demokratik yarışa girecek mi yoksa demokratik rekabetten kaçacak mı? Makul olan odur ki demokratik yarıştan ve rekabetten yana olan hiç bir siyasi parti ve siyasi mecra kaçmayı tercih etmez. Ayrıyeten Türkiye seçmeni Anayasal imkan olmasına karşın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın aday olarak önüne gelmesine mahzur olan siyasi aktörleri de affetmez.
Tüm bu sebeplerle önümüzdeki genel seçimlerin 2028 yılında vaktinde yani devrinde lakin kısa bir mühlet öne alınarak yapılacağı güçlü bir halde öngörülebilir. Bu öne alma da Cumhur İttifakının adayı olarak duyuru edilen Cumhurbaşkanımız Erdoğan’a Anayasa’nın istisnai kararı gereği son sefer aday olma imkanı verecektir.
Önceki yazıda vurguladığımız üzere burada husus sadece adaylık değildir. Türkiye’nin Terörsüz Türkiye sürecini, savunma endüstrisindeki atılımlarını, güç yatırımlarını, bölgesel güç pozisyonunu ve tam bağımsızlık konumunu kalıcı hale getirecek istikrarlı bir idare iradesinin sürdürülmesi için Cumhurbaşkanı Erdoğan’a adaylık imkanı verilmesidir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son defa adaylığı ve seçilmesi halinde son periyot vazife yapması, Türkiye Yüzyılı maksatlarına ulaşılması ve kurumsallaşmanın tamamlanması perspektifi içinde değerlendirilmelidir.