Kalp hastalıklarından yıllarca ‘erkeklere özgü’ bir hastalıkmış üzere kelam edildi. Menopozla birlikte bayanların da erkekler kadar risk altında oldukları pek dillendirilmedi…
Ancak uzmanlar son yıllarda menopozda bedende azalan östrojenin tesiriyle bayanlarda kalp krizi riskinin erkeklerle eşitlendiğine, erkeklerden farklı olan birtakım işaretlerinin ise pek bilinmediğine dikkat çekiyor…
‘’Koroner kalp hastalığı bayanlarda da bir numaralı vefat sebebidir. Bayan kalbinin damarı farklı hastalanır bu sebeple belirtileri daha farklı yorumlanmalıdır. Bir bayanın kendi kalbine ayırdığı yarım gün, ailesine yıllar kazandırabilir’’ diyen Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Bingür Sönmez, bayanlarda kalp kriziyle ilgili farkındalık yaratacak hayati bilgiler paylaştı…
En çok nelere dikkat dilmeli?
Korunmanın temeli riskleri erken tanımaktır…
-Kadınlar belli aralıklarla tansiyonlarını ölçtürmeli,
-Kolesterol ve kan şekeri bedellerini öğrenmeli,
-Sigara kullanmamalı,
-Haftada en az 150 dakika orta şiddette hareket etmeli,
-Akdeniz tipi beslenmeyi benimsemeli,
-Sağlıklı kiloya ulaşmalı,
-Uyku ve gerilim meselelerini ihmal etmemelidir.
-Gebelik problemleri ve menopoz hikayesi kalp muayenesinde kesinlikle anlatılmalıdır.
-Kadınlar menopozdan, erkekler de 40 yaşından sonra yılda bir defa kalp denetimine gitmeli.
Gölgede kalan risk faktörleri
Kadınların maruz kaldığı gerilim çeşitleri de erkeklerden farklıdır. Tüm aileye bakım verme yükü, ekonomik güvencesizlik, çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve aile içi şiddet bayanlarda besbelli biçimde daha yaygın ve kardiyovasküler tesirleri daha barizdir. Milletlerarası kardiyoloji literatürü artık bu başlıkları koroner kalp hastalığında hesaba katılması gereken risk faktörleri olarak ele almaktadır. Ayrıyeten bayanlarda enfarktüs sonrasında fizikî ve ruhsal düzgünlük hâli daha düşük olmaktadır. Oluşan depresyon, algılanan gerilim, toplumsal dayanak azlığı ve ekonomik şartlar güzelleşmeyi besbelli biçimde tesirler.
Duyguların kardiyolojik tesiri: Gerilim bayanda daha çok iz bırakıyor
Psikososyal yük, bayan kalbinde erkeklerinkinden farklı çalışıyor. Korku ve depresyon bayanlarda hem daha sık görülüyor hem de koroner hastalıkla daha güçlü bir bağlantı kuruyor. Bayan kalbi sessiz sessiz ağıyor… Bilhassa genç bayanlarda depresyon, koroner olay riskinin ve berbat seyrin bağımsız bir habercisi oluyor. Zihinsel gerilim sırasında kalp kasına giden kanın azalması (mental gerilimle tetiklenen iskemi) genç bayanlarda akranı olan erkeklerden daha sık görülüyor ve bunun altında bayanlarda esasen baskın olan mikrodamar bozukluğu, damar spazmına yatkınlık ve abartılmış inflamatuar karşılık yatıyor. Yani gerilim bayan kalbine mecazi olarak değil, ölçülebilir biçimde dokunuyor.
Kadınlar nerede kusur yapıyor?
Türkiye’de ve dünyada da ailenin sıhhat işleri büyük ölçüde bayanların üstündedir. Eşinin tansiyon ilacını hatırlatan, çocuğunu doktora götüren, yaşlı anne babasının randevusunu ayarlayan bayan, sıra kendi göğüs ağrısına geldiğinde onu erteliyor. “İşler yoluna girsin”, “Yorgunluktan olabilir” üzere mazeretler yaratıyor. Kalp krizi geçirmiş bayanlarda hastaneye müracaat müddetinin daha uzun olmasının sebebi sadece belirtilerin farklı yorumlanması değil, bu sıralamanın kendisi de olmaktadır. Kardiyak rehabilitasyon programlarına bayanların daha az katılmasının en sık münasebeti de tıpkı yerden geliyor: “Evdeki bakım sorumluluğu”, “kendisini ikinci planda görme” gibi…
Erkeklere nazaran ‘daha az’ değil ‘daha geç’ ortaya çıkıyor
‘Kalp krizi’ denince zihinde beliren imaj daima birebirdir: Orta yaşlı, saçları beyazlaşmış bir erkek, ağrı ve ızdırap içinde göğsüne bastırıyor. Bu manzara kardiyolojinin yanlış bir alışkanlığı olup bayanlara çok değerliye mal olmaktadır. Zira koroner kalp hastalığının yalnızca erkeklere ilişkin olduğu izlenimi vermektedir. Kadınların damar yapısı, hormonları, gebelik hikayesi ve birtakım risk faktörlerine verdikleri karşılıklar erkeklerden farklılık gösterir. Aslında, koroner kalp hastalığı bayanlarda “daha az” değil, “daha geç” ortaya çıkan bir hastalıktır.
