Türkiye’de ziraî üretimde kar kriterleri değişim gösteriyor. Üretimde muvaffakiyet artık sırf sahip olunan arazinin büyüklüğüyle değil, alan başına elde edilen katma kıymetle ölçülüyor. Yükselen gübre, güç ve personellik maliyetlerinin yanı sıra iklim değişikliğine bağlı kuraklık riskleri, çiftçileri daha küçük alanda daha yüksek gelir sağlama potansiyeline sahip eserlere yönlendiriyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yatırım rehberlerinde de tıbbi ve aromatik bitkilere yönelik pazar talebinin arttığına dikkat çekiliyor. Lakin uzmanlar; sürdürülebilir çıkar için sadece yanlışsız eseri ekmenin kâfi olmadığını, eserin işlenmesi, paketlenmesi ve markalaştırılmasının kritik kıymet taşıdığını belirtiyor.
ARONYA VE YABAN MERSİNİNDE SATIŞ KANALI GELİRİ BELİRLİYOR
Yeni kuşak tarım modelinde eserin işlenme derecesi ve satış kanalı sonuncu geliri direkt etkiliyor. Eserin ham madde olarak satılması ile kurutulup paketlenmesi yahut özütünün çıkarılması arasında bariz gelir farkları oluşuyor.
Aronya: Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre aronya bahçelerinde ekonomik randıman 2. yahut 3. yıldan itibaren başlıyor. Dekar başına randıman 3. yılda yaklaşık 750 kilograma, 4. yılda ise 1.500 kilograma kadar ulaşabiliyor. Yalova Aronya Kooperatifi’nin 2025 dönemi satış fiyatlarında konvansiyonel aronya kilogramı 220 TL, organik sertifikalı eser ise 350 TL düzeyinde açıklandı. Bu fiyatların direkt tüketiciye yahut kooperatif kanalıyla yapılan satışları yansıttığı, toptan alımlarda sayıların değişebileceği kaydediliyor.
Yaban Mersini: Karadeniz, Marmara ve yüksek rakımlı uygun bölgelerde üretimi artan yaban mersini; taze tüketimin yanı sıra dondurulmuş ve kurutulmuş olarak besin endüstrisinde bedellendiriliyor. 2025 döneminde direkt tüketiciye yapılan satışlarda eser kalibresi ve ambalajına nazaran kilogram fiyatının 480 TL ile 750 TL bandında seyrettiği bildiriliyor.
SALEP ÜRETİMİNDE YASAL MEVZUAT VE İZİN ŞARTI
Yüksek gelir potansiyeline sahip eserlerden biri olan salep üretimi, katı yasal düzenlemelere tabi bulunuyor. Orkide familyasına ilişkin olan ve muhafaza altında tutulan salep cinslerinin tabiattan müsaadesiz sökülerek ticarete mevzu edilmesi yasak.
Bakanlık araştırmalarına nazaran dekara 100-125 kilogram yumru dikildiğinde, bakım şartlarına bağlı olarak 300-375 kilogram arasında yaş yumru elde edilebiliyor. Lakin üretimin Bakanlık denetiminde, müsaadeli malzeme kullanılarak ve kayıtlı alanlarda yapılması gerekiyor. Milletlerarası ticareti de CITES (Tehlike Altındaki Türlerin Ticaretine İlişkin Sözleşme) kurallarına tabi olan salep yetiştiriciliğinde, ekim öncesinde yasal müsaadelerin ve pazar kanallarının eksiksiz planlanması mecburilik taşıyor.
SAFRAN ÜRETİMİNDE İŞÇİLİK MALİYERİNE DİKKAT
Dünyanın en yüksek değerli baharatları arasında yer alan safranda dekar başına randıman; soğan büyüklüğü, iklim ve bakım kurallarına nazaran 300 gram ile 1 kilogram arasında değişiklik gösteriyor.
Bursa ve Eskişehir’deki üretim bilgilerine nazaran, 1 kilogram kuru safran elde edebilmek için yaklaşık 150 bin çiçeğin tek tek toplanması ve kırmızı tepeciklerinin elle ayrılması gerekiyor. Üretim sürecinin yoğun iş gücü gerektirmesi sebebiyle yüksek brüt gelirin direkt yüksek net kâr manasına gelmediği vurgulanıyor. Safranda üreticiler için ikinci bir gelir kalemini ise çoğaltılan safran soğanlarının satışı oluşturuyor.