Toplumda çoğu zaman “stres”, “heyecan” veya “kişisel yapı” gibi geçici durumlara bağlansa da aşırı terleme, aslında tedavi edilebilen gerçek bir tıbbi rahatsızlıktır. Bu durum genel olarak iki farklı şekilde ortaya çıkar: Genç yaşlarda başlayan ve arkasında başka bir sağlık sorunu barındırmayan birincil tip ile tiroid hastalıkları, enfeksiyonlar, menopoz, bazı ilaçlar ya da metabolik düzensizlikler gibi yapısal nedenlerden kaynaklanan ikincil tip. Kaynağın doğru tespit edilmesi, doğru tedavi adımları için büyük önem taşır. Peki bu aşırı terlemenin arkasında yatan tıbbi nedenler tam olarak nelerdir ve nasıl tedavi edilir?
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
Tedavi planı; terlemenin yoğunlaştığı bölgeye, şiddetine ve kişinin günlük hayatını ne kadar etkilediğine bakılarak tamamen kişiye özel şekilde belirlenir. Bu doğrultuda ilk aşamada tıbbi içerikli antiperspirant ürünler, hafif elektrik akımıyla ter bezlerini baskılayan iyontoforez uygulamaları, botulinum toksini enjeksiyonları, sistemik ilaçlar veya enerji bazlı lokal yöntemler gibi ameliyatsız çözümlere başvurulur. Ne var ki, özellikle ileri seviyedeki el ve koltuk altı terlemelerinde bu yöntemlerin etkisi genellikle sınırlı ve geçici kalmakta, sürekli tekrarlanma ihtiyacı ise hasta konforunu düşürmektedir. İşte bu noktada kalıcı ve kesin bir sonuç almak isteyenler için cerrahi müdahale en etkili seçenek olarak öne çıkar. Günümüzde aşırı terleme cerrahisinde en yaygın ve güvenilir biçimde uygulanan teknik ise, göğüs boşluğundan girilerek terlemeyi tetikleyen sinirlere müdahale edilmesini sağlayan Endoskopik Torakal Sempatektomi (ETS) ameliyatıdır.
Bu cerrahi işlemde, aşırı terlemeye yol açan sempatik sinir zincirinin ilgili noktalarına kapalı yöntemle, yani video kameralar yardımıyla küçük kesiler üzerinden müdahale edilir. Genel anestezi altında gerçekleştirilen operasyon, genellikle koltuk altından açılan küçük giriş deliklerinden uygulanır. Ter bezlerini doğrudan kontrol eden sinir yapılarının göğüs boşluğu içerisinde yer alması ve bunların aşırı çalışması aşırı terlemeyi tetikler; yapılan bu cerrahi müdahale ile söz konusu sinirler bloke edilerek etkileri azaltılır ve böylece terleme kontrol altına alınmış olur. Modern video yardımlı göğüs cerrahisi teknikleri sayesinde bu işlem, vücuda minimum düzeyde zarar verecek şekilde (minimal invaziv) konforla tamamlanabilmektedir.
Kapalı cerrahi olarak gerçekleştirilen bu operasyonda, ilk olarak koltuk altı bölgesinden yaklaşık 5-10 milimetre boyutlarında küçük kesiler açılır. Bu kesilerden yerleştirilen ince bir kamera yardımıyla göğüs boşluğuna güvenle girilerek aşırı terlemeye neden olan sinir zinciri tespit edilir. Ardından, hedeflenen uygun seviyedeki sinir dokusu kesilir veya özel klipslerle sıkıştırılarak bloke edilir. Aynı adımlar vücudun diğer tarafında da titizlikle tekrarlanır. Genellikle tek bir taraf için 10-15 dakika süren bu işlem, toplamda 30-45 dakika gibi kısa bir sürede tamamlanır ve sunduğu yüksek konfor sayesinde çoğu hasta ameliyatla aynı gün içerisinde evine dönebilir.
Cerrahi müdahalenin tam başarıya ulaşmasındaki en kritik basamaklardan biri, operasyona gerçekten uygun olan doğru hasta seçimidir. Bu doğrultuda operasyon için en ideal adaylar; şiddetli avuç içi terlemesi yaşayanlar, günlük yaşam kalitesini belirgin şekilde düşüren koltuk altı (aksiller) hiperhidrozu olanlar ve sosyal ya da mesleki hayatı sekteye uğratacak düzeyde yüz terlemesinden şikayet edenlerdir. Özellikle daha önce denenen diğer medikal ve ameliyatsız tedavi yöntemlerinden hiçbir fayda görmemiş olan olgularda, bu cerrahi seçenek en doğru ve kesin çözüm yolu olarak değerlendirilir.