Bazı risk faktörleri de bayanlarda daha ağır sonuçlar doğurabilir. Örneğin diyabet, bayanların koroner riskini erkeklere kıyasla daha bariz artırabilir. Sigara içen bayanlar içtikleri sigaranın erkeklere nazaran daha çok ziyan verdiğini bilmelildir.
Sanılanın bilakis bayanlarda da göğüs ağrısı vardır
Asıl sorun: Eşlik eden belirtiler ve yorumlama biçimidir
Kadınlarda göğüs ağrısına nefes darlığı, bulantı, sırt-omuz-çene ağrısı, soğuk terleme, açıklanamayan yorgunluk ve mide yanması hissi daha sık eşlik eder. Kadınların bu belirtileri daha çok gerilime, korkuya ya da reflüyle yorumlamaları teşhiste kabul edilemeyecek bir gecikmeye neden olur.
Bu sebeple aktüel kardiyoloji kılavuzları “tipik ağrı/atipik ağrı” ayrımını terk etmiş, yerine “kardiyak, muhtemel kardiyak, kardiyak olmayan” sınıflaması önermektedir. Bunda emel bayanın ağrısını daha baştan değersiz bir ağrı olarak görmesinin önüne geçmektir.
Damarın kendisi de farklı hastalanıyor
Erkeklerde koroner kalp hastalığı ekseriyetle büyük koroner damarda kireçlenme biçiminde oluşur. Kadınlarda ise hastalık daha sık “damarın kendisinde bariz darlık olmadan” ortaya çıkabilir. Mikrodamar hastalığı,
damar spazmı ve anjiyografide besbelli tıkanıklık görülmeden, kritik bir darlık olmadan oluşan iskemi bayanlarda çok yaygındır.
Ayrıca spontane koroner arter diseksiyonu (damar duvarının katmanlara ayrılması) neredeyse bayanlara hastır. Bu olguların % 87-95’i bayandır. ekseriyetle de genç, risk faktörü olmayan bayanlarda (sıklıkla gebelikte) görülmektedir. Bunun pratik sonucu olarak; anjiyografide büyük damarları pak görülen bir bayana “sende bir şey yok” demeden evvel iki sefer düşünmek gerekir.
Bu durum “tıkanıklık oluşturmayan koroner arterlerle birlikte iskemi” olarak isimlendirilir ve nitekim takip, ilaç ve takip gerekir. Mikrovasküler anjina, hayalî yahut sadece ruhsal bir yakınma değildir. Hayat kalitesini bozabilir ve uzun devirde sorun oluşturabilir.
Bu işaretlerde vakit kaybedilmemeli
Kadınlar şu belirtileri yaşadıklarında bir an evvel 112’yi aramalı:
-Göğüste 15-20 dakikadan uzun süren baskı, sıkışma yahut yanma,
-Buna eşlik eden nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, çene-sırt-omuz-kola yayılan ağrı,
-Ani bitkinlik yahut bayılma hissi.
Bu belirtiler yaşandığında ‘Geçer mi’ diye beklenmemeli. Çünkü kalp kasından vakte bağlı olarak kaybedilen doku geri gelmiyor; kaybedilen her dakika kalp adalesinde kalıcı hasar bırakıyor.
Ailesinin sıhhatini yöneten bayanlar için minimum denetim listesi
-Şikâyet olmasa bile yılda bir sefer kan basıncı, kan şekerinizi ve kolesterolünüzü ölçtürün.
-40 yaşından sonra gebelik hikayesi de kardiyovasküler risk hesabına dahil edilmeli,
-Menopoza girerken bir defa kardiyoloji değerlendirmesi yaptırın.
-Sürekli yorgunluk, uyku bozukluğu, çökme ve dert “kadınlık hâli” değil, konuşulması gereken ön haberciler olabilir.
-Stres idarenizi ihmal etmeyin, gerekirse ruhsal yardım alın. Ruhsal yardım istemek bir hamasettir.
-Sadece ailenizin değil kendi sıhhatinizin da tertibinizi yapın.