Çocuk sahibi olamayan çiftlerde ‘tüp bebek tedavisi’ gündeme geldiğinde odak noktası çoklukla bayan oluyor. Halbuki istatistiklere nazaran olayların yaklaşık yarısı erkek kaynaklı faktörlerden kaynaklanıyor. Hasebiyle erkeklerin öncelikli muayenesi tedavi sürecini hızlandırıp, kolaylaştırabiliyor.
‘‘Erkeklerde ekseriyetle sperm üretim bozuklukları, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar yahut hormonal dengesizlikler tespit ediliyor’’ diyen Bayan Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş, yapay zekanın erkek inferti-litesinde (kısırlık) tedavi muvaffakiyetini artıran tesirlerini şöyle açıkladı:
Prof. Dr. Bülent Tıraş
Erkek kısırlığında durum daha karmaşık
Menide sperm olmaması ya da sperm sayısının çok düşük olması durumlarının yaklaşık yüzde 85’inde kesin neden belirlenemiyor.
Geri kalan kısmında ise varikosel yahut hormonal bozukluklar üzere nedenler görülebiliyor. Bilhassa obez erkeklerde sperm sayısında önemli düşüş yaşanabiliyor. Lakin kilo kaybı sonrası sperm üretimi yine artabiliyor. Erkek infertilitesinin tedavisi bu nedenle daha zorlayıcı olabiliyor.
En kaliteli sperm hücresi belirlenebiliyor
Yapay zeka tabanlı imaj tahlil sistemleri sayesinde sperm hücreleri çok daha detaylı incelenebilenebiliyor.
Makine öğrenmesi algoritmaları, binlerce sperm manzarasını tahlil ederek en kaliteli sperm hücrelerini belirleyebiliyor ve döllenme potansiyeli yüksek spermlerin seçilmesine yardımcı oluyor. Bu durum bilhassa mikroenjeksiyon (ICSI) uygulamalarında değerli rol oynuyor. Çünkü doğru sperm seçimi embriyo kalitesini ve gebelik bahtını artırıyor.
Hızlı ve objektif sonuçlar sunuyor
Son yıllarda yapay zeka teknolojileri sıhhat alanında süratle gelişirken, üreme tıbbında da değerli uygulama alanları bulmaya başladı. Bilhassa tüp bebek (IVF) tedavisinde erkek üreme sıhhatinin kıymetlendirilmesi ve tedavi muvaffakiyetinin artırılması maksadıyla yapay zeka takviyeli sistemler kullanılıyor.
Geleneksel formüllerde sperm tahlili; sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisinin uzman embriyologlar tarafından mikroskop altında incelenmesine dayanıyor. Lakin bu değerlendirmeler şahıstan şahsa farklılık gösterebilmekte ve vakit alabilmektedir.
Yapay zeka ise daha süratli, standart ve objektif sonuçlar sunarak bu süreci desteklemektedir.
Sperm görülmeyen örneklerde bile sperm bulunabiliyor…
Yakın vakitte kullanıma girecek olan yeni bir sistemde normal incelemelerde hiç sperm görülmeyen örneklerde bile yapay zeka çok az sayıdaki spermleri tespit edebiliyor. Böylece daha evvel bahtı olmayan hastalarda bile gebelik ihtimali doğabiliyor.
Genç erkekler dikkat!
Yaşam formundan, beslenmeye, gerilimden hava kirliliğine her şey yani çağdaş ömür kaideleri, üreme işlevlerini erken yaşlarda olumsuz etkiliyor.
Erkeklerin sperm sayısında geçmişe nazaran çok süratli bir düşüş var. Münasebetiyle genç kızlar üzere genç onların da denetime gidip, sperm sayısı ve morfolojisi hakkında bilgi edinmeleri, gerektiğinde yumurta dondurma süreci üzere sperm dondurma süreci yaptırarak gelecekte baba olma şansların kaybetmemeleri için harekete geçmeleri gerekiyor. Bu mevzuda farkındalığın oluşturulması çok fakat çok değerli.
ERKEK KISIRLIĞI
PRP ve eksozom erkeklerde kullanılıyor mu?
PRP ve eksozom uygulamaları erkek infertilitesinde de araştırılıyor. Testislerde sperm üretiminden sorumlu dokular bazen kâfi uyarıyı alamayabiliyor. Bu sistemlerin yine aktive edilmesiyle sperm üretimi desteklenmeye çalışılıyor.
Özellikle sperm hareketi ve morfolojisinin çok önemli bozuk olduğu durumlarda embriyo gelişimi zorlaşıyor. Bu üzere hadiselerde PRP, eksozom uygulamaları ve yapay zeka destekli sperm seçimi birlikte kıymetlendirilerek gebelik bahtı artırılmaya çalışılıyor.
Önemli bir gelişme daha
Bir başka gelişme ise robotik mikroenjeksiyon sistemleri.
Yapay zeka tarafından seçilen sperm, robotik sistemler aracılığıyla yumurtaya enjekte ediliyor. Bu süreçte son derece hassas mikroskopik sistemler ve robotik teknolojiler kullanılıyor. Bu formülle dünyada birinci doğumun gerçekleşmiş olması da teknolojinin geldiği noktayı gösteriyor.
Nedenleri de buluyor
Bunun yanında yapay zeka, erkek infertilitesinin nedenlerinin belirlenmesinde de kullanılıyor. Hormon seviyeleri, genetik datalar, ömür stili faktörleri ve semen tahlil sonuçları birlikte kıymetlendirilerek infertilite riskine yönelik varsayım modelleri oluşturulabiliyor. Böylelikle hastaya daha şahsileştirilmiş tedavi planları hazırlanabiliyor.
Tedavinin muvaffakiyet oranı da öngörülebiliyor
Yapay zekanın bir öteki değerli kullanım alanı ise tedavi muvaffakiyetinin öngörülmesidir. Çiftlerin yaş, sperm para-metreleri, embriyo gelişimi ve evvelki tedavi sonuçları üzere birçok verisi tahlil edilerek IVF muvaffakiyet ihtimali hesaplanabiliyor. Bu sayede hem doktor hem de hastalar süreç hakkında daha gerçekçi kıymetlendirme yapabiliyor.
Embriyolog ve tabiplere destek
Yapay zeka uygulamalarının büsbütün insan uzmanlığının yerini alması beklenmiyor. Bu teknolojiler daha çok embriyolog ve tabiplere dayanak sağlayan yardımcı sistemler olarak kullanılıyor. Ayrıyeten bilgi güvenliği, etik problemler ve algoritmaların farklı toplumlarda doğrulanması üzere hususlar üzerinde hâlâ çalışmalar devam ediyor. Sonuç olarak yapay zekanın, daha doğru sperm seçimi, şahsileştirilmiş tedavi planlaması ve muvaffakiyet oranlarının artırılması üzere katkıları sayesinde gelecekte üreme tıbbının vazgeçilmez teknolojilerinden biri olması bekleniyor.