AlzheImer çoklukla uzun yıllara yayılan bir süreçtir. Yani beyindeki değişimler yıllar boyunca sessizce ilerleyebilir. Günlük ömürde fark edilen küçük değişimler birden fazla vakit gerilim, yoğunluk yahut yaş alma ile açıklanır. Halbuki birtakım belirtiler birlikte değerlendirildiğinde erken nörolojik sürece işaret edebilir. ‘’Bu sinyaller fark edildiğinde müdahale alanı geniş olur. Beyin sıhhati erken periyotta desteklendiğinde ilerleyen yıllarda hayat kalitesi korunabilir’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, Alzheimer’ın erken belirtilerine dikkat çekti…
Unutkanlıkla başlamaz
Alzheimer sırf hafıza merkezlerini etkileyen bir hastalık değildir.
Beynin dikkat ağları, yürütücü fonksiyonları yöneten prefrontal bölgeler, hipokampus, duyusal entegrasyon sistemleri ve uyku nizamını denetim eden yapılar da süreçten etkilenebilir.
Bu sebeple erken devirde fark edilen değişim birçok vakit unutmak değil, düşünme suratındaki yavaşlamadır.
Bilgiye erişim mühleti uzar.
Yanıt doğrudur, lakin zihinsel süreç daha fazla vakit alır. Bu durum erken biyolojik değişimlerin kıymetli ipuçlarından biri olarak kabul edilir.
Bu sinyallere dikkat!
Alzheimer’ın erken belirtileri, klinik teşhisten yıllar evvel ortaya çıkar. Aşağıdaki bulgular tek başına Alzheimer tanısı koydurmaz. Lakin son 6–12 ay içinde belirginleşiyor ve artıyorsa, kıymetlendirme gerektirebilir.
1-Kelime bulma güçlüğü
Konuşma sırasında kelimeyi hatırlamak için duraklama mühleti artabilir. Cümle akışı bozulabilir yahut anlatım dolaylı hale gelebilir. Söz zihinde vardır, fakat erişim gecikmiştir.
2- Zihinsel suratın yavaşlaması
En erken belirtilerden biridir. Fikir süreci ağırlaşmış hissedilir. Karşılıklar hakikat olsa bile ortaya çıkma mühleti uzar.
3- Görsel takipte zorlanma
Kalabalık ortamlarda konuşmayı takip etmek zorlaşabilir. Uzun metinler daha yorucu hale gelebilir. Bu durum gözden çok beynin dikkat filtreleme sistemleri ile bağlıdır.
4- Sosyal ipuçlarını yorumlamada güçlük
Mimikleri anlamada zorlanma yahut duygusal tonları yanlış kıymetlendirme görülebilir. Sosyal biliş ağları etkilenmiş olabilir.
5- Koku duyusunda azalma
Koku kaybı Alzheimer araştırmalarında erken biyobelirteçlerden biri olarak kabul edilmektedir. Enfeksiyon yokken kalıcı koku azalması dikkat caziptir.
6- Denge değişiklikleri
Ani hareketlerde hafif sendeleme yahut merdiven inerken temkin artışı görülebilir. Tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir.
7- Yürüyüş ritminde değişiklik
Yürümek sırf kas hareketi değildir. Denge, dikkat ve planlama birlikte çalışır. Tıpkı anda konuşarak yürümekte zorlanma görülebilir.
8- Yön bulma zorluğu
Tanıdık ortamlarda kısa vadeli tereddüt yaşanabilir. Mekansal haritalama sistemi etkilenmiş olabilir.
9- Uyku kalitesinde bozulma
Uyku sırasında beyinde amiloid (birirkmi hastalıklara yol açan bir tıp protein) paklığı artar. Uyku sıkıntıları bilişsel performansı etkileyebilir.
10- Sosyal olarak geri çekilme
Daha evvel keyif veren aktiviteler yorucu hissedilebilir. Motivas-yon ağları etkilenmiş olabilir.
Ne vakit değerlendirilmeli?
Son 6–12 ay içinde aşağıdaki değişim-lerden birkaçının belirginleşmesi durumunda değer-lendirme önerilir:
-Konuşma akıcılığında değişim
-Zihinsel yavaşlama
-Koku azalması
-Yürüyüş yahut istikrar değişimi
-Uyku kalitesi bozulması
-Sosyal geri çekilme
-Odaklanma güçlüğü
-Yön bulma zorluğu
Erken teşhis sebep kıymetli?
Alzheimer sürecinde en etkili müdahale dönemi belirtiler başlamadan evvelki evredir. Bu etapta hudut hücreleri şimdi geri dönüşü olmayan hasar yaşamamıştır. Beynin nöroplastisite kapasitesi daha yüksektir. Araştırmalar hayat üslubu düzenlemelerinin demans riskini yüzde 30–40 oranında azaltabileceğini göstermektedir. Fizikî aktivite, uyku sistemi, Akdeniz tipi beslenme, gerilim idaresi ve bilişsel idmanlar bu süreçte değerli rol oynar.
İlk belirtiler kesin Alzheimer manasına gelir mi?
Hayır. Risk göstergesi olabilir, lakin teşhis koydurmaz.