Üzüntü, şok ve önemli bir hastalık… Sevdiğiniz biri kanser olduğunda nasıl davranacağınızı ve ne söyleyeceğinizi bilmek her vakit kolay olmayabilir. Göğüs Kanseri Günü vesilesiyle Allas muharriri Susanne Lolling, kanserle gayret eden ya da hastalığı atlatmış bireylere güzel niyetle dahi olsa söylenmemesi gereken kelamlara dikkat çekiyor.
Doğru vakitte yanlışsız şeyi söylemek her vakit kolay değildir. Bilhassa kendiniz de büyük bir kriz yaşarken, karşınızdaki kişinin neye muhtaçlık duyduğunu anlamak daha da zorlaşabilir.
Kanser hastasına söylenmemesi gereken birtakım kelamlar hayli açık olsa da, asıl sorun birden fazla vakit güzel niyetle kurulan cümlelerde ortaya çıkıyor. Örneğin, “Teyzem de tıpkı kansere yakalanmıştı fakat öldü” ya da “Çocuklarınızdan uzakta ölme fikriyle nasıl başa çıkabiliyorsunuz?” üzere kelamlar, kanserle uğraş eden bir kişinin duymak isteyeceği son şeyler arasında yer alıyor.
1. “Çok güçlüsün!”
Kanserle çaba eden herkesin güçlü olduğu düşünülebilir, lakin sadece hayatta kalmaya çalışırken “çok güçlüsün” kelamını duymak her vakit düzgün hissettirmeyebilir.
Çünkü kişi kendi seçmediği bir gayretin içine bir anda sürüklenir. Bu süreç birden fazla vakit hem fizikî hem de duygusal açıdan yorucu, bunaltıcı ve acı vericidir.
Lolling, kendi kanser tecrübesini anlatırken o periyotta kendisini hayatının hiçbir devrinde olmadığı kadar güçsüz hissettiğini belirtiyor. Bu sebeple hastaya daima güçlü olması gerektiğini hatırlatmak, yaşadığı çaresizlik ve dehşet hislerini görmezden gelmek üzere algılanabilir.
2. “Savaş”, “mücadele et”, “kazan” üzere ifadeler
“Bu savaşı kazanacaksın”, “Mücadele etmeye devam et” üzere kelamlar çoğunlukla yürek verme emeli taşısa da bu tabirler, kanser üzerinde kişinin denetim sahibi olduğu izlenimini de yaratabilir.
Bu lisan, hastalığın sırf gereğince gayret edilirse yenilebileceği niyetine yol açabilir. Daha da değerlisi, hastalığı atlatamayan şahısların gereğince çaba etmediği üzere yanlış ve incitici bir algı oluşturabilir.
Kanser sebebiyle hayatını kaybeden bir kişi bir çabayı “kaybetmiş” değildir; bir hastalık sebebiyle hayatını yitirmiştir. Bu çeşit tabirler, kanseri atlatan şahıslarda görülebilen hayatta kalma suçluluğunu da artırabilir.
3. Kanseri küçümseyen kelamlar söylemeyin
“Ama neyse ki erken fark edildi!” yahut “Meme kanseri mi? En güzel kanser çeşitlerinden biri, ne kadar şanslısınız!” üzere kelamlar, yeterli niyetli görünse de hastalığın yarattığı dehşet ve travmayı küçümseyebilir.
Kanser ve tedavisi kişinin hayatında fizikî ve ruhsal açıdan ağır izler bırakabilir. Ameliyatlar, tedaviler, ağrı, endişe ve belirsizlik, hastalık sona erdikten sonra bile uzun müddet devam edebilir.
Bu sebeple bir kişinin yaşadığı süreci, hastalığın tipine yahut erken teşhis edilmiş olmasına bakarak hafife almamak gerekir.
4. “Hasta üzere görünmüyorsun!”
Kanser her vakit dışarıdan görülebilen bir hastalık değildir. Birtakım bireyler tedavi sırasında besbelli fizikî değişiklikler yaşarken, kimilerinde bu değişiklikler daha az fark edilir.
Saçlar yine çıkabilir, ameliyat izleri vakitle güzelleşebilir ve kişinin kilosu değişebilir. Lakin dışarıdan daha sağlıklı görünmek, kanserin bütün tesirlerinin ortadan kalktığı manasına gelmez.
Kanser geçirmiş şahıslar fizikî izlerin yanı sıra ağrı, lenfödem, tedavinin bıraktığı tesirler ve bilişsel yorgunluk üzere meselelerle da yaşayabilir. Hastalığı atlatan birçok kişi için kanserin yine ortaya çıkma korkusu da uzun mühlet devam edebilir.
5. “Yapabileceğim bir şey varsa lütfen söyle”
Bu cümle son derece yeterli niyetli olsa da epeyce meçhuldür. Üstelik yardım isteyen kişinin neye gereksinimi olduğunu tek tek açıklama sorumluluğunu kanser hastasının üzerine bırakabilir.
Bunun yerine daha somut teklifler yapmak çok daha manalı olabilir.
Örneğin:
“Markete gideceğim, sana da bir şey alayım mı?”
“Perşembe günü sana dondurma getirebilir miyim?”
“Salı günü hastaneye gideceğini biliyorum, o sırada konut işlerinde sana yardımcı olabilir miyim?”
Somut bir yardım teklifinde bulunmak, kişinin neye gereksinimi olduğunu düşünmek zorunda kalmadan dayanağı kabul etmesini kolaylaştırabilir.
Peki kanser hastasına nasıl davranmalı?
Aslında yanıt epeyce basit: İletişimi kesmeyin, yanında olun ve dinleyin.
Ciddi bir hastalıkla karşı karşıya kalan birçok insan, etrafındaki şahısların bir anda uzaklaştığını görebiliyor. Meğer hayatınız için çaba ettiğiniz bir periyotta yalnız kalmak, yaşanabilecek en ağır hislerden biri olabilir.
Her vakit gerçek sözleri bulamayabilirsiniz. Bazen ne söyleyeceğinizi bilememeniz de olağandır. Fakat kıymetli olan büsbütün ortadan kaybolmak yerine irtibat kurmaya devam etmek, karşınızdaki kişiyi dinlemek ve gereksinim duyduğunda yanında olmaktır.
Kısacası, tıpkı durum sizin başınıza gelseydi yanınızda olmasını isteyeceğiniz kişi olmaya çalışın.