Günümüzde pek çok kişi geç yatıp, uykusunu alamıyor… Kahvaltı yerine şekerli bir kahveyle yetiniyor. Ara öğünlerde şekerli yiyecekler, kraker, cips üzere abue cuburlara yöneliyor. Saatlerce bilgisayar ve televizyon karşısında oturuyor.
Bu alışkanlıkların birkaçı beyne uzun vadede ziyan verdiğini belirten Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Asıl sorun, küçük görünen bu seçimlerin yıllar boyunca üst üste birikmesidir. Beyin yaşlanması birçok zaman büyük bir olayla değil, sessiz tekrarlarla hızlanır’’ dedi ve bu yıpratıcı alışkanlıkların beyne tesirlerini şöyle sıraladı:
Prof. Dr. Derya Uludüz
Kısa uyku hafızayı zayıflatır
Bir gece az uyuduğumuzda sonraki gün dikkatimizi toplamakta zorlanırız, daha çabuk sinirleniriz ve daha fazla şekerli yiyecek isteriz. Bu durum ara sıra yaşandığında, beden çoğunlukla toparlanır. Fakat altı saat ve altında uyumak alışkanlığa dönüştüğünde, hafıza, öğrenme, kan şekeri istikrarı ve damar sıhhati bundan etkilenir. Birçok yetişkin için maksat, mümkün olduğunca benzeri saatlerde 7 ila 9 saatlik bir uyku tertibi kurmaktır..
Aşırı şeker damarsal riskleri artırır
Özellikle şekerli içecekler, aromalı kahveler, paketli tatlılar ve gün uzunluğu tekrarlanan atıştırmalar kan şekerini süratle yükseltip düşürür. Vakitle insülin direnci, diyabet ve damar hasarı için uygun bir taban oluşabilir. Hasebiyle öğlenden sonra gücünüz düştüğünde bisküvi ve şekerli kahve yerine yoğurt, birkaç çiğ kuruyemiş yahut meyvenin yanına küçük bir protein kaynağı eklemek daha istikrarlı bir seçenek olabilir.
SAĞLIKSIZ BESİNLER
Kahvaltıyı atlayan herkesin beyninin süratle yaşlandığını söylemek bilimsel olmaz. Sorun, kahvaltıyı atlayıp öğleye kadar sadece şekerli kahveyle dayanmak ve akabinde aşırı açlıkla hamur işi ya da tatlılara yönelmektir. Kahvaltı yapılıyorsa poğaça ve şekerli gevrek yerine yumurta, yoğurt, zerzevat, tam tahıl ve kuruyemiş üzere protein ve lif içeren seçenekler daha sağlıklıdır ve uzun müddet tok tutar. Kahvaltı yapılmıyorsa, günün birinci öğünü tekrar birebir besleyici dengeyi taşımalıdır.
Hareketsiz hayat bilişsel rezervi azaltır
Beynin muhtaçlığı her gün bulmaca çözmekten ibaret değildir. Yeni bir yemek öğrenmek, farklı bir yoldan yürümek, bir müzik aletine başlamak, arkadaşlarla sohbet etmek, okumak, bahçeyle ilgilenmek yahut yeni bir maharet edinmek de bilişsel rezervi takviyeler. Televizyon izlerken her 30 ile 45 dakikada bir ayağa kalkmak bile pasif geçirilen süreyi bölmek için yeterli bir başlangıçtır.
Bir an evvel harekete geçin
– İşe sabah tansiyonunuzu ölçüp sonucu not alarak başlayabilirsiniz.
– Gün içinde şekerli bir içeceği suyla değiştirebilir, öğlen yemeğinden sonra 10 dakika yürüyebilir ve televizyon karşısında geçen süreyi yarım saat azaltabilirsiniz.
– Akşam ise yatağa her zamankinden 30 dakika erken girmek, beyninize vereceğiniz en kolay armağanlardan biridir.
– Bu geceden itibaren biraz daha uygun uyuyun, yarın biraz daha fazla hareket edin ve ihmal ettiğiniz bir sıhhat problemini ertelemeyin. Uzun ve sağlıklı bir ömür birçok zaman büyük sıçramalarla değil, yanlışsız yönde atılan küçük fakat ısrarlı adımlarla kurulur.
BEYİN SAĞLIĞI
D vitamini eksikliği zihni de etkiler
Düşük D vitamini seviyeleri bilişsel sıkıntılarla ilişkilendirilse de, gereksiz yüksek doz desteği beyni gençleştirmez. Risk kümesinde olanların seviyesini ölçtürmesi ve gerçek bir eksiklik varsa doktor teklifiyle tamamlaması en yanlışsız yoldur.
Sürekli gürültü ve işitme kaybı beyni zorlar
Gürültüsinir sistemini uyarabilir, uykuyu bölebilir, gerilimi ve tansiyonu artırabilir. Uzun müddetli maruziyet işitme kaybına da yol açarsa, beyin konuşmaları anlamak için daha fazla efor harcamaya başlar.
Çözüm hayatı sessize almak değildir. Gürültülü işlerde kulak esirgeyici kullanmak, kulaklık sesini azaltmak, gün içinde kısa sessiz molalar vermek ve işitme kaybını geciktirmeden değerlen-dirmek gerekir.
Depresyon beyin sıhhatinden başka düşünülemez
Depresyonyalnızca üzgün hissetmekten ibaret değildir. Uyku sistemini, dikkati, hareket etme isteğini, toplumsal bağları ve kişinin kendi sıhhatine gösterdiği itinası tesirler. Bu sebeple ruh sıhhatini beyin sıhhatinden ayırmak mümkün değildir.
İsteksizlik, çökkünlük yahut hiçbir şeyden keyif alamama iki haftadan uzun sürüyorsa, psikoterapi, hayat düzenlemeleri ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle tedavi edilebilir.
Hareket ve toplumsal temas çok kıymetlidir, lakin klinik depresyonda profesyonel takviyenin yerini tutmaz.
Uyku ilaçları bilinçsizce kullanılmamalı
Uyuyamayan bir insan için en kolay tahlil ilaç üzere görünebilir. Lakin birtakım uyku ilaçlarının sık ve uzun müddetli kullanımı bilhassa ileri yaşlarda dikkat, hafıza, istikrar, düşme ve bağımlılık problemleriyle bağlıdır. Üstelik ilaç bazen uykusuzluğun altında yatan korkuyu, depresyonu, ağrıyı yahut uyku apnesini görünmez hale getirebilir.
Fazla tuz ve denetimsiz tansiyon, beyin damarlarını yıpratır
Tuzunbeyin üzerindeki en kıymetli tesiri çoğunlukla tansiyon üzerinden olur. Denetimsiz yüksek tansiyon, yıllar boyunca belirti vermeden beynin küçük damarlarında hasara yol açabilir. Sonuç sadece inme riski değildir; dikkat, işlemleme suratı ve hafıza da vakit içinde etkilenir.
Tuzu azalmak ve meskende tertipli tansiyon ölçmek bu sebeple çok değerlidir. Birkaç gün boyunca sabah ve akşam yapılan ölçümleri not etmek, tek bir ölçümden daha manalı bilgi verebilir. İlaç kullanan bireylerin kendilerini uygun hissettikleri için tedaviyi bırakmaları ise beynin sessiz damar hasarına davetiye çıkarabilir.