Anavatanı Kuzey Amerika olan tuz çalısı (Atriplex), tuzlu ve kurak alanlara ahenk sağlayabilen halofit bir bitkidir. Dünya genelinde 250’den fazla tipi bulunan bu bitki, çoğunlukla çöl, yarı kurak ve tuz oranı yüksek topraklarda yetişir.
TRT Haber’in aktardığına nazaran, uygun şartlarda 10 metreye kadar inebilen kök sistemi sayesinde derin su kaynaklarına ulaşabilir. Küçük, tüylü ve mumsu yaprakları ise buharlaşmayı azaltarak su kaybını minimuma indirir. Bu özellikleri sayesinde -32 °C üzere düşük sıcaklıklara dahi dayanabilir.
TÜRKİYE’YE GETİRİLDİ
Tuz çalısı, Tarım ve Orman Bakanlığı Ziraî Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) tarafından Türkiye’ye getirildi. Birinci dikimler Konya’daki Tuz Gölü etrafında gerçekleştirildi ve bitkinin tuzlu suya karşın hayatını sürdürdüğü gözlemlendi. 2011–2014 yılları ortasında Eskişehir, Konya ve Karapınar’da yapılan saha denemeleriyle bitkinin farklı ekosistemlerdeki performansı araştırıldı. Çok tuzlu, borlu, kireçli ve yoksul topraklarda bile gelişim gösterebildiği belirlendi.
İlginç bir gelişme de 2021 yılında yaşandı. Aksaray-Konya karayolunda meydana gelen kum fırtınası kaynaklı zincirleme ölümlü trafik kazalarına karşı, Konya Toprak Su ve Çölleşme ile Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından Aksaray’da tuz çalısını kullanarak mera ıslah çalışmaları başlatıldı.
TOPRAĞI DA İYİLEŞTİRİYOR
Yapılan araştırmalar, tuz çalısının sırf güç şartlara dayanmakla kalmadığını, tıpkı vakitte toprak düzgünleştirme potansiyeline sahip olduğunu ortaya çıkardı. Çok otlatılmış ve verimsiz meralarda bitki çeşitliliğini artırdığı görüldü. 2020 yılında Karaman-Ayrancı’da kum fırtınalarından ziyan gören yerlere dikilen tuz çalısının, bölgede başarılı bir halde gelişim gösterdiği rapor edildi.
ÇÖLLEŞMEYLE ÇABADA ROLÜ
İklim değişikliği ve çölleşme riskine karşı tuz çalısı değerli bir alternatif bitki olarak bedellendiriliyor. Türkiye’de bilhassa İç Anadolu, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde kuraklık tehdidi artarken, bu bitki meraların güzelleştirilmesinde kullanılabilecek çeşitler ortasında gösteriliyor.
Düşük bakım muhtaçlığı ve uzun ömürlü yapısı sayesinde geniş kurak alanların rehabilitasyonunda kıymetli bir rol üstlenmesi bekleniyor.
DÜŞÜK BAKIM, YÜKSEK DAYANIKLILIK
Tuz çalısı, dikim sonrası sırf birinci can suyuna muhtaçlık duyuyor. Sonrasında sulama ve gübreleme gerektirmeden uzun yıllar yaşayabiliyor. Yaklaşık iki yıl içinde otlatmaya uygun hale geliyor ve 30 yıla kadar verimliliğini sürdürebiliyor.
Hayvanlar için yüksek proteinli bir yem kaynağı olan bitki, tıpkı vakitte kum fırtınalarına karşı doğal bir rüzgâr kıran misyonu de görüyor.
TAGEM tarafından 2021 yılından bu yana yaklaşık 1 milyon fide üretilerek farklı vilayetlerde 9 binden fazla hektarlık alanda toprakla buluşturuldu. Önümüzdeki yıllarda bu sayının 6 milyona çıkarılması hedefleniyor.