Özellikle el terlemesinde (palmar hiperhidroz) bu ameliyatın başarı oranı son derece yüksektir; öyle ki birçok hastanın elleri daha operasyon masasındayken, cerrahi müdahale tamamlandığı anda kuru hale gelir. Doğru hasta seçimi ve uygun teknikle gerçekleştirilen bir operasyon sonrasında el terlemesinden kurtulan kişilerde çok yüksek bir memnuniyet oranı yakalanır. Bu değişim sosyal özgüvende belirgin bir artış sağlarken, günlük yaşam kalitesini hızla düzeltir ve mesleki performansı ciddi oranda rahatlatır. Özellikle yazı yazarken sorun yaşayan öğrencilerin, hassas cihazlar kullanan sağlık çalışanlarının, mühendislerin, müzisyenlerin, sporcuların ve gün içinde yoğun insan ilişkisi yürütmek zorunda olan bireylerin yaşam kalitesine sağlanan katkı çok daha belirgin şekilde hissedilir.
Hiperhidroz cerrahisi planlanırken üzerinde durulması gereken en kritik konulardan biri, refleks terleme olarak da bilinen kompansatuvar (dengeleyici) terleme hakkında hastanın ayrıntılı bir şekilde bilgilendirilmesidir. Operasyon sonrasında vücut, terleme dengesini yeniden kurmaya çalışırken özellikle sırt, karın, göğüs veya bacaklar gibi farklı bölgelerde artmış bir terleme eğilimi gösterebilir. Bu durumun şiddeti ve ortaya çıkma şekli hastadan hastaya büyük değişiklikler arz eder. Çoğu olguda bu yeni terleme düzeni hafif veya orta düzeyde seyredip geçici bir adaptasyon süreci olarak kalırken, oldukça nadir durumlarda yaşam kalitesini etkileyebilecek seviyelere de ulaşabilir. Bu nedenle cerrahi karar sürecinde hastanın bu olası etkiyi tam olarak anlaması ve ameliyat sonrasına dair gerçekçi beklentilere sahip olması son derece önemlidir.
Tanı sürecinde aşırı terlemenin vücudun her iki tarafında simetrik şekilde görülmesi, uyku sırasında tamamen kaybolması, genç yaşlarda başlaması, aile öyküsünün bulunması ve günlük yaşamı sekteye uğratması birincil rahatsızlığı güçlü şekilde desteklerken; bu aşamada tiroid fonksiyon testleri, glukoz metabolizması, enfeksiyon ve endokrin incelemeleriyle altta yatan ikincil nedenlerin dışlanması büyük önem taşır. Cerrahi öncesindeki son değerlendirmede ise hastanın sigara kullanımı, akciğer fonksiyonları, geçmiş göğüs cerrahisi öyküsü ve psikososyal beklentileri dikkatle analiz edilmelidir; tüm bu sürecin ve operasyonun minimal invaziv göğüs cerrahisi alanında deneyimli ellerde yürütülmesi ise olası komplikasyon oranlarını en aza indiren en temel faktördür.
Her cerrahi işlemde olduğu gibi bu operasyonda da refleks terleme, akciğerde hava birikmesi (pnömotoraks), ağrı, nadir olgularda göz kapağında hafif düşüklük, terlemenin yetersiz kalması ya da tekrarlaması gibi bazı riskler bulunsa da, tam donanımlı merkezlerde ve deneyimli ekiplerle yürütülen süreçlerde bu komplikasyon oranları oldukça düşüktür. Neticede aşırı terleme yalnızca basit bir “fazla terleme” durumu değil; bireyin sosyal yaşamını, iş performansını ve psikolojik durumunu doğrudan etkileyen önemli bir sağlık problemidir. Günümüzde gelişen modern kapalı cerrahi teknikleri sayesinde doğru seçilmiş hastalarda uygulanan bu operasyon, oldukça etkili ve yüz güldürücü sonuçlar sağlamaktadır. Tedavide başarının temelini ise doğru hasta seçimi, ayrıntılı bilgilendirme ve çok yönlü bir uzman yaklaşımı oluşturur; bu nedenle aşırı terleme sebebiyle yaşam kalitesi düşen bireylerin bu durumu bir kader olarak görmeyip, kendilerine en uygun tedavi yöntemini öğrenmek adına göğüs cerrahisi ve ilgili uzmanlık alanlarına başvurması önerilir